Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει προσφύγει στη δικαιοσύνη, μηνύοντας την κυβέρνησή του για τη διαρροή των φορολογικών του δηλώσεων, ισχυριζόμενος «ανεπανόρθωτη ζημία» σε βάρος της οικογένειας και των επιχειρήσεών του. Η πρωτοφανής αυτή κίνηση, όπου ένας εν ενεργεία πρόεδρος μηνύει την δική του κυβέρνηση, θέτει περίπλοκα νομικά ερωτήματα.
Το επίκεντρο της υπόθεσης είναι η απαίτηση του Τραμπ η ομοσπονδιακή κυβέρνηση να κριθεί υπεύθυνη για τη διαρροή των ομοσπονδιακών φορολογικών του δηλώσεων κατά τη διάρκεια της πρώτης του θητείας. Ο υπεύθυνος για τη διαρροή, Charles “Chaz” Littlejohn, βρίσκεται ήδη στη φυλακή, ωστόσο ο Τραμπ απαιτεί από το Υπουργείο Οικονομικών και την αρμόδια υπηρεσία, την Υπηρεσία Εσωτερικών Εσόδων (IRS), να καταβάλουν αποζημίωση τουλάχιστον 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Αναλυτές, ωστόσο, επισημαίνουν ότι οι ηθικές προεκτάσεις της υπόθεσης και οι συνθήκες υπό τις οποίες διεξάγεται ενδέχεται να εμποδίσουν τον Τραμπ να λάβει τα χρήματα. Ο Samuel Brunson, καθηγητής στη Νομική Σχολή του Loyola University Chicago, χαρακτήρισε την αγωγή «παραδόξως όχι καθαρά επικοινωνιακή», αναγνωρίζοντας ότι η διαρροή των πληροφοριών αποτελεί πράγματι αδικία. Ωστόσο, υπογράμμισε ότι η βάση του αιτήματος του Τραμπ «δεν είναι ισχυρή».
Η υπόθεση αφορά γεγονότα που χρονολογούνται από το 2017, όταν ο Littlejohn επανήλθε ως υπεργολάβος της κυβέρνησης. Τότε, ο Τραμπ είχε προκαλέσει συζητήσεις για την άρνησή του να δημοσιοποιήσει τις φορολογικές του δηλώσεις, κάτι που αποτελούσε παράδοση για τους νεοεισερχόμενους προέδρους και κάτι που ο ίδιος είχε υποσχεθεί. Παρά τους αυστηρούς νόμους περί ιδιωτικότητας, όλοι οι πρόεδροι μετά τη δεκαετία του 1970, εκτός από τον Τραμπ, είχαν δημοσιοποιήσει τις δηλώσεις τους ως ένδειξη διαφάνειας.
Εν μέσω της διαμάχης, ο Littlejohn, εργαζόμενος σε συμβόλαιο με την IRS, έκλεψε τα αρχεία του Τραμπ και τα παρέδωσε σε μεγάλα μέσα ενημέρωσης. Το 2020, η The New York Times δημοσίευσε άρθρα που αποκάλυπταν πώς ο Τραμπ είχε πληρώσει ελάχιστους ή καθόλου ομοσπονδιακούς φόρους εισοδήματος τα προηγούμενα 15 χρόνια. Το 2021, η ProPublica, βασιζόμενη στις διαρροές του Littlejohn, παρουσίασε ανακρίβειες μεταξύ των δηλώσεων των επιχειρήσεων του Τραμπ προς τις φορολογικές αρχές και τους δανειστές.
Η αγωγή του Τραμπ υποστηρίζει ότι οι διαρροές είχαν πολιτικά κίνητρα και προκάλεσαν «σημαντική και ανεπανόρθωτη ζημία» στον πρόεδρο, τους γιους του και τις επιχειρηματικές του δραστηριότητες. Αν και ο Littlejohn δεν ήταν υπάλληλος της κυβέρνησης, η αγωγή ισχυρίζεται ότι η IRS ήταν υπεύθυνη για τις πράξεις του.
Ο Τραμπ δεν είναι ο πρώτος πρόεδρος των ΗΠΑ που μηνύει την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, αλλά οι προηγούμενες περιπτώσεις αφορούν προέδρους που είχαν ήδη αποχωρήσει από το Λευκό Οίκο. Για παράδειγμα, το 1974, ο πρώην πρόεδρος Richard Nixon, αντιμέτωπος με σκάνδαλα, είχε καταθέσει αγωγή για να διατηρήσει τον έλεγχο των προεδρικών του αρχείων, χαρακτηρίζοντας την αναμενόμενη δημοσίευσή τους παραβίαση της ιδιωτικότητας. Σε αντίθεση με τον Τραμπ, ο Nixon δεν ήταν εν ενεργεία πρόεδρος και δεν ζητούσε οικονομική αποζημίωση.
Ο ίδιος ο Τραμπ έχει καταθέσει νομικές προσφυγές κατά όσων θεωρεί άδικες κυβερνητικές έρευνες, αλλά αυτές έγιναν όταν ήταν ιδιώτης πολίτης, το 2023 και το 2024, μεταξύ της πρώτης και της δεύτερης θητείας του. Τώρα, επιστρέφοντας στο αξίωμα, ο Τραμπ έχει τη δύναμη να επιλύσει αυτές τις υποθέσεις υπέρ του, όπως και την υπόθεση της IRS. Πληροφορίες αναφέρουν ότι διεκδικεί 230 εκατομμύρια δολάρια σε αποζημίωση από το Υπουργείο Δικαιοσύνης (DOJ), το οποίο, όπως και η IRS, υπάγεται στην εξουσία του.
Η υπόθεση αποτελεί ένα ηθικό ναρκοπέδιο. Οργανώσεις για την κυβερνητική δεοντολογία, πρώην αξιωματούχοι της IRS και υπερασπιστές των φορολογουμένων έχουν ήδη ζητήσει από ομοσπονδιακό δικαστήριο στη Φλόριντα να απορρίψει την αγωγή ως προφανή σύγκρουση συμφερόντων. Ο οργανισμός Common Cause, σε νομική γνωμοδότηση, υποστήριξε ότι η υπόθεση θα πρέπει να αναβληθεί τουλάχιστον μέχρι την αποχώρηση του Τραμπ από το αξίωμα. Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος οι πρόεδροι να διαπραγματεύονται οι ίδιοι τις νομικές τους συμφωνίες με υπηρεσίες που ελέγχουν, λαμβάνοντας χρήματα φορολογουμένων χωρίς περιορισμούς.
Η Abigail Bellows, ανώτερη διευθύντρια πολιτικής για την καταπολέμηση της διαφθοράς και τη λογοδοσία στον Common Cause, τόνισε ότι η έκβαση της υπόθεσης θα αποτελέσει τεστ για το αν η εξουσία του προέδρου θα παραμείνει ανεξέλεγκτη. «Δεν είναι απλώς θέμα χρημάτων. Είναι επίσης μια επίδειξη δύναμης, ένα τεστ της αφοσίωσης των ανώτερων αξιωματούχων, ένα τεστ για το πόσο μακριά μπορεί να πιέσει τα δικαστήρια, ένα τεστ για το πόσο συγκαταβατικό θα είναι το Κογκρέσο, και μια προσπάθεια να αποσπάσει χρήματα από τις δικές του υπηρεσίες», δήλωσε. «Αν κανείς δεν πατήσει φρένο, τότε τι άλλο μπορεί να κάνει;»
Ο ίδιος ο Τραμπ έχει αναγνωρίσει την αμφιλεγόμενη εικόνα του να μηνύει τη δική του κυβέρνηση. «Αν πληρώσω τον εαυτό μου, αυτό ποτέ δεν θα φανεί καλό», είχε δηλώσει ο Τραμπ στους δημοσιογράφους. Είχε προτείνει ως λύση τη δωρεά οποιουδήποτε χρηματικού διακανονισμού ή αποζημίωσης λάβει. «Κανείς δεν νοιάζεται πόσα θα πάνε σε καλές φιλανθρωπικές οργανώσεις», είχε συνεχίσει. «Έτσι, επιλύεις την υπόθεση δίνοντας πολλά χρήματα σε φιλανθρωπίες, και νομίζω ότι θα κάνουμε κάτι τέτοιο».
Ωστόσο, υπάρχει ένα σημαντικό νομικό εμπόδιο στην πληρωμή του Τραμπ από την ίδια του την κυβέρνηση. Το Σύνταγμα των ΗΠΑ περιέχει τη «Ρήτρα των Αμοιβών» (Emoluments Clause), η οποία απαγορεύει στον πρόεδρο να λαμβάνει οποιαδήποτε αμοιβή, πέραν του μισθού του, από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Ο Nikhel Sus, επικεφαλής νομικός σύμβουλος της οργάνωσης Citizens for Responsibility and Ethics in Washington, δήλωσε ότι οποιαδήποτε συμφωνία, ακόμα κι αν κατευθύνεται σε φιλανθρωπία, θα παραβίαζε τη Ρήτρα. «Μια πληρωμή που κατευθύνεται κατόπιν αιτήματος του προέδρου σε μια συγκεκριμένη φιλανθρωπική οργάνωση της επιλογής του θα αποτελούσε έμμεσο όφελος για τον πρόεδρο, ακόμη και αν δεν είναι εκείνος που λαμβάνει τα χρήματα», εξήγησε.
Κανονικά, το Υπουργείο Δικαιοσύνης θα υπερασπιζόταν την ομοσπονδιακή κυβέρνηση σε τέτοιες αστικές αγωγές. Ωστόσο, η ανεξαρτησία του Υπουργείου έχει διαβρωθεί υπό την ηγεσία του Τραμπ, και ο επικεφαλής του, ο Γενικός Εισαγγελέας Pam Bondi, είναι στενός πολιτικός σύμμαχος του προέδρου. Για να προχωρήσει η υπόθεση, οι δικηγόροι που εκπροσωπούν το Υπουργείο Δικαιοσύνης έχουν ηθική υποχρέωση να αποφύγουν οποιαδήποτε σύγκρουση συμφερόντων. Ο Τραμπ, όμως, έχει «επιβάλει μια μαξιμαλιστική άποψη της εξουσίας του βάσει του Συντάγματος», κάτι που καθιστά απίθανο το Υπουργείο Δικαιοσύνης να δράσει ανεξάρτητα από τις επιθυμίες του. Αυτή η σύγκρουση συμφερόντων αναμένεται να προκαλέσει αντιδράσεις στο δικαστήριο, και ένας δικαστής μπορεί να επιδιώξει να ελαχιστοποιήσει την επιρροή του Τραμπ στην άμυνα του Υπουργείου Δικαιοσύνης.
Ο Τραμπ έχει «ισχυριστεί ότι έχει άμεσο έλεγχο και εποπτεία επί κάθε υπαλλήλου του εκτελεστικού κλάδου, σωστά;», ανέφερε ο Sus. «Έτσι, σε αυτή την περίπτωση, δεν μπορεί να υποστηρίξει ότι το Υπουργείο Δικαιοσύνης είναι διακριτό από την εποπτεία του και τον Λευκό Οίκο, επειδή έχει υποστηρίξει το ακριβώς αντίθετο σε γραπτές αναφορές επανειλημμένα». Το δικαστήριο θα μπορούσε να επιλέξει την αναβολή ή να ορίσει ανεξάρτητο σύμβουλο για να υπερασπιστεί την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, χωρίς διασυνδέσεις με τον Λευκό Οίκο του Τραμπ. Κάθε επιλογή θα εμπόδιζε τον πρόεδρο να διαπραγματευτεί έναν διακανονισμό με το δικό του Υπουργείο Δικαιοσύνης.
Ωστόσο, υποστηρικτές όπως η Bellows προειδοποιούν ότι, χωρίς έναν μηχανισμό ασφαλείας που να αποτρέπει το Υπουργείο Δικαιοσύνης από το να υποκύψει στις απαιτήσεις του, ο Τραμπ θα μπορούσε ουσιαστικά να ορίζει τη δική του τιμή. «Αν είναι επιτυχημένος, και το DOJ δεχτεί αυτή την κλοπή, τότε αυτό θα γίνει το νέο πρότυπο για τον τρόπο που αγνοούμε τις συγκρούσεις συμφερόντων και χρησιμοποιούμε το δικαστικό μας σύστημα για να εμπλουτίζουμε όσους βρίσκονται στην εξουσία», προειδοποίησε η Bellows. «Υπάρχει ο κίνδυνος ενός πλήρους χαμού».
Σε δήλωσή του στα μέσα ενημέρωσης, ωστόσο, το Υπουργείο Δικαιοσύνης αρνήθηκε την πιθανότητα ανάρμοστης συμπεριφοράς. «Σε κάθε περίπτωση, όλοι οι αξιωματούχοι στο Υπουργείο Δικαιοσύνης ακολουθούν τις οδηγίες των επαγγελματιών υπαλλήλων δεοντολογίας», αναφέρθηκε. Οι προσωπικοί δικηγόροι του Τραμπ δεν απάντησαν σε αίτημα για σχόλιο μέχρι τη στιγμή της δημοσίευσης.
Οι συγκρούσεις συμφερόντων, ωστόσο, δεν είναι το μόνο εμπόδιο που αντιμετωπίζει η αγωγή του Τραμπ κατά της IRS. Ειδικοί προειδοποιούν ότι ορισμένοι από τους ισχυρισμούς που διατυπώνει στην αγωγή του ενδέχεται να μην αντέξουν στη δικαστική εξέταση. Υπάρχει, για παράδειγμα, ένας διετής παραγραφικός νόμος ενσωματωμένος στον νόμο που χρησιμοποιεί ο Τραμπ για να μηνύσει την κυβέρνηση. Η αγωγή του Τραμπ υποστηρίζει ότι η διετής προθεσμία θα πρέπει να ξεκινήσει από την καταδίκη του Littlejohn τον Ιανουάριο του 2024. Ομάδες όπως ο Common Cause, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι ο χρόνος άρχισε να μετρά το 2020, όταν δημοσιεύτηκαν τα πρώτα άρθρα για τις φορολογικές δηλώσεις του Τραμπ.
Για να αποκτήσει βαρύτητα το επιχείρημα του Τραμπ, οι αντίπαλοί του υποστηρίζουν ότι πρέπει να αποδείξει ότι δεν γνώριζε την παραβίαση τη στιγμή της δημοσίευσης. Ωστόσο, αυτός ο ισχυρισμός μπορεί να υπονομευθεί από τα δημόσια σχόλια του Τραμπ εκείνη την περίοδο. Είχε αναρτήσει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για την κάλυψη της The New York Times, περιγράφοντας τις αποκαλύψεις ως βασισμένες σε «παράνομα αποκτηθείσες» πληροφορίες. «Θα μπορούσε να είναι κάποιος άλλος που έκανε tweet για λογαριασμό του, αλλά τουλάχιστον είναι ισχυρή απόδειξη ότι γνώριζε αυτή τη διαρροή για περισσότερο από δύο χρόνια», σχολίασε ο Brunson.
Επιπλέον, υπάρχει το ερώτημα για το πώς ο Τραμπ και οι δικηγόροι του κατέληξαν στο ποσό των «τουλάχιστον» 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε αποζημίωση. Συνήθως, ο τύπος για αποζημιώσεις σε μια τέτοια περίπτωση είναι 1.000 δολάρια για κάθε μη εξουσιοδοτημένη αποκάλυψη από κυβερνητικό υπάλληλο, δήλωσε ο Sus. Αντιθέτως, η αγωγή του Τραμπ υποστηρίζει ότι θα πρέπει να του καταβληθεί 1.000 δολάρια όχι μόνο για την αρχική διαρροή του Littlejohn, αλλά για κάθε «επακόλουθη αποκάλυψη από τρίτους, συμπεριλαμβανομένης της The New York Times, της ProPublica, και πολλών επιπλέον έντυπων, ραδιοφωνικών, καλωδιακών, μέσων κοινωνικής δικτύωσης και άλλων πλατφορμών». Ένας τέτοιος υπολογισμός «είναι εντελώς αβάσιμος από κάθε νομολογία. Πολυάριθμα δικαστήρια το έχουν απορρίψει», ανέφερε ο Sus. Ο Brunson, επίσης, δήλωσε ότι η μέθοδος που ακολουθούν οι δικηγόροι του Τραμπ «προκαλεί δυσπιστία». «Δεν έχω αρκετά καλή φαντασία για να καταλάβω πώς ζημιώθηκε 10 δισεκατομμύρια δολάρια, δεδομένου ότι επανεξελέγη πρόεδρος», είπε ο Brunson.
Ο ίδιος ο Littlejohn θα μπορούσε να αποτελέσει εμπόδιο για την επιτυχία της υπόθεσης του Τραμπ. Για να αξιολογήσει τους ισχυρισμούς του Τραμπ, ένα δικαστήριο θα πρέπει επίσης να εξετάσει εάν η IRS θα πρέπει να θεωρηθεί υπεύθυνη για τις ενέργειες ενός υπεργολάβου της. Η αγωγή του Τραμπ υποστηρίζει ότι η IRS απέτυχε να εφαρμόσει «κατάλληλα τεχνικά συστήματα, συστήματα ελέγχου προσωπικού, ασφάλειας και παρακολούθησης για να αποτρέψει την παράνομη συμπεριφορά του Littlejohn». Αν και ο Littlejohn δεν ήταν υπάλληλος της IRS, η αγωγή ισχυρίζεται ότι είχε «πρόσβαση στα φορολογικά αρχεία σαν προσωπικό» και ότι η υπηρεσία παρακολουθούσε την εργασία του «σε καθημερινή βάση».
Ωστόσο, σε άλλες περιπτώσεις που σχετίζονται με τις διαρροές του Littlejohn, η κυβέρνηση Τραμπ είχε υποστηρίξει ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για τις ενέργειες ενός υπεργολάβου. Εάν η IRS δεν προχωρήσει σε άμεση απόρριψη για τους ίδιους λόγους, «θα αποτελούσε σημαντική απόκλιση από τον τρόπο που η κυβέρνηση έχει χειριστεί υλικά πανομοιότυπες υποθέσεις», ανέφερε ο Sus. Αυτό, με τη σειρά του, θα μπορούσε να υποδηλώνει «ευνοϊκή μεταχείριση» για τον πρόεδρο, κάτι που ένα δικαστήριο θα μπορούσε να απορρίψει.
Το Κογκρέσο, επίσης, θα μπορούσε να εξετάσει την λήψη μέτρων που θα ακύρωναν ουσιαστικά την αγωγή του Τραμπ. Οι Δημοκρατικοί Γερουσιαστές Ron Wyden και Chuck Schumer εισήγαγαν ένα νομοσχέδιο τον Φεβρουάριο που θα επέβαλλε φόρο 100% σε οποιαδήποτε συμφωνία κέρδιζε ένας εν ενεργεία πρόεδρος από τη δική του κυβέρνηση. Η νομοθεσία θα επέβαλλε τον ίδιο φόρο σε αντιπροέδρους, μέλη του υπουργικού συμβουλίου και μέλη του Κογκρέσου κατά τη διάρκεια της θητείας τους. Μια παρόμοια πρόταση υποβλήθηκε και στη Βουλή των Αντιπροσώπων τον προηγούμενο μήνα. Δεδομένου ότι οι Δημοκρατικοί δεν έχουν την πλειοψηφία και στα δύο σώματα του Κογκρέσου, είναι ασαφές εάν οι νομοθετικές προσπάθειες θα είναι επιτυχείς. Ωστόσο, οι Δημοκρατικοί επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν τη φθίνουσα δημοτικότητα του Τραμπ για να κερδίσουν στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, σε μια προσπάθεια να ανακτήσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου.
Για την ώρα, η υπόθεση βρίσκεται εξ ολοκλήρου στα χέρια του δικαστηρίου. Οι ειδικοί δηλώνουν ότι τα διακυβεύματα είναι τεράστια. «Αν μπορέσει να διευθετήσει αυτό – όπου υπάρχουν πολύ, πολύ νόμιμα ανοιχτά ερωτήματα σχετικά με το αν έχει νόμιμο λόγο δράσης – τότε υπάρχει ο κίνδυνος της ανεξέλεγκτης ικανότητας όποιου είναι ο πρόεδρος να παίρνει απλώς χρήματα από το Υπουργείο Οικονομικών», δήλωσε ο Brunson.
