Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου παρουσίασε πρόσφατα ένα φιλόδοξο σχέδιο για τη δημιουργία ενός νέου περιφερειακού μπλοκ, χωρίζοντας τη Μέση Ανατολή σε «ριζοσπαστικούς» άξονες Σουνιτών και Σιιτών. Σε ομιλία του την Κυριακή, ο Νετανιάχου περιέγραψε ένα προτεινόμενο «εξάγωνο συμμαχιών» που, όπως ανέφερε, θα περιλαμβάνει το Ισραήλ, την Ινδία, την Ελλάδα και την Κύπρο, μαζί με άλλες μη κατονομαζόμενες αραβικές, αφρικανικές και ασιατικές χώρες. Ο σκοπός, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι η συλλογική αντιμετώπιση όσων αποκαλεί «ριζοσπαστικούς» αντιπάλους.
«Στο όραμα που βλέπω μπροστά μου, θα δημιουργήσουμε ένα ολόκληρο σύστημα, ουσιαστικά ένα ‘εξάγωνο’ συμμαχιών γύρω ή εντός της Μέσης Ανατολής», δήλωσε ο Νετανιάχου. «Η πρόθεση είναι να δημιουργηθεί ένας άξονας εθνών που βλέπουν την πραγματικότητα, τις προκλήσεις και τους στόχους με τον ίδιο τρόπο, απέναντι στους ριζοσπαστικούς άξονες, τόσο τον ριζοσπαστικό Σιιτικό άξονα, τον οποίο έχουμε πλήξει πολύ σκληρά, όσο και τον αναδυόμενο ριζοσπαστικό Σουνιτικό άξονα».
Ωστόσο, κανένας κυβερνητικός φορέας δεν έχει επιβεβαιώσει δημόσια την υποστήριξή του σε αυτό το σχέδιο ή στην περιφερειακή του διαίρεση. Δύο από τις τρεις χώρες που ανέφερε ο Νετανιάχου, η Ελλάδα και η Κύπρος, είναι μέλη του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ΔΠΔ), το οποίο έχει εκδώσει ένταλμα σύλληψης κατά του Νετανιάχου για εγκλήματα πολέμου στη Γάζα, και θα ήταν νομικά υποχρεωμένες να τον συλλάβουν αν πατούσε το πόδι του εκεί.
Αναλυτές, όπως ο Αντρέας Κριγκ, αναπληρωτής καθηγητής μελετών ασφάλειας στο King’s College London, θεωρούν ότι ο Ισραηλινός πρωθυπουργός μπορεί να υπερβάλλει ως προς τη σημασία της πρότασής του. «Το ‘μη κατονομαζόμενο αραβικό/αφρικανικό/ασιατικό’ στοιχείο μπορεί να υπάρχει με τη μορφή ad hoc συντονισμού ασφαλείας και συναλλακτικής διπλωματίας, αλλά όχι απαραίτητα με τρόπο που να μοιάζει με σύμφωνο ή συνθήκη τύπου NATO. Δεν είναι συμμαχία», δήλωσε ο Κριγκ στην Al Jazeera. «Θα αντιμετώπιζα το ‘εξάγωνο’ λιγότερο ως μια υλοποιήσιμη συμμαχία και περισσότερο ως άσκηση branding για ένα συνονθύλευμα υφιστάμενων σχέσεων».
Ο Νετανιάχου επιδιώκει να αναπαραγάγει αυτά που περιγράφει ως «νίκες» του κατά του «Σιιτικού άξονα», γνωστού και ως «άξονας αντίστασης», ένα άτυπο, Ιρανοκεντρικό δίκτυο συμμαχικών ομάδων που αντιτίθενται στην ισραηλινή και δυτική επιρροή στη Μέση Ανατολή. Στον πυρήνα του βρίσκεται το Ιράν, το οποίο υποστηρίζει τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, και έχει στενούς δεσμούς με διάφορες σιιτικές ένοπλες ομάδες στο Ιράκ. Πρόσφατα, στην Υεμένη, οι Χούτι έχουν αυξήσει την επιρροή τους, με την Τεχεράνη να παρέχει υλική υποστήριξη, εκπαίδευση και όπλα.
Όσον αφορά την ιδέα ενός αναδυόμενου «Σουνιτικού άξονα», η πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκη. Πολλά σουνιτικά κράτη της περιοχής έχουν συντονίσει διπλωματικές προσπάθειες σε απάντηση στην περιφερειακή επιθετικότητα του Ισραήλ, εκδίδοντας κοινές δηλώσεις και καταδικάζοντας τις ισραηλινές ενέργειες. Αυτές οι κοινές προσπάθειες, σύμφωνα με τον Ομέρ Οζκιζιλτσίκ, ερευνητή στο Atlantic Council, βασίζονται σε «γεωπολιτική, ρεαλιστική συμπεριφορά» και όχι σε ιδεολογία ή «Σουννισμό».
Η πρόταση του Νετανιάχου έρχεται εν όψει της επικείμενης επίσκεψης του Ινδού πρωθυπουργού Ναρέντρα Μόντι στο Ισραήλ. Παρόλο που οι σχέσεις των δύο χωρών έχουν βαθαίνει, η Ινδία τείνει να αποφεύγει τις άκαμπτες πολιτικές συμμαχιών, διατηρώντας ταυτόχρονα εκτεταμένες σχέσεις με διάφορες χώρες, συμπεριλαμβανομένου του Ιράν και της Σαουδικής Αραβίας.
Στην περίπτωση της Ελλάδας και της Κύπρου, η συνεργασία με το Ισραήλ υφίσταται ήδη, εστιάζοντας στην ενέργεια, την ασφάλεια και την άμυνα, μερικές φορές και ως αντίβαρο στην Τουρκία. Ωστόσο, ακόμη και σε αυτό το πλαίσιο, η κατάσταση είναι ρευστή, με την Ελλάδα να επιδιώκει βελτίωση των σχέσεών της με την Τουρκία.
Η πρωτοβουλία αυτή έρχεται σε μια πολιτικά ευαίσθητη στιγμή για τον Νετανιάχου, ο οποίος αντιμετωπίζει νομικά προβλήματα τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, καθώς και πίεση ενόψει των επερχόμενων εκλογών. Η πρόταση αυτή μπορεί να λειτουργήσει ως προσπάθεια προβολής του ως πολιτικού που μπορεί να διαμορφώσει περιφερειακές συνεργασίες, ακόμη και αν η υλοποίησή της φαντάζει μακρινή.
