Οι Ιρανοί, από όλα τα κοινωνικά στρώματα, έχουν επιδείξει μεγάλη ανθεκτικότητα στις διαμαρτυρίες και τις απεργίες, εκφράζοντας δυσαρέσκεια για πολιτικά, οικονομικά και άλλα ζητήματα. Το Ιράν διαθέτει μια μακρά ιστορία λαϊκών εξεγέρσεων, με την τελευταία μεγάλη ανατροπή να είναι η Ισλαμική Επανάσταση του 1979, η οποία έφερε στην εξουσία το σημερινό θεοκρατικό καθεστώς.
Από τις πρώτες ημέρες μετά την επανάσταση, και συγκεκριμένα από τον Μάρτιο του 1979, ξεκίνησαν γυναικείες διαμαρτυρίες κατά της επιβολής του χιτζάμπ, εν μέσω μιας σειράς περιορισμών, όπως η απαγόρευση του αλκοόλ και ο διαχωρισμός των φύλων σε δημόσιους χώρους. Αυτές οι αντιδράσεις, που συνάντησαν απειλές και επιθέσεις, αποτέλεσαν τη ρίζα πολυετών εντάσεων, οδηγώντας στις διαδηλώσεις της Mahsa Amini το 2022-2023. Στην αρχική περίοδο, η Επαναστατική Φρουρά του Ιράν (IRGC) συστάθηκε για να καταστείλει διαδηλώσεις και πολιτικές διαφωνίες, ιδίως από αντιτιθέμενες παρατάξεις όπως η οργάνωση Mojahedin-e-Khalq (MEK). Αργότερα, η MEK κατέφυγε σε δολοφονίες και βομβιστικές επιθέσεις, με πολλά μέλη της να εκτελούνται ή να εξορίζονται, ειδικά κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράκ. Στη δεκαετία του ’90, σημειώθηκαν μόνο σποραδικές αναταραχές, συνήθως συνδεδεμένες με οικονομικά προβλήματα.
Η περίοδος 1999-2003 σημαδεύτηκε από μαζικές φοιτητικές διαμαρτυρίες στην Τεχεράνη, που πυροδοτήθηκαν από το κλείσιμο μιας μεταρρυθμιστικής εφημερίδας. Η αστυνομία και δυνάμεις Basij επιτέθηκαν βάναυσα στους φοιτητές, με αποτέλεσμα πολλούς θανάτους, τραυματισμούς και συλλήψεις, χωρίς οι υπεύθυνοι να τιμωρηθούν. Παρόμοιες, αν και μικρότερες, διαδηλώσεις ανανεώθηκαν το 2003. Το 2007, η επιβολή αυστηρών μέτρων στον ανεφοδιασμό καυσίμων οδήγησε σε βίαιες διαμαρτυρίες και εμπρησμούς.
Η “Πράσινη Κίνηση” του 2009-2010 αποτέλεσε τη μεγαλύτερη σε έκταση διαμαρτυρία μετά την επανάσταση, μετά τις προεδρικές εκλογές. Εκατομμύρια Ιρανοί διαδήλωσαν ειρηνικά, ζητώντας διαφάνεια στις εκλογές. Ωστόσο, οι διαδηλώσεις καταστάλθηκαν βίαια, με πολλούς θανάτους, συμπεριλαμβανομένης της Neda Agha-Soltan, η οποία έγινε διεθνές σύμβολο. Η καταστολή συνοδεύτηκε από περιορισμούς στο διαδίκτυο και τη φυλάκιση χιλιάδων διαδηλωτών. Το 2011, εκδηλώσεις αλληλεγγύης με την Αραβική Άνοιξη και διαμαρτυρίες λόγω της υποτίμησης του νομίσματος έλαβαν χώρα.
Στα τέλη του 2017, διαδηλώσεις κατά της οικονομικής δυσπραγίας εξαπλώθηκαν σε όλη τη χώρα, εναντίον της κυβέρνησης Rouhani, σε ένα κλίμα πολιτικών αντιπαραθέσεων και απειλών κυρώσεων από τις ΗΠΑ. Οι διαμαρτυρίες, που εστίασαν στο κόστος ζωής και την ανεργία, καταστάλθηκαν με βία, οδηγώντας σε θανάτους και κρατήσεις. Το 2018, ακολούθησαν απεργίες οδηγών φορτηγών, διαμαρτυρίες εκπαιδευτικών και διαδηλώσεις λόγω ελλείψεων νερού, κυρίως στην επαρχία Khuzestan.
Τον Νοέμβριο του 2019, η αύξηση των τιμών των καυσίμων πυροδότησε νέες, βίαιες διαμαρτυρίες, οι οποίες καταστάλθηκαν με τη χρήση πυρομαχικών και την επιβολή ενός σχεδόν καθολικού διαδικτυακού black-out. Η Amnesty International ανέφερε τουλάχιστον 304 νεκρούς, ενώ άλλες πηγές έκαναν λόγο για πολύ υψηλότερους αριθμούς. Τα επόμενα χρόνια, υπήρξαν μικρότερες αναταραχές, μεταξύ άλλων για την κατάρριψη του αεροσκάφους της Ukraine International Airlines (Flight PS752).
Η “εξέγερση της Mahsa Amini” το 2022-2023, μετά τον θάνατο της 22χρονης γυναίκας υπό αμφιλεγόμενες συνθήκες, προκάλεσε μαζικές διαδηλώσεις για τα δικαιώματα των γυναικών, τις ατομικές ελευθερίες και την οικονομική δυσπραγία. Το σύνθημα “Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία” κυριάρχησε, με χιλιάδες ανθρώπους να εκφράζουν την αντίθεσή τους στον ηθικό αστυνομία και τους σκληροπυρηνικούς. Οι αρχές κατηγόρησαν εξωτερικούς παράγοντες για την υποκίνηση των ταραχών, ενώ εκατοντάδες διαδηλωτές σκοτώθηκαν, χιλιάδες συνελήφθησαν και ορισμένοι εκτελέστηκαν. Οι περισσότερες διαμαρτυρίες ήταν χωρίς ηγεσία, με ξένα πρόσωπα να ισχυρίζονται μερική ηγεσία χωρίς ευρεία υποστήριξη εντός του Ιράν. Τα θεμελιώδη ζητήματα που τέθηκαν από τους διαδηλωτές παραμένουν ανεπίλυτα, δημιουργώντας το έδαφος για τις τρέχουσες εξελίξεις.
