Μια νέα έκθεση αποκαλύπτει ότι ρωσικά “σκιώδη σκάφη” χρησιμοποιούν ψευδείς σημαίες για να παρακάμψουν τις κυρώσεις που έχουν επιβληθεί στη Μόσχα για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Συνολικά 113 ρωσικά πλοία έχουν υιοθετήσει ψευδή σημαία τους πρώτους εννέα μήνες του τρέχοντος έτους, μεταφέροντας περίπου 11 εκατομμύρια τόνους πετρελαίου αξίας 4,7 δισεκατομμυρίων ευρώ ($5,4 δισ. δολαρίων). Αυτά τα ευρήματα προέρχονται από έκθεση του Centre for Research on Energy and Clean Air (CREA), ενός think tank με έδρα το Ελσίνκι.
Ο συν-συγγραφέας της έκθεσης, Luke Wickenden, δήλωσε ότι “ο αριθμός των ρωσικών ‘σκιωδών’ δεξαμενόπλοιων που πλέουν υπό ψευδείς σημαίες αυξάνεται πλέον με ανησυχητικό ρυθμό”. Ενδεικτικά, τον Σεπτέμβριο μόνο, πλοία που έφεραν ψευδή σημαία μετέφεραν ρωσικό αργό πετρέλαιο και προϊόντα πετρελαίου αξίας 1,4 δισεκατομμυρίων ευρώ ($1,6 δισ. δολαρίων) μέσω των Δανέζικων Στενών.
Ο ρωσικός “σκιώδης στόλος” μεταφέρει εμπορεύματα που υπόκεινται σε κυρώσεις, κυρίως πετρέλαιο, χρησιμοποιώντας μη ρωσικές σημαίες για να αποφύγει τον έλεγχο. Κάθε πλοίο που πλέει στις ανοιχτές θάλασσες υποχρεούται να φέρει μια σημαία που του παρέχει νομική δικαιοδοσία για τις δραστηριότητές του στα διεθνή ύδατα. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας επιτρέπει στις χώρες να χορηγούν την εθνικότητά τους σε πλοία και να φέρουν τη σημαία τους. Ορισμένες χώρες διαθέτουν ανοιχτά μητρώα που επιτρέπουν σε πλοία ξένης ιδιοκτησίας ή ελέγχου να χρησιμοποιούν τη σημαία τους, μια πρακτική που ευνοείται από ορισμένους πλοιοκτήτες λόγω χαμηλότερων ρυθμιστικών βαρών και κόστους εγγραφής.
Σύμφωνα με την έκθεση του CREA, 96 πλοία που υπόκεινται σε κυρώσεις είχαν υιοθετήσει ψευδή σημαία τουλάχιστον μία φορά φέτος μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου. Συνολικά 85 πλοία κατέγραψαν τουλάχιστον δύο αλλαγές σημαίας έξι μήνες αφότου είχαν επιβληθεί κυρώσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ ή το Ηνωμένο Βασίλειο. Έξι μητρώα σημαιών, τα οποία δεν είχαν καταγράψει ρωσικό πλοίο πριν από την πλήρη εισβολή της Μόσχας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, είχαν τουλάχιστον 10 τέτοια πλοία στον στόλο τους τον Σεπτέμβριο του 2025, σύμφωνα με το CREA, φτάνοντας συνολικά τα 162 “σκιώδη” σκάφη.
Ο συν-συγγραφέας Vaibhav Raghunandan επισήμανε ότι “εκτός από τους κινδύνους της ψευδούς σηματοδότησης, παρατηρούμε επίσης ότι οι χειριστές ‘σκιωδών’ σκαφών εκμεταλλεύονται τους περιορισμούς χωρητικότητας οικονομικά αδύναμων εθνών για να εκμεταλλευτούν τις σημαίες τους και τους υφιστάμενους κανονισμούς για να αποκτήσουν δικαιώματα διέλευσης και να παραδώσουν ‘αίμα πετρέλαιο'”. Κάλεσε την ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο να μεταρρυθμίσουν τους κανονισμούς και τις πρακτικές σηματοδότησης.
Το CREA βασίζει την έκθεσή του σε αρχεία ιδιοκτησίας πλοίων και μητρώων σημαιών που προέρχονται από την πλατφόρμα θαλάσσιας ασφάλειας Equasis, διασταυρώνοντας τα δεδομένα με το IMO Global Integrated Shipping Information System (GSIS), μια παγκόσμια βάση δεδομένων της ναυτιλιακής βιομηχανίας.
Η Rachel Ziemba, ανώτερη επισκέπτρια ερευνήτρια στο Center for a New American Security της Ουάσινγκτον, συμφώνησε με τα ευρήματα του CREA, δηλώνοντας ότι η Μόσχα έχει καταφύγει σε “πιο ευέλικτες τεχνικές” λόγω της αυξημένης πίεσης από την ΕΕ, καθώς και των κινήσεων της Κίνας για τον αποκλεισμό των λεγόμενων “ζόμπι πλοίων”. Ενώ οι ΗΠΑ και η ΕΕ συνεχίζουν να επιβάλλουν νέες κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο, “παραμένει ανοιχτό το ερώτημα της επιβολής”, ανέφερε η Ziemba. Η αυξανόμενη παράνομη εμπορική δραστηριότητα καθιστά την επιβολή των κυρώσεων πιο δύσκολη, επομένως οι χώρες θα πρέπει να στοχεύουν πλοία, ενδιάμεσους και αγοραστές για να μειώσουν σημαντικά τις πωλήσεις ρωσικού πετρελαίου. Ωστόσο, αυτό συνεπάγεται κόστη, καθώς η Κίνα, ως κύριος αγοραστής ρωσικού πετρελαίου, θα μπορούσε να αντιδράσει σε χώρες που αυστηροποιούν τις κυρώσεις. Επιπλέον, η αποτελεσματική επιβολή θα μπορούσε να οδηγήσει σε περισσότερες ημι-στρατιωτικές στάσεις πλοίων για έλεγχο εγγράφων, κάτι που οι χώρες ενδέχεται να διστάζουν να κάνουν.
