Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Donald Trump, ανακοίνωσε μια νέα, δραστική πολιτική, απειλώντας με επιβολή δασμών 25% σε οποιαδήποτε χώρα επιλέξει να διατηρήσει εμπορικές σχέσεις με το Ιράν. Η κίνηση αυτή αποτελεί μια νέα κλιμάκωση της πίεσης προς την ιρανική κυβέρνηση, η οποία αντιμετωπίζει τις ισχυρότερες διαδηλώσεις των τελευταίων δεκαετιών.
Η οικονομία του Ιράν, μέλους του OPEC, έχει πληγεί σοβαρά από πολυετή δυτικά κυρώσεις, οδηγώντας σε υψηλό πληθωρισμό, ανεργία και την υποτίμηση του εθνικού νομίσματος, του ριάλ. Οι τρέχουσες διαμαρτυρίες υποκινούνται από την επιδείνωση των οικονομικών συνθηκών, τις οποίες η ιρανική κυβέρνηση δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει, εν μέρει λόγω της οικονομικής της απομόνωσης. Η κύρια πηγή εσόδων για το Ιράν προέρχεται από τις εξαγωγές του προς την Κίνα, την Τουρκία, το Ιράκ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την Ινδία.
Η απειλή του Trump, όπως διατυπώθηκε μέσω της πλατφόρμας Truth Social, ορίζει ότι “Άμεσα, οποιαδήποτε χώρα κάνει εμπόριο με τη Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα πληρώσει δασμό 25% σε κάθε επιχειρηματική δραστηριότητα με τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής”. Ωστόσο, δεν υπήρξαν επίσημες ανακοινώσεις ή νομικά έγγραφα που να τεκμηριώνουν αυτή την πολιτική από τον Λευκό Οίκο.
Εν τω μεταξύ, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Abbas Araghchi, προειδοποίησε σε αποκλειστική συνέντευξη στο Al Jazeera Arabic ότι το Ιράν είναι έτοιμο για πόλεμο, αν η Ουάσινγκτον επιλέξει να το “δοκιμάσει”. Εξέφρασε την ελπίδα ότι οι ΗΠΑ θα επιλέξουν την “σοφή επιλογή” του διαλόγου, ενώ παράλληλα προειδοποίησε κατά όσων προσπαθούν να παρασύρουν την Ουάσινγκτον σε πόλεμο προς όφελος του Ισραήλ.
**Κύριοι Εμπορικοί Εταίροι του Ιράν και Όγκος Εμπορίου:**
* **Κίνα:** Η Κίνα αποτελεί τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο του Ιράν, με διμερές εμπόριο που υπερέβη τα 13 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024, σύμφωνα με τα στοιχεία του UN Comtrade. Ωστόσο, λόγω των κυρώσεων, μεγάλο μέρος του εμπορίου πραγματοποιείται μέσω “σκιωδών στόλων” και δεν καταγράφεται επίσημα. Δεδομένα της Παγκόσμιας Τράπεζας του 2022 εκτιμούν τον συνολικό όγκο εμπορίου μεταξύ Κίνας και Ιράν στα 37 δισεκατομμύρια δολάρια. Η Κίνα εισήγαγε το 80% του ιρανικού πετρελαίου πέρυσι, παρέχοντας ζωτικής σημασίας έσοδα, καθώς άλλες μεγάλες πετρελαιοεξαγωγικές χώρες, όπως η Ινδία, μείωσαν δραστικά τις εισαγωγές τους μετά την επιβολή κυρώσεων από τις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Trump. Η νέα απειλή για δασμούς θα επιβαρύνει περαιτέρω τους Κινέζους κατασκευαστές, καθώς θα προστεθούν στους ήδη υπάρχοντες δασμούς 35% που επιβάλλονται στα κινεζικά αγαθά στις ΗΠΑ. Η απειλή αυτή έρχεται μήνες μετά την ανακοίνωση “εμπορικής ανακωχής” μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας. Η πρεσβεία της Κίνας στην Ουάσινγκτον καταδίκασε την πολιτική του Trump, προειδοποιώντας ότι το Πεκίνο θα λάβει “όλα τα απαραίτητα μέτρα” για την προάσπιση των συμφερόντων της.
* **Τουρκία:** Σύμφωνα με τα στοιχεία του UN Comtrade του 2024, η Τουρκία ήταν ο δεύτερος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος του Ιράν, με εμπόριο περίπου 5,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
* **Πακιστάν:** Το Πακιστάν αποτελεί σημαντικό προορισμό εξαγωγών για το Ιράν, με συνολική αξία εξαγωγών περίπου 1,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων το 2024.
* **Ινδία:** Η Ινδία είναι επίσης κορυφαίος προορισμός εξαγωγών για το Ιράν, με αξία ελαφρώς άνω των 1,05 δισεκατομμυρίων δολαρίων το 2024. Αναφορές έκαναν λόγο για σχέδια της κυβέρνησης Trump να επιβάλει δασμούς 500% στην Ινδία για την αγορά ρωσικού πετρελαίου.
**Επιπτώσεις Κυρώσεων στις Εξαγωγές του Ιράν:**
Οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει κυρώσεις με στόχο τον περιορισμό χρηματοδότησης του πυρηνικού προγράμματος του Τεχεράνη, ενώ η Ουάσινγκτον κατηγορεί το Ιράν για προσπάθειες κατασκευής πυρηνικής βόμβας. Το Ιράν, από την πλευρά του, επιμένει ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα είναι για ειρηνικούς σκοπούς.
Το πετρέλαιο αποτελεί το κυριότερο εξαγόμενο προϊόν του Ιράν σε αξία, ενώ οι κύριες εισαγωγές του περιλαμβάνουν ενδιάμεσα αγαθά, λαχανικά, μηχανήματα και εξοπλισμό. Οι περισσότερες κυρώσεις κατά του Ιράν είχαν αρθεί υπό τη συμφωνία του 2015 για το πυρηνικό πρόγραμμα, επί προεδρίας Barack Obama. Ωστόσο, τρία χρόνια αργότερα, ο Trump απέσυρε τις ΗΠΑ από τη συμφωνία και επέβαλε επιπλέον κυρώσεις που στόχευαν πετροχημικά, μέταλλα και ανώτερους Ιρανούς αξιωματούχους.
Η επανεισαγωγή των κυρώσεων από το 2018 έχει συμπιέσει τις εξαγωγές πετρελαίου και την πρόσβαση σε παγκόσμια χρηματοδότηση. Οι εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν μειώθηκαν κατά 60% έως 80%, στερώντας από την κυβέρνηση δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε ετήσια έσοδα. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της χώρας μειώθηκε από πάνω από 8.000 δολάρια το 2012 σε λίγο πάνω από 6.000 δολάρια το 2017 και λίγο πάνω από 5.000 δολάρια το 2024.
