Ο μοναδικός πυρηνικός σταθμός της χώρας, ο σταθμός παραγωγής ενέργειας Μπουσέρ, έχει δεχτεί επανειλημμένες επιθέσεις στο πλαίσιο του συνεχιζόμενου πολέμου Ισραήλ και ΗΠΑ κατά του Ιράν, εντείνοντας τους φόβους για ένα πιθανό πυρηνικό ατύχημα που θα μπορούσε να αποβεί “καταστροφικό” για όλες τις χώρες του Κόλπου. Η τελευταία επίθεση σημειώθηκε το Σάββατο, με πυραύλους να πλήττουν περιοχή κοντά στον σταθμό, με αποτέλεσμα τον θάνατο ενός φύλακα ασφαλείας και ζημιές σε ένα παρακείμενο κτίριο, σύμφωνα με τον κρατικό Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας του Ιράν (AEOI).
Σε ανακοίνωση που επέκρινε την επίθεση, ο Ιρανός Υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσι, δήλωσε ότι η εγκατάσταση του Μπουσέρ έχει πλέον “βομβαρδιστεί” τέσσερις φορές από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου. Επέκρινε την “έλλειψη ανησυχίας” για την πυρηνική ασφάλεια από την πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ.
Πυρηνικοί εμπειρογνώμονες και περιφερειακές αρχές έχουν εδώ και καιρό εκφράσει την ανησυχία τους για την τρομακτική ζημιά που θα μπορούσε να προκαλέσει ο βομβαρδισμός του Μπουσέρ, όχι μόνο στο Ιράν και τους Ιρανούς, αλλά και στις γειτονικές χώρες.
Τι είναι ο σταθμός Μπουσέρ; Ο σταθμός Μπουσέρ, κατασκευής Ρωσίας, είναι ένας πυρηνικός σταθμός παραγωγής ενέργειας που βρίσκεται στην παραθαλάσσια πόλη Μπουσέρ, η οποία έχει πληθυσμό 250.000 κατοίκους. Οι εργασίες ξεκίνησαν αρχικά το 1975 από γερμανικές εταιρείες, αλλά ολοκληρώθηκαν τελικά το 2011 από το ρωσικό υπουργείο ατομικής ενέργειας. Μέχρι σήμερα, εκατοντάδες Ρώσοι υπάλληλοι σταθμεύουν στο Μπουσέρ, με ορισμένους να έχουν εκκενωθεί μετά τις πρόσφατες επιθέσεις. Είναι ο πρώτος πυρηνικός σταθμός παραγωγής ενέργειας στη Μέση Ανατολή, με έναν λειτουργικό αντιδραστήρα. Ο Μπουσέρ Μονάδα 1 παρέχει αυτήν τη στιγμή περίπου 1.000MW στο εθνικό δίκτυο. Δύο επιπλέον μονάδες αντιδραστήρων αναμένεται να τεθούν σε λειτουργία έως το 2029.
Τι θα συνέβαινε αν το Μπουσέρ δεχόταν επίθεση; Ιρανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι το Μπουσέρ έχει δεχτεί επίθεση τέσσερις φορές κατά τη διάρκεια του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν. Αυτό είναι ξεχωριστό από την αρχική επίθεση στις 28 Φεβρουαρίου, όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν τις πρώτες επιθέσεις, πυροδοτώντας τον πόλεμο. Οι επιθέσεις έπληξαν την πόλη Μπουσέρ, λίγες εκατοντάδες μέτρα από τον σταθμό. Μια επίθεση σε έναν πυρηνικό αντιδραστήρα ή σε δεξαμενές αποθήκευσης χρησιμοποιημένου καυσίμου θα προκαλούσε την απελευθέρωση ραδιενεργών σωματιδίων, συγκεκριμένα του επικίνδυνου ισοτόπου Καισίου-137, στην ατμόσφαιρα. Αυτά μπορούν να διασκορπιστούν πολύ πέρα από το σημείο απελευθέρωσης από τον άνεμο και το νερό και μπορούν να μολύνουν πηγές τροφίμων, εδάφους ή πόσιμου νερού για δεκαετίες. Η στενή επαφή με τέτοιο υλικό θα προκαλούσε εγκαύματα στο δέρμα και θα αύξανε τους κινδύνους καρκίνου.
Τι έχει δηλώσει ο πυρηνικός επιτηρητής του ΟΗΕ για τις επιθέσεις στο Μπουσέρ; Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ), ο πυρηνικός επιτηρητής των Ηνωμένων Εθνών, προειδοποιεί εδώ και μήνες κατά της στόχευσης του σταθμού. Κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου του Ισραήλ στο Ιράν πέρυσι, ο Γενικός Διευθυντής του ΙΑΕΑ, Ραφαέλ Γκρόσι, δήλωσε στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ότι μια ισραηλινή επίθεση στον πυρηνικό σταθμό Μπουσέρ θα μπορούσε να προκαλέσει μια περιφερειακή καταστροφή. Ένα άμεσο χτύπημα στον σταθμό, που περιέχει τόνους πυρηνικού υλικού, θα μπορούσε “να οδηγήσει σε πολύ υψηλή απελευθέρωση ραδιενέργειας”, με “μεγάλες συνέπειες” πέρα από τα σύνορα του Ιράν, προειδοποίησε ο Γκρόσι, καλώντας σε “μέγιστη αυτοσυγκράτηση”. Ένα χτύπημα στις γραμμές που τροφοδοτούν με ηλεκτρικό ρεύμα το Μπουσέρ, οι οποίες διατηρούν το σύστημα ψύξης σε λειτουργία, θα μπορούσε να προκαλέσει τήξη του πυρηνικού αντιδραστήρα και να προκαλέσει ραδιενεργή διαρροή, είπε. Θα έπρεπε να εκδοθούν διαταγές εκκένωσης σε ακτίνα πολλών εκατοντάδων χιλιομέτρων από τον σταθμό, επεκτεινόμενες σε χώρες εκτός Ιράν. Ανέφερε ότι οι αρχές θα έπρεπε επίσης να χορηγήσουν ιώδιο σε όσους βρίσκονται εντός των ζωνών κινδύνου και ενδεχομένως να περιορίσουν τις προμήθειες τροφίμων λόγω πιθανής ραδιενεργής μόλυνσης. Περιοχές πέρα από τις άμεσες ζώνες κινδύνου θα έπρεπε επίσης να παρακολουθούνται για εκατοντάδες χιλιόμετρα. Ο Γκρόσι, μετά την τελευταία επίθεση το Σάββατο, επανέλαβε τις εκκλήσεις για αυτοσυγκράτηση.
Ποιοι είναι οι κίνδυνοι μόλυνσης των υδάτων στον Κόλπο; Υπάρχουν επίσης φόβοι ότι ζημιές στο Μπουσέρ θα μπορούσαν να μολύνουν τα ύδατα ολόκληρης της περιοχής του Κόλπου. Η ραδιενεργή μόλυνση θα επηρέαζε τη θαλάσσια ζωή στην περιοχή, και η ρηχότητα του Κόλπου θα μπορούσε να διατηρήσει τις αρνητικές επιπτώσεις για μεγάλο χρονικό διάστημα, σύμφωνα με έρευνες. Θα επηρέαζε επίσης τις πηγές πόσιμου νερού. Οι περισσότερες χώρες του Κόλπου στερούνται υπόγειων υδάτων και βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στην αφαλάλαση θαλασσινού νερού. Ωστόσο, οι μονάδες αφαλάτωσης δεν είναι εγγενώς κατασκευασμένες για να φιλτράρουν ραδιενεργό υλικό, και δεν διαθέτουν όλες οι μονάδες αυτή τη στιγμή τις απαιτούμενες τεχνολογίες. Ο Άλαν Άιρ του Ινστιτούτου Μέσης Ανατολής δήλωσε στο Al Jazeera ότι ακαδημαϊκή έρευνα έχει δείξει ότι η συγκέντρωση ραδιενεργού υλικού στο Μπουσέρ μπορεί να μην είναι αρκετή για να προκαλέσει καταστροφές επιπέδου Τσερνομπίλ, αναφερόμενος στην τραγωδία του 1986 στην τότε Σοβιετική Ουκρανία. Ωστόσο, “πιο σοβαρή είναι η απειλή του ραδιενεργού υλικού στο νερό, επειδή μόλις αποκτήσεις μια αξιοσημείωτη ποσότητα ραδιενέργειας στο νερό, αυτό αποκλείει την αφαλάτωση”, είπε, εξηγώντας ότι υψηλή ραδιενέργεια θα μπορούσε να σταματήσει την αφαλάτωση εντελώς. Πέρυσι, ο Πρωθυπουργός του Κατάρ, Σεΐχης Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν μπιν Τζασίμ Αλ Θάνι, αποκάλυψε σε συνέντευξη με τον Αμερικανό ακροδεξιό παρουσιαστή Τάκερ Κάρλσον ότι ένα χτύπημα στον σταθμό θα επηρέαζε “όλους μας”. Ο Σεΐχης Μοχάμεντ δήλωσε ότι το Κατάρ, που βρίσκεται περίπου 190 χλμ (118 μίλια) νότια του Ιράν, είχε προσομοιώσει τις πιθανές επιπτώσεις μιας επίθεσης στο Μπουσέρ. Οι αρχές βρήκαν ότι η θάλασσα θα “μολυνθεί πλήρως” και η χώρα θα “ξεμείνει από νερό σε τρεις ημέρες”, είπε. “Χωρίς νερό, χωρίς ψάρια, τίποτα… καμία ζωή”, πρόσθεσε.
Υπάρχει νόμος κατά της στόχευσης πολιτικών πυρηνικών εγκαταστάσεων; Ναι, υπάρχουν διεθνή πλαίσια που προστατεύουν τις πυρηνικές εγκαταστάσεις κατά τη διάρκεια συγκρούσεων. Η διεξαγωγή επιθέσεων κατά εγκαταστάσεων ενέργειας ή πυρηνικών εγκαταστάσεων, γνωρίζοντας ότι θα μπορούσαν να προκαλέσουν εκτεταμένη απώλεια ζωών και περιβαλλοντική ζημιά, αποτελεί έγκλημα πολέμου. Το άρθρο 56 (Πρωτόκολλο Ι) των Συμβάσεων της Γενεύης απαγορεύει τη στόχευση “έργων και εγκαταστάσεων που περιέχουν επικίνδυνες δυνάμεις”, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που περιέχουν πυρηνικό υλικό. Τα εμπόλεμα μέρη οφείλουν επίσης να κάνουν διάκριση μεταξύ εγκαταστάσεων που εξυπηρετούν αμάχους, έναντι στρατιωτικών στόχων. Ο σταθμός Μπουσέρ παρέχει ηλεκτρική ενέργεια για εθνική χρήση. Οι οδηγίες του ΙΑΕΑ απαγορεύουν παρομοίως την αδιάκριτη στόχευση πυρηνικής εγκατάστασης. Περιλαμβάνουν ότι οι χώρες πρέπει να αποφεύγουν τη φυσική πρόσκρουση σε αντιδραστήρες και αποθηκευμένο καύσιμο, ότι πρέπει να διασφαλίζουν την ασφάλεια του προσωπικού, την παροχή ενέργειας στο δίκτυο για την αποφυγή τήξης του πυρήνα του αντιδραστήρα και να διαθέτουν συστήματα παρακολούθησης της ακτινοβολίας.
Ήταν η δυτική αντίδραση συγκρατημένη σε σύγκριση με την Ζαπορίζια της Ουκρανίας; Ο Ιρανός Αραγτσι το Σάββατο επέκρινε τα δυτικά έθνη για την έλλειψη αντίδρασης σχετικά με τους πιθανούς κινδύνους από τη στόχευση του Μπουσέρ, με τον ίδιο τρόπο που αντέδρασαν για τον Πυρηνικό Σταθμό Ζαπορίζια της Ουκρανίας κατά τη διάρκεια του συνεχιζόμενου πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας. “Θυμάστε την δυτική αγανάκτηση για εχθροπραξίες κοντά στον Πυρηνικό Σταθμό Ζαπορίζια στην Ουκρανία;” είπε σε ανάρτησή του στο X. “Η ραδιενεργή πτώση θα τερματίσει τη ζωή στις πρωτεύουσες του GCC, όχι στην Τεχεράνη”, πρόσθεσε. Η Ρωσία επιτέθηκε στον σταθμό τον Μάρτιο του 2022 χρησιμοποιώντας βαριά τανκς και πυροβολικό, προκαλώντας μεγάλη πυρκαγιά. Σε αντίδραση, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ουκρανία κάλεσαν σε έκτακτη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Ο ΟΗΕ, οι ΗΠΑ, η ΕΕ και δεκάδες άλλες χώρες εξέδωσαν άμεσες ανακοινώσεις καταδικάζοντας την πράξη. Το ΝΑΤΟ προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε ραδιενεργή πτώση φτάσει σε ένα κράτος μέλος θα ενεργοποιήσει τον συλλογικό αμυντικό μηχανισμό του. Ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν μίλησε αργότερα με τον Ρώσο Πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν για το περιστατικό και ζήτησε να επιτραπεί στο προσωπικό του ΙΑΕΑ να παρακολουθεί την κατεχόμενη περιοχή. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει, σε αυτή την περίπτωση, σχολιάσει τις επιθέσεις στο Μπουσέρ. Η Ρωσία, η οποία έχει δεκάδες προσωπικό εκεί, έχει εν τω μεταξύ εκδώσει ανακοίνωση εκφράζοντας ανησυχία και “καταδικάζοντας έντονα την αγριότητα”.
Τι πυρηνικά ατυχήματα έχουν συμβεί στο παρελθόν; Οι πυρηνικοί αντιδραστήρες της Ιαπωνίας στο Φουκουσίμα έλιωσαν μετά από σεισμό το 2011. Περίπου 160.000 κάτοικοι εκκενώθηκαν για να αποφύγουν τους κινδύνους ακτινοβολίας. Υπήρξε ένας καταγεγραμμένος θάνατος από καρκίνο του πνεύμονα ως αποτέλεσμα των δραστηριοτήτων καθαρισμού αργότερα το 2018. Ωστόσο, το άγχος της εκκένωσης, το τραύμα και η γενική αναστάτωση κατά τη στιγμή της καταστροφής οδήγησαν σε χιλιάδες θανάτους. Στην καταστροφή του Τσερνομπίλ τον Απρίλιο του 1986, ένας αντιδραστήρας εξερράγη κατά τη διάρκεια δοκιμών, οδηγώντας σε μια μαζική έκρηξη που έσπασε τη βαριά οροφή της εγκατάστασης και προκάλεσε πυρκαγιά που έκαιγε για μέρες. Υψηλά επίπεδα ραδιενέργειας απελευθερώθηκαν κατά την έκρηξη. Περίπου 30 άτομα πέθαναν την εποχή της έκρηξης ή στο άμεσο επακόλουθο. Περίπου 20.000 άλλοι θα ανέπτυσσαν αργότερα καρκίνο του θυρεοειδούς, ειδικά παιδιά. Περισσότεροι από 300.000 εκκενώθηκαν, και η περιοχή παραμένει σε μεγάλο βαθμό ακατοίκητη.
