Το Στενό του Ορμούζ, μια θαλάσσια οδός 167 χιλιομέτρων, δεν είναι απλώς ένα κομβικό σημείο για τη μεταφορά πετρελαίου. Η ονομασία του, που προέρχεται από την περσική θεότητα Ahura Mazda, υποδηλώνει την ιερότητά του και τη θεμελιώδη σημασία του από την αρχαιότητα. Πρόκειται για την καρδιακή βαλβίδα της παγκοσμιοποιημένης παραγωγής, η δυσλειτουργία της οποίας μπορεί να οδηγήσει σε κατάρρευση ολόκληρου του συστήματος.
Κάθε χρόνο, περίπου 30.000 πλοία διέρχονται από αυτό το στενό, μεταφέροντας όχι μόνο το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου, αλλά και ζωτικής σημασίας υλικά όπως η ουρία για λιπάσματα, το αλουμίνιο για υποδομές, το ήλιο για ημιαγωγούς και πετροχημικά για φαρμακευτική και βιομηχανική παραγωγή.
Η ιστορική σημασία του Στενού του Ορμούζ είναι αδιαμφισβήτητη. Από τον 11ο αιώνα, όταν ο Άραβας αρχηγός Muhammad Diramku ίδρυσε το Βασίλειο του Ορμούζ, η περιοχή αποτελούσε κέντρο εμπορίου, προσελκύοντας εμπόρους από όλο τον κόσμο. Η Πορτογαλία, η Περσία και η Μεγάλη Βρετανία διεκδίκησαν κατά καιρούς τον έλεγχό του, αναγνωρίζοντας τη στρατηγική του αξία. Η βρετανική επιβολή αποκλεισμού το 1951, με σκοπό την πίεση κατά του Ιρανού πρωθυπουργού Mohammad Mosaddegh, και οι επιθέσεις σε εμπορικά πλοία κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ (1980-1988), καταδεικνύουν την κρίσιμη φύση της διέλευσης.
Η σύγχρονη “αρχιτεκτονική των εμπορευμάτων” τονίζει περαιτέρω τη δυσλειτουργία του Στενού. Το 60% της κίνησης αφορά την ενέργεια, αλλά η διακοπή επηρεάζει σοβαρά και άλλους τομείς. Περισσότερο από το 30% του παγκόσμιου εμπορίου αμμωνίας, σχεδόν το 50% ουρίας και το 20% διαμονοφωσφορικού αμμωνίου, απαραίτητα για τη γεωργία, διακινούνται μέσω του στενού. Επίσης, το 50% του παγκόσμιου θείου, το ένα τρίτο του ηλίου και σημαντικό μέρος του αλουμινίου και πλαστικών περνούν από εκεί.
Η εξάρτηση των χωρών του Κόλπου από τις εισαγωγές τροφίμων καθιστά μια ενδεχόμενη διακοπή καταστροφική. Σε αντίθεση με το πετρέλαιο, τα λιπάσματα δεν μπορούν να επαναδρομολογηθούν, με άμεσες επιπτώσεις στις παγκόσμιες σοδειές. Η διακοπή της τροφοδοσίας αζώτου, που υποστηρίζει περίπου το 48% του παγκόσμιου πληθυσμού, είναι ιδιαίτερα ανησυχητική.
Η τρέχουσα κρίση, που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, είναι μοναδική, καθώς κλείνει δύο από τα τρία κρίσιμα θαλάσσια σημεία συμφόρησης (chokepoints) του κόσμου, με τον κίνδυνο να ακολουθήσει και το Bab al-Mandeb. Η παύση ασφάλισης για πολεμικούς κινδύνους στον Κόλπο, εντός 48 ωρών από την έναρξη των εχθροπραξιών, δημιούργησε ένα “φανταστικό αποκλεισμό”, καθιστώντας ταξίδι αδύνατο ακόμη και αν η φυσική διέλευση ήταν εφικτή. Η άρνηση τραπεζών να εκδώσουν πιστωτικές επιστολές για φορτία εξαρτώμενα από το Ορμούζ, οδήγησε σε “καρδιακή προσβολή του εμπορίου”.
Η εμμονή στην γεωγραφική συγκέντρωση ως απλή βελτιστοποίηση κόστους, και όχι ως συστημικός κίνδυνος, αποκαλύφθηκε ως συλλογική στρατηγική μυωπία. Η διεθνής κοινότητα πρέπει να αναγνωρίσει το Στενό του Ορμούζ ως παγκόσμια κρίσιμη υποδομή, απαιτώντας πολυμερείς εγγυήσεις ασφαλείας, στρατηγικά αποθέματα λιπασμάτων και μετάλλων, και διασπορά υποδομών. Ο κόσμος έχει δει τις συνέπειες της αποτυχίας του Ορμούζ. Η επόμενη διακοπή θα είναι μια δοκιμή προσαρμογής του συστήματος.
