Στη σύγχρονη γεωπολιτική, τα γεγονότα που απηχούν παγκοσμίως δεν σφυρηλατούνται πλέον μόνο στους δρόμους ή στα κέντρα λήψης αποφάσεων. Διαμορφώνονται όλο και περισσότερο στον ψηφιακό χώρο, όπου δρώντες, συχνά με ατζέντα που εξυπηρετεί τα δικά τους συμφέροντα, ανταγωνίζονται για να ελέγξουν την αφήγηση, να ορίσουν το νόημά της και να αποφασίσουν ποιος μιλάει για ποιον.
Τις τελευταίες εβδομάδες, καθώς ξέσπασαν διαδηλώσεις σε ιρανικές πόλεις, το hashtag #FreeThePersianPeople έγινε trend στο X. Η εκστρατεία συνοδευόταν από πληθώρα αναρτήσεων που προμήνυαν μια επικείμενη «αποφασιστική στιγμή» στην ιστορία του Ιράν και παρουσιάζονταν ως η αυθεντική φωνή του ιρανικού λαού.
Ωστόσο, μια εκτενής ανάλυση δεδομένων από το Al Jazeera αποκαλύπτει μια διαφορετική εικόνα. Η παρακολούθηση των πηγών αυτής της αλληλεπίδρασης και των διαδρομών διάδοσής της αποκαλύπτει ότι η ψηφιακή εκστρατεία δεν προήλθε οργανικά από το εσωτερικό του Ιράν. Αντιθέτως, την πρωτοστάτησαν εξωτερικά δίκτυα –κυρίως λογαριασμοί που συνδέονται με το Ισραήλ ή φιλο-ισραηλινούς κύκλους– τα οποία έπαιξαν κεντρικό ρόλο στην παραγωγή ορμής και στην κατεύθυνση του λόγου προς συγκεκριμένους γεωπολιτικούς στόχους.
«Ασυνήθιστα» μοτίβα κυκλοφορίας: Τα δεδομένα που σχετίζονται με την εκστρατεία αποκαλύπτουν μια εντυπωσιακή ανωμαλία στον τρόπο διάδοσης του hashtag, η οποία υποδηλώνει τεχνητή ενίσχυση. Η ανάλυση του Al Jazeera διαπίστωσε ότι το 94% των 4.370 αναλύσεων αναρτήσεων ήταν retweet, σε σύγκριση με ένα αμελητέο ποσοστό πρωτότυπου περιεχομένου. Σημαντικότερο είναι ότι ο αριθμός των λογαριασμών που παρήγαγαν πρωτότυπο περιεχόμενο δεν ξεπέρασε τους 170 χρήστες, παρόλο που η εκστρατεία έφτασε σε περισσότερους από 18 εκατομμύρια χρήστες. Αυτό το τεράστιο χάσμα μεταξύ του περιορισμένου αριθμού πηγών και της ευρείας εμβέλειας αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα συντονισμένων επιχειρήσεων επιρροής, συχνά αναφερόμενων ως «astroturfing», όπου προετοιμασμένα μηνύματα ενισχύονται για να δημιουργήσουν την ψευδαίσθηση ευρείας δημόσιας συναίνεσης.
Μία αφήγηση, πολλαπλές μορφές: Μια επισκόπηση του περιεχομένου δείχνει ότι το hashtag δεν ήταν απλώς μια έκφραση κοινωνικών ή οικονομικών παραπόνων. Αντιθέτως, έφερε ένα αυστηρό πολιτικό πλαίσιο σχεδιασμένο να επαναπροσδιορίσει και να ενισχύσει στην πραγματικότητα την αναταραχή. Ο λόγος παρουσίαζε τις εξελίξεις στο εσωτερικό του Ιράν ως «στιγμή κατάρρευσης» και βασιζόταν σε απόλυτες δυαδικότητες: «Ο Λαός εναντίον του Καθεστώτος», «Ελευθερία εναντίον του Πολιτικού Ισλάμ» και «Ιράν εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας». Η εκστρατεία προώθησε έντονα τον Reza Pahlavi, γιο του τελευταίου σάχη του Ιράν, ως τη μοναδική πολιτική εναλλακτική. Ο Pahlavi αλληλεπίδρασε ο ίδιος με την εκστρατεία, μια κίνηση που αμέσως ενισχύθηκε από ισραηλινούς λογαριασμούς που τον περιέγραφαν ως το «πρόσωπο του εναλλακτικού Ιράν». Ωστόσο, δεν τον αντιμετωπίζει έτσι η πλειοψηφία των Ιρανών, πολλοί από τους οποίους έχουν μνήμες από τις καταχρήσεις του πατέρα του και από το πώς η CIA τον επανέφερε στην εξουσία το 1953 σε πραξικόπημα που οργάνωσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Άμεση ισραηλινή εμπλοκή: Η εκστρατεία δεν περιορίστηκε σε ανώνυμους ακτιβιστές. Περιλάμβανε επίσης άμεση συμμετοχή από νυν και πρώην Ισραηλινούς αξιωματούχους κατά την κορύφωση της εκστρατείας. Ο Ισραηλινός Υπουργός Εθνικής Ασφάλειας Itamar Ben-Gvir ανέβασε ένα tweet στα περσικά απευθυνόμενο στον ιρανικό λαό, καλώντας στην «πτώση του δικτάτορα» και εκφράζοντας την υποστήριξή του στις διαδηλώσεις. Αντίστοιχα, tweets του πρώην Ισραηλινού Πρωθυπουργού Naftali Bennett κυκλοφόρησαν ευρέως εντός του δικτύου του hashtag, επαναχρησιμοποιούμενα για να ταιριάζουν στην αφήγηση της «απελευθέρωσης».
Μετατρέποντας τις διαδηλώσεις σε ιδεολογικό πόλεμο: Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της εκστρατείας ήταν η προσπάθεια επαναπροσδιορισμού των διαδηλώσεων ως σύγκρουσης ενάντια στη θρησκεία, παρά ενάντια στην οικονομική κακοδιαχείριση και την πολιτική καταπίεση. Αναρτήσεις που περιέγραφαν την ιρανική κυβέρνηση ως «καταπιεστικό ισλαμιστικό καθεστώς» κυκλοφορούσαν παράλληλα με αφηγήσεις που παρουσίαζαν τον «περσικό λαό» ως θύμα του Ισλάμ. Αυτή η προσπάθεια διάκρισης μεταξύ «Περσών» και «Μουσουλμάνων» φάνηκε να στοχεύει στην απομόνωση του καθεστώτος από την ιρανική κοινωνία και στην πλαισίωση της αναταραχής ως σύγκρουση πολιτισμών. Ισραηλινοί ακτιβιστές, όπως οι Eyal Yakoby και Hillel Neuer, προώθησαν επίσης περιεχόμενο κατηγορώντας τις ιρανικές αρχές για υπερβολική βία, ενώ κατήγγειλαν αυτό που αποκάλεσαν «σιωπή των διεθνών μέσων ενημέρωσης».
Εκκλήσεις για ξένη παρέμβαση: Ο λόγος εξελίχθηκε γρήγορα από αλληλεγγύη σε ρητές εκκλήσεις για ξένη στρατιωτική επέμβαση. Και αυτή η αφήγηση προωθήθηκε από τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Donald Trump, ο οποίος βομβάρδισε τα πυρηνικά εργοστάσια του Ιράν ως μέρος του 12ήμερου πολέμου του Ισραήλ εναντίον του Ιράν τον Ιούνιο. Το δίκτυο ενίσχυσε δηλώσεις που αποδίδονταν στον Trump σχετικά με την ετοιμότητα της Ουάσινγκτον να παρέμβει. Ο Pahlavi υποδέχθηκε δημόσια αυτές τις δηλώσεις, πλαισιώνοντάς τες ως υποστήριξη στην «αλλαγή». Ταυτόχρονα, μέλη του Κογκρέσου των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένου του Αντιπροσώπου Pat Fallon, μέλους του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος του Trump, ενίσχυσαν περαιτέρω αυτά τα αισθήματα, ενώ δεκάδες λογαριασμοί εντός του δικτύου κατευθύνανε tweets στον Ισραηλινό Πρωθυπουργό Benjamin Netanyahu, προτρέποντας σε άμεση ισραηλινή παρέμβαση.
Οι «μαριονετίστες» πίσω από το δίκτυο: Η ανάλυση δικτύου του Al Jazeera εντόπισε συγκεκριμένους «κεντρικούς κόμβους», δηλαδή λογαριασμούς που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην ενίσχυση του hashtag. «Ρυθμός του X»: Αυτός ο λογαριασμός αναδείχθηκε σε κεντρικό κόμβο αλληλεπίδρασης. Δημιουργήθηκε το 2024 και έχει αλλάξει τη λαβή του πέντε φορές. Το περιεχόμενό του επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στην υποστήριξη του Ισραήλ, την προώθηση της ιρανικής μοναρχίας και την έκκληση για δράση των ΗΠΑ εναντίον του Ισλαμικού Επαναστατικού Σώματος Φρουρών του Ιράν. «Nioh Berg»: Αυτός ο επαληθευμένος λογαριασμός, που δημιουργήθηκε το 2017 (και έχει επίσης αλλάξει το όνομά του πέντε φορές), παρουσιάζει τη χρήστη του ως «Εβραιο-Ιρανή ακτιβίστρια». Την παρουσιάζει ως μια βασική φωνή στο κίνημα και δηλώνει ότι την καταζητούν οι ιρανικές αρχές. «Israel War Room»: Η ανάλυση δείχνει ισχυρή αλληλοκάλυψη μεταξύ του δικτύου «Nioh Berg» και του λογαριασμού «Israel War Room», ο οποίος διαδίδει τακτικά περιεχόμενο ασφάλειας και πολιτικής ευθυγραμμισμένο με τις αφηγήσεις του ισραηλινού κράτους.
Παραγωγή κρίσης: Η έρευνα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η εκστρατεία #FreeThePersianPeople δεν ήταν μια αυθόρμητη ψηφιακή έκφραση εσωτερικής ιρανικής οργής. Αντιθέτως, φαίνεται να είναι μια πολιτικοποιημένη επιχείρηση πληροφόρησης κατασκευασμένη εκτός Ιράν και καθοδηγούμενη από δίκτυα συνδεδεμένα με το Ισραήλ και τους συμμάχους του. Η εκστρατεία κατάφερε να οικειοποιηθεί νόμιμα οικονομικά παράπονα, επαναπροσδιορίζοντάς τα στο πλαίσιο ενός ευρύτερου πολιτικού έργου που συνδέει την «απελευθέρωση του Ιράν» με την επιστροφή της μοναρχίας και την ξένη στρατιωτική επέμβαση.
