Σε ανησυχητικό βαθμό αυξάνεται ο αριθμός των Ουκρανών στρατιωτών που λιποτακτούν, ενώ η χώρα δέχεται συνεχείς απώλειες στο μέτωπο. Τουλάχιστον χιλιάδες στρατιώτες έχουν εγκαταλείψει τον στρατό, παρά τις αυστηρές κυρώσεις που προβλέπονται, όπως η φυλάκιση ή ο κοινωνικός αποκλεισμός.
Ο Τιμοφέι, ένας 36χρονος υπάλληλος γραφείου από το Κίεβο, περιέγραψε στην Al Jazeera την εμπειρία του, αφού δραπέτευσε δύο φορές από στρατιωτικό κέντρο εκπαίδευσης. Η πρώτη του απόδραση έγινε τον Απρίλιο, λίγους μήνες αφότου επιστρατεύτηκε αναγκαστικά. Ο ίδιος δήλωσε ότι επέλεξε να λιποτακτήσει συνειδητοποιώντας την ανεπαρκή εκπαίδευση που λάμβανε, η οποία τον καθιστούσε εύκολο στόχο στο πεδίο της μάχης. «Δεν υπάρχει καμία εκπαίδευση. Δεν τους νοιάζει αν δεν θα επιβιώσω από την πρώτη επίθεση», ανέφερε χαρακτηριστικά, αναφερόμενος στους εκπαιδευτές του.
Ο Τιμοφέι, ο οποίος ζήτησε να μην αποκαλυφθεί το επώνυμό του, πιστεύει ότι η αδυναμία των αρχών να αντιμετωπίσουν το φαινόμενο οφείλεται στο μεγάλο αριθμό όσων βρίσκονται «στο τρέξιμο». Σύμφωνα με στοιχεία που έδωσαν οι εισαγγελείς τον Οκτώβριο, περίπου 235.000 στρατιωτικοί κρίθηκαν AWOL (απούσες χωρίς άδεια) και σχεδόν 54.000 λιποτάκτησαν από την έναρξη της ρωσικής εισβολής το 2022. Οι αριθμοί αυτοί παρουσίασαν ραγδαία αύξηση τον τελευταίο χρόνο, με 176.000 περιπτώσεις AWOL και 25.000 λιποταξίες να καταγράφονται μεταξύ Σεπτεμβρίου 2024 και Σεπτεμβρίου 2025.
Αυτή η κρίση λιποταξίας επιδεινώνει την ήδη δύσκολη κατάσταση της Ουκρανίας, η οποία αντιμετωπίζει σοβαρή έλλειψη προσωπικού και σταδιακές απώλειες εδαφών προς τη Ρωσία. Τον Νοέμβριο, ρωσικές δυνάμεις κατέλαβαν περίπου 500 τετραγωνικά χιλιόμετρα, κυρίως στην ανατολική Ουκρανία, ενώ οι ειρηνευτικές συνομιλίες έχουν επανέλθει σε αδιέξοδο. Παρότι κινητοποιούνται περίπου 30.000 άνδρες μηνιαίως, ο επιθυμητός αριθμός για την αναπλήρωση των στρατιωτικών μονάδων ανέρχεται σε 70.000.
Η λιποταξία, σύμφωνα με τους κανονισμούς περιπολεμικής κατάστασης, επισύρει ποινή φυλάκισης από πέντε έως δώδεκα χρόνια, ενώ η απουσία χωρίς άδεια τιμωρείται με έως και δέκα χρόνια φυλάκισης. Ωστόσο, πολλοί προτιμούν τη φυλακή. «Οι λιποτάκτες μας, οι στρατιωτικοί AWOL, είναι πάρα πολλοί», δήλωσε ο Υποστράτηγος Ίγκορ Ρομανένκο, πρώην αναπληρωτής αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων της Ουκρανίας. «Πιστεύουν ότι από νομική άποψη, είναι ευκολότερο να πάνε στη φυλακή παρά στο μέτωπο».
Ο Ρομανένκο τάσσεται υπέρ της θέσπισης αυστηρότερων νόμων και σκληρότερων ποινών για τους λιποτάκτες και διεφθαρμένους αξιωματούχους. Η νομική διάκριση μεταξύ λιποταξίας και απουσίας χωρίς άδεια έγκειται στην «πρόθεση να εγκαταλείψεις την υπηρεσία για πάντα». Ωστόσο, από τον Νοέμβριο του 2024, η κυβέρνηση του Προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει κηρύξει αμνηστία για τους λιποτάκτες πρώτης φοράς, επιτρέποντάς τους να επιστρέψουν στη μονάδα τους χωρίς καμία τιμωρία. Περίπου 30.000 το έχουν πράξει, ελπίζοντας στην επιείκεια των στρατιωτικών αρχών.
Εκτός από τον φόβο του θανάτου, η λιποταξία μπορεί να οφείλεται και σε ανεύθυνους διοικητές που αγνοούν τα προβλήματα των στρατιωτών τους, όπως ανέφερε ένας ψυχολόγος σε στρατιωτική μονάδα στη νότια Ουκρανία. «Ορισμένοι λένε ότι ο διοικητής τους δεν τους επέτρεψε να πάρουν άδεια, να επισκεφθούν άρρωστους συγγενείς, να παντρευτούν», είπε.
Η αστυνομία είναι υποστελεχωμένη και δεν μπορεί να συλλάβει έναν στρατιωτικό χωρίς δικαστική εντολή, εκτός αν είναι μεθυσμένος ή τους απειλεί με όπλο. Τα δικαστήρια, παράλληλα, είναι υπερφορτωμένα με χιλιάδες υποθέσεις. Οι λιποτάκτες κινδυνεύουν από τις «περιπολίες στρατολόγησης» που ελέγχουν δημόσιους χώρους, ζητώντας από άνδρες ηλικίας στράτευσης να δείξουν ταυτότητες και «στρατιωτικά δελτία». Ωστόσο, πολλοί γνωρίζουν πώς να αποφεύγουν αυτές τις περιπολίες ή δωροδοκούν.
Ο Τιμοφέι συνελήφθη επειδή πλήρωσε ένα πρόστιμο για παράβαση του κώδικα οδικής κυκλοφορίας με την πιστωτική του κάρτα. Λίγες ημέρες αργότερα, η τροχαία τον προσήγαγε, λέγοντας ότι είχε σταλεί ειδοποίηση στρατολόγησης μήνες νωρίτερα, την οποία ο ίδιος ισχυρίστηκε ότι δεν έλαβε ποτέ. Μετά την πρώτη απόδραση, κατάφερε να διαφύγει ξανά, περιγράφοντας τη δεύτερη απόδραση ως ευκολότερη. Ο Τιμοφέι αντιμετωπίζει την αποδοκιμασία φίλων και συγγενών του, οι οποίοι τον κατηγορούν για «δειλία» και «έλλειψη πατριωτισμού».
