Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης στο Ελ Σαλβαδόρ, που τέθηκε σε ισχύ στις 27 Μαρτίου 2022, συμπληρώνει τέσσερα χρόνια, αλλά ο αντίκτυπός της στις οικογένειες και ιδίως στα παιδιά, αρχίζει να γίνεται ολοένα και πιο εμφανής. Ως αποτέλεσμα των μαζικών συλλήψεων που αποσκοπούν στην καταπολέμηση της βίας των συμμοριών, χιλιάδες παιδιά έχουν στερηθεί έναν ή και τους δύο γονείς τους, με συνέπειες που πολλοί χαρακτηρίζουν ως «ορφανισμό από την πολιτεία».
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της οργάνωσης Movement for the Victims of the State of Exception (MOVIR), ο αριθμός των παιδιών που έχουν χάσει την γονική τους υποστήριξη ανέρχεται σε 60.000, ενώ άλλες εκτιμήσεις κάνουν λόγο για 100.000 ή και περισσότερα. Πολλά από αυτά τα παιδιά, αν και μπορεί να έχουν συγγενείς ή φίλους να τα φροντίσουν, βιώνουν βαθιά ψυχολογική κατάσταση. Η 16χρονη Sarita, κόρη του συλληφθέντος, περιγράφει τις στιγμές απόγνωσης: «Μερικές φορές κλείνομαι στο δωμάτιό μου. Γονατίζω και αρχίζω να κλαίω και να κλαίω, κοιτάζοντας φωτογραφίες του πατέρα μου». Ο πατέρας της, όπως και πολλοί άλλοι, έχει συλληφθεί με την κατηγορία της «παράνομης σύνδεσης», αν και η οικογένειά του επιμένει στην αθωότητά του.
Η κυβέρνηση του Προέδρου Nayib Bukele δικαιολογεί την επιβολή της κατάστασης έκτακτης ανάγκης ως μια αναγκαία δράση για την αντιμετώπιση μιας πρωτοφανούς κατάστασης εγκληματικότητας. Η χώρα βρισκόταν αντιμέτωπη με ένα κύμα βίας, με 62 δολοφονίες μέσα σε μία ημέρα τον Μάρτιο του 2022. Η αναστολή ορισμένων πολιτικών ελευθεριών αποσκοπούσε στην άμεση καταπολέμηση των συμμοριών. Οι υποστηρικτές της κυβέρνησης αναφέρουν ότι η μείωση της εγκληματικότητας και του ποσοστού των ανθρωποκτονιών κατά 98% είναι απόδειξη της επιτυχίας.
Ωστόσο, οι επικριτές επισημαίνουν ότι αυτή η επιτυχία έχει επιτευχθεί εις βάρος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μαζικές συλλήψεις, στέρηση του δικαιώματος υπεράσπισης, και μαζικές δίκες, όπου κατηγορούμενοι δικάζονται σε ομάδες έως και 900 άτομα, εγείρουν σοβαρά ερωτήματα. Ο Samuel Ramirez, ιδρυτής του MOVIR, δηλώνει: «Σε τέσσερα χρόνια υπό την κατάσταση έκτακτης ανάγκης, είμαστε χωρίς ανθρώπινα δικαιώματα, χωρίς θεμελιώδεις εγγυήσεις. Το καθεστώς έχει εξαλείψει όλα αυτά τα δικαιώματα». Παρόλο που ο Πρόεδρος Bukele έχει παραδεχτεί την πιθανότητα σύλληψης αθώων, με εκτιμήσεις για 8.000 απελευθερώσεις, η κατάσταση παραμένει αβέβαιη.
Τα ψυχολογικά προβλήματα στους ανήλικους είναι εμφανή. Ειδικοί ψυχολόγοι αναφέρουν αυξημένα περιστατικά άγχους, απομόνωσης, και φόβου για τις αρχές. Η Fatima Gomez, της οποίας ο γιος συνελήφθη το 2022, αφήνοντας πίσω δύο κόρες, περιγράφει τη συμπεριφορά της 10χρονης εγγονής της: «Όταν βλέπει στρατιώτες και αστυνομικούς, αρχίζει να κλαίει και τρέχει μέσα. Λέει ότι θα πάρουν κι εμάς όλους».
Επιπλέον, οι οικογένειες αντιμετωπίζουν αυξημένο οικονομικό βάρος. Η φροντίδα των παιδιών που έμειναν πίσω, σε συνδυασμό με τα έξοδα για την κάλυψη των βασικών αναγκών των συγγενών τους στη φυλακή – περίπου 170 δολάρια μηνιαίως για τροφή, ρουχισμό και υγιεινή – επιβαρύνουν σημαντικά τα νοικοκυριά. Η Rubidia Hernandez, της οποίας ο 21χρονος γιος συνελήφθη, αφήνοντας πίσω μια δίχρονη κόρη, δηλώνει: «Υπάρχουν στιγμές – ως πατέρας, ως μητέρα – που νιώθεις ότι ίσως δεν μπορείς να συνεχίσεις πια». Η φόβος ότι τα παιδιά που μένουν χωρίς φροντίδα θα καταλήξουν σε κρατικά ιδρύματα με πιθανώς κακοποιητικές συνθήκες, ωθεί τις οικογένειες να καταβάλλουν κάθε προσπάθεια.
