Στην πρωτεύουσα της Ζιμπάμπουε, τη Χαράρε, μικρά αγόρια ηλικίας έξι έως εννέα ετών περιδιαβαίνουν τις γειτονιές, ακόμη και τις Κυριακές, αναζητώντας παλιοσίδερα. Η δουλειά τους, η συλλογή υλικών για ανακύκλωση, ξεκινά νωρίς το πρωί και συνεχίζεται μέχρι αργά το απόγευμα, με κύριο προορισμό την αγορά Siyaso, η οποία πλέον λειτουργεί εν μέρει και ως σημείο συγκέντρωσης ανακυκλώσιμων μετάλλων.
“Μας φοβίζουν μόνο τα σκυλιά που μας κυνηγούν, αλλά συνήθως είμαστε ασφαλείς και κανείς δεν μας υποψιάζεται [για κλοπή]”, λέει ο οκτάχρονος Takudzwa Rapi. “Μερικές φορές μας επιτρέπουν να μαζεύουμε τα παλιοσίδερα όποτε έχουν κάτι που δεν τους χρειάζεται πια”. Ο Takudzwa, μετά από μια κουραστική μέρα, αγοράζει ντόνατς με τα χρήματα που κέρδισε, κρατώντας ένα μέρος για την αδελφή του. Ζουν μαζί σε παλιά διαμερίσματα της Mbare, μιας περιοχής χαμηλού εισοδήματος νότια του κέντρου της Χαράρε, η οποία πέρυσι αντιμετώπισε πρόβλημα με ψύλλους.
Η Siyaso βρίσκεται κοντά στη Mbare, μια γειτονιά με μεγάλο πληθυσμό, όπου πολλοί, κυρίως άνεργοι ή άτομα από φτωχά περιβάλλοντα, αναζητούν οτιδήποτε μεταλλικό για πώληση. Ενώ οι ενήλικες επικεντρώνονται κυρίως στην ανακύκλωση πλαστικών και μπουκαλιών, τα παιδιά όπως ο Takudzwa έχουν εισχωρήσει και στην αγορά των παλιοσιδήρων, ψάχνοντας για εξαρτήματα κινητήρων, αποκόμματα μετάλλων από βιοτεχνίες, ή χάλκινες και μπρούτζινες πλάκες. Αυτό συμβαίνει παρά τους νόμους της χώρας για την παιδική εργασία, οι οποίοι απαγορεύουν την απασχόληση παιδιών κάτω των 16 ετών.
Ο Takudzwa και οι φίλοι του επισκέπτονται την Siyaso πριν και μετά το σχολείο, ερευνούν τα καζάνια και τους σωρούς απορριμμάτων για παλιοσίδερα, τα οποία συσσωρεύουν προσεκτικά σε μια τσάντα σε μια κοντινή γωνία. Έμποροι και διακινητές στη Mbare αγοράζουν τα υλικά από τα αγόρια για 10 έως 20 σεντς αμερικανικών δολαρίων ανά κιλό, ανάλογα με την ποιότητα. Τρεις έμποροι παραδέχτηκαν ότι πληρώνουν χαμηλότερα τους νεαρούς συλλέκτες, καθώς “δεν ψάχνουν για μεγάλα ποσά” σε σύγκριση με τους ενήλικες. Ο Quinton Gandiwa, επίσης οκτώ ετών, αναφέρει ότι κερδίζει περισσότερα από χάλκινα και μπρούτζινα υλικά, τα οποία, αν και σπανιότερα, μπορούν να του αποφέρουν έως και 1 δολάριο για ένα μικρό κομμάτι, ποσό που θεωρείται σημαντικό για την αγορά αναγκών.
Τα παιδιά ελπίζουν να κερδίσουν λίγα δολάρια ή σεντς για να βοηθήσουν τους γονείς τους στις καθημερινές ανάγκες. Ωστόσο, η επικίνδυνη φύση της εργασίας τους ενέχει σημαντικούς κινδύνους. Ο Wayne Mpala, 33 ετών, ο οποίος ξεκίνησε ως παιδί συλλέκτης παλιοσιδήρων, αναφέρει ένα περιστατικό πριν από 25 χρόνια, όταν ένα αιχμηρό καρφί τρύπησε το σανδάλι του, οδηγώντας σε τραυματισμό που τον άφησε εκτός εργασίας για δύο εβδομάδες. Ευτυχώς, απέφυγε τον τέτανο.
Ο Adolphus Chinomwe, ανώτερος αξιωματούχος του Διεθνούς Γραφείου Εργασίας (ILO) στη Ζιμπάμπουε, χαρακτηρίζει την παιδική εργασία στα παλιοσίδερα ως “επικίνδυνη” και “ανθυγιεινή”, καθώς μπορεί να οδηγήσει σε τραυματισμούς, θανάτους ή ασθένειες. Παρά το ότι η παιδική εργασία είναι παράνομη, το Υπουργείο Εργασίας των Ηνωμένων Πολιτειών κατέγραψε το 2022 ότι η Ζιμπάμπουε εξακολουθεί να βλέπει “τις χειρότερες μορφές” της, με τα παιδιά να αποτελούν περίπου το 14% του εργατικού δυναμικού. Το ILO εκτιμά ότι περίπου 4,2 εκατομμύρια παιδιά στη Ζιμπάμπουε εμπλέκονται σε παιδική εργασία.
Η παγκόσμια αγορά ανακύκλωσης παλιοσιδήρων, που το 2025 εκτιμάται στα 64 δισεκατομμύρια δολάρια και αναμένεται να φτάσει τα 94 δισεκατομμύρια δολάρια έως το 2032, τροφοδοτείται από την αυξανόμενη ζήτηση του κατασκευαστικού τομέα και την ταχεία βιομηχανοποίηση σε αναπτυσσόμενες περιοχές. Η Αφρικανική Τράπεζα Ανάπτυξης σημειώνει την εντεινόμενη τάση ανακύκλωσης χάλυβα στη Ζιμπάμπουε, αναφέροντας ότι χώρες χωρίς εγχώρια παραγωγή σιδηρομεταλλεύματος, όπως η Ζιμπάμπουε, μπορεί να βασίζονται σε εισαγωγές ή στην ανακύκλωση παλιοσιδήρων.
Σύμφωνα με έκθεση της UNICEF του 2025, σχεδόν 138 εκατομμύρια παιδιά παγκοσμίως ασχολούνται με παιδική εργασία, εκ των οποίων περίπου 54 εκατομμύρια σε “επικίνδυνες εργασίες”. Υποσαχάρια Αφρική φέρει το βαρύτερο φορτίο, με σχεδόν τα δύο τρίτα των παιδιών που εμπλέκονται σε παιδική εργασία παγκοσμίως.
Ο Wayne Mpala, ο οποίος ξεκίνησε να μαζεύει παλιοσίδερα στην ηλικία των επτά ετών, θυμάται τις πρωινές ώρες που αφιέρωνε σε αυτή τη δουλειά πριν από τα μαθήματα. Μεγαλώνοντας, η δυσκολία εύρεσης εργασίας τον οδήγησε να συνεχίσει στο εμπόριο παλιοσιδήρων. Σήμερα, λειτουργεί δικό του κέντρο αγοράς, αγοράζοντας υλικά από νεαρούς συλλέκτες, συμπεριλαμβανομένων των αγοριών. Η αλυσίδα αξίας είναι σκληρή, με τις τιμές να κυμαίνονται χαμηλά.
Ο Dickson Makombera, ειδικός στην ανακύκλωση, επισημαίνει την έλλειψη δίκαιης αμοιβής και προτύπων πληρωμής στον κλάδο στη Ζιμπάμπουε, αποδίδοντας την παιδική εργασία στη φτώχεια. Υπογραμμίζει την ανάγκη για ισχυρά συστήματα κοινωνικής προστασίας για τη μείωση της οικονομικής ευαλωτότητας.
Τα αγόρια, όπως ο Takudzwa και ο Quinton, ονειρεύονται ένα καλύτερο μέλλον, με την ελπίδα να τελειώσουν το σχολείο και να βρουν καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας. Ωστόσο, οι γονείς τους, αναγνωρίζοντας τους κινδύνους, βλέπουν αυτή την εργασία ως αναγκαία πηγή εισοδήματος. “Δεν μπορούμε να τους προσφέρουμε όλα όσα θέλουν, οπότε μερικές φορές είναι καλό για αυτούς να πηγαίνουν να κερδίσουν κάποια χρήματα”, δηλώνει η μητέρα ενός εκ των αγοριών, παρόλο που αναγνωρίζει ότι “είναι επικίνδυνο για αυτούς ως νεαρά αγόρια”.
Η φτώχεια, όπως εξηγεί ο Chinomwe, είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες της παιδικής εργασίας, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που στερεί από τα παιδιά την εκπαίδευση και περιορίζει τις μελλοντικές τους προοπτικές. Ο Mpala, αν και ονειρευόταν άλλοτε να γίνει μηχανικός ή διευθυντής εργοστασίου, παραμένει στο εμπόριο παλιοσιδήρων. Σήμερα, αγοράζει υλικά από παιδιά, πιστεύοντας ότι η αναζήτηση κερδών είναι προτιμότερη από την πείνα στο σχολείο.
Αν και τα κέρδη από τη συλλογή παλιοσιδήρων είναι σημαντικά για τα παιδιά, δεν επαρκούν για τους ενήλικες με οικογένειες, οι οποίοι ωστόσο συνεχίζουν να ασχολούνται με το εμπόριο. Ο Mpala, έχοντας στηριχθεί σε αυτή τη δουλειά για την επιβίωσή του, εκτιμά ότι κερδίζει κατά μέσο όρο 10 δολάρια την ημέρα, ποσό που του επιτρέπει να καλύπτει τις βασικές του ανάγκες.
