Η Γουινέα-Μπισσάου, μια μικρή δυτικοαφρικανική χώρα, βρέθηκε ξανά στο επίκεντρο των εξελίξεων με την ανακοίνωση στρατιωτικών αξιωματούχων για νέα μεταβατική κυβέρνηση, μία ημέρα μετά την κατάληψη της εξουσίας μέσω στρατιωτικού πραξικοπήματος. Ο Στρατηγός Horta Nta Na Man ορίστηκε επικεφαλής μιας μονοετούς μεταβατικής κυβέρνησης, δικαιολογώντας την κατάληψη της εξουσίας ως απαραίτητη ενέργεια απέναντι σε απειλές για τη σταθερότητα της χώρας.
Το πραξικόπημα έλαβε χώρα λίγες ώρες πριν ανακοινωθούν τα αποτελέσματα μιας τεταμένης προεδρικής ψηφοφορίας που διεξήχθη το Σαββατοκύριακο. Τόσο ο εν ενεργεία πρόεδρος Umaro Sissoco Embalo όσο και ο υποψήφιος της αντιπολίτευσης Fernando Dias είχαν δηλώσει νικητές, με τους στρατιωτικούς να ανακοινώνουν, μέσω εθνικής τηλεόρασης, ότι ενήργησαν για να αποτρέψουν “χειραγώγηση των εκλογικών αποτελεσμάτων”. Την ημέρα του πραξικοπήματος συνελήφθησαν ο εκλογικός επίτροπος, ο κ. Dias, καθώς και άλλοι ανώτατοι στρατιωτικοί αξιωματούχοι.
Το εν λόγω πραξικόπημα έρχεται ως συνέχεια μιας σειράς στρατιωτικών παρεμβάσεων στη Δυτική Αφρική, οι οποίες έχουν διασπάσει την περιφερειακή οργάνωση ECOWAS, η οποία επιθυμεί να καταπολεμήσει τις στρατιωτικές επεμβάσεις και να εδραιώσει δημοκρατικές αρχές διακυβέρνησης.
Η παράκτια Γουινέα-Μπισσάου, που βρίσκεται ανάμεσα στη Σενεγάλη και τη Γουινέα, έχει βιώσει εννέα απόπειρες πραξικοπήματος από την ανεξαρτησία της από την Πορτογαλία το 1974, με την πιο πρόσφατη αποτυχημένη απόπειρα να καταγράφεται στα τέλη Οκτωβρίου. Η χώρα έχει αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια σε σημαντικό κόμβο διακίνησης ναρκωτικών μεταξύ Λατινικής Αμερικής και Ευρώπης, ενώ οι επικριτές του προέδρου Embalo τον κατηγορούν ότι προκαλεί κρίσεις για να παραμείνει στην εξουσία.
**Τι συνέβη;**
Τα πρώτα σημάδια ανησυχίας εμφανίστηκαν την Τετάρτη το απόγευμα, όταν ακούστηκαν πυροβολισμοί κοντά στο προεδρικό μέγαρο στην πρωτεύουσα, Μπισσάου. Στρατιωτικοί αξιωματούχοι εμφανίστηκαν λίγο αργότερα στην κρατική τηλεόραση, ανακοινώνοντας την κατάληψη της εξουσίας ως αντίδραση στην “ανακάλυψη ενός εν εξελίξει σχεδίου” που αποσκοπούσε στην αποσταθεροποίηση της χώρας και στη “χειραγώγηση των εκλογικών αποτελεσμάτων”. Ο επικεφαλής της πραξικοπηματικής κίνησης, Ταξίαρχος Denis N’Canha, ο οποίος προηγουμένως υπηρετούσε ως επικεφαλής της προεδρικής φρουράς, δήλωσε ότι το “Ανώτατο Στρατιωτικό Συμβούλιο για την Αποκατάσταση της Τάξης” αποφάσισε την άμεση καθαίρεση του προέδρου και την αναστολή όλων των θεσμών της χώρας.
Ο N’Canha ισχυρίστηκε ότι το σχέδιο αποσταθεροποίησης συντονιζόταν από “κάποιους εθνικούς πολιτικούς με τη συμμετοχή ενός γνωστού βαρόνου των ναρκωτικών και εγχώριων και ξένων υπηκόων”, χωρίς να δώσει περαιτέρω λεπτομέρειες. Οι στρατιωτικοί ανέφεραν επίσης την αναστολή της εκλογικής διαδικασίας και της κάλυψης από τα μέσα ενημέρωσης, ενώ έκλεισαν τα χερσαία, θαλάσσια και εναέρια σύνορα, επιβάλλοντας νυχτερινή απαγόρευση κυκλοφορίας.
**Ποιοι συνελήφθησαν και πού βρίσκονται;**
Ο Πρόεδρος Embalo δήλωσε ότι συνελήφθη στο γραφείο του, κάνοντας λόγο για πραξικόπημα υπό την ηγεσία του επικεφαλής του στρατιωτικού γραφείου της προεδρίας, N’Canha, χωρίς να υποστεί βία. Ανέφερε επίσης ότι “καθαιρέθηκε”. Οι στρατιωτικές αρχές δεν έχουν παράσχει πληροφορίες για τον τόπο κράτησής του. Μαζί του φέρονται να έχουν συλληφθεί ο αρχηγός του επιτελείου στρατού Στρατηγός Biague Na Ntam, ο αναπληρωτής του, Στρατηγός Mamadou Toure, και ο Υπουργός Εσωτερικών Botche Cande. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, συνελήφθησαν επίσης ο υποψήφιος της αντιπολίτευσης Dias και ο πρώην πρωθυπουργός Domingos Simoes Pereira.
**Αντιμετώπιζε ο Embalo κρίση νομιμοποίησης;**
Ναι, ο 53χρονος Embalo αντιμετώπιζε κρίση νομιμοποίησης πριν από το πραξικόπημα, ενώ η θητεία του σημαδεύτηκε από πολιτικές διαμάχες. Ο πρώην στρατηγός εξελέγη το 2019, αλλά η νίκη του αμφισβητήθηκε από την αντιπολίτευση, με το Ανώτατο Δικαστήριο να μην τον αναγνωρίζει ως πρόεδρο μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2020. Ο πρόεδρος είχε βιώσει στο παρελθόν πολλαπλές απόπειρες πραξικοπημάτων, οι οποίες οδήγησαν σε συλλήψεις, κυρίως στρατιωτικών. Ωστόσο, οι επικριτές του τον κατηγορούν ότι εφευρίσκει κρίσεις για να καταστείλει τη διαφωνία. Μετά την απόπειρα πραξικοπήματος τον Δεκέμβριο του 2023, ο Embalo διέλυσε το κοινοβούλιο, το οποίο δεν έχει επανέλθει έκτοτε, με τον ίδιο να κυβερνά μέσω διαταγμάτων.
**Πώς αντέδρασε η διεθνής κοινότητα;**
Παρατηρητές των εκλογών από την Αφρικανική Ένωση (AU) και την ECOWAS βρέθηκαν στη Μπισσάου κατά τη διάρκεια του πραξικοπήματος, ενώ η αντιπροσωπεία φαίνεται να έχει παγιδευτεί στη χώρα. Σε κοινή ανακοίνωση, η AU και η ECOWAS καταδίκασαν το πραξικόπημα και ζήτησαν την επανέναρξη της εκλογικής διαδικασίας, εκφράζοντας ανησυχία για τις συλλήψεις ανώτατων αξιωματούχων. Η Γκάνα, η Νιγηρία, η Πορτογαλία και το Κατάρ έχουν επίσης καταδικάσει το πραξικόπημα. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Antonio Guterres, κάλεσε όλους τους εθνικούς παράγοντες να δείξουν αυτοσυγκράτηση και να σεβαστούν το κράτος δικαίου.
**Τι ακολουθεί;**
Την Πέμπτη, οι στρατιωτικοί ανακοίνωσαν το άνοιγμα των συνόρων μετά την ορκωμοσία του Στρατηγού Horta Nta Na Man για μια μεταβατική περίοδο 12 μηνών. Η κατάσταση στην Μπισσάου χαρακτηρίζεται ήρεμη, αλλά έντονα αστυνομημένη, παρά τις εκκλήσεις για συγκέντρωση. Αναλυτές εκτιμούν ότι η χώρα οδεύει προς μια περίοδο πολιτικής αβεβαιότητας, ανεξάρτητα από την τελική έκβαση. Η Αφρικανική Ένωση και η ECOWAS αναμένεται να πιέσουν για την επιστροφή στη δημοκρατική διακυβέρνηση το συντομότερο δυνατό.
