Εδώ και τέσσερις εβδομάδες, από τότε που οι έμποροι του μεγάλου παζαριού της Τεχεράνης έκλεισαν τα καταστήματά τους σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την κατάρρευση της οικονομίας, μεγάλο μέρος του Ιράν βρίσκεται υπό καθεστώς διαδικτυακής διακοπής λειτουργίας, καθώς οι διαδηλώσεις, που εξελίχθηκαν σε μαζικές κινητοποιήσεις κατά της ιρανικής θρησκευτικής ηγεσίας, έχουν πλέον ηρεμήσει.

Οι εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι που βγήκαν στους δρόμους μετά την αρχική διαμαρτυρία των εμπόρων, φέρεται να παραμένουν στα σπίτια τους μετά τους θανάτους και τις συλλήψεις πολλών διαδηλωτών. Η ιρανική κυβέρνηση δεν έχει δημοσιοποιήσει επίσημο αριθμό νεκρών, και οι εκτιμήσεις ποικίλλουν. Ωστόσο, η ευρέως αναφερόμενη, με έδρα τις ΗΠΑ, οργάνωση Human Rights Activists News Agency (HRANA) κατέγραψε 2.615 νεκρούς την περασμένη Τετάρτη. Η ιρανική κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι οι αριθμοί έχουν υπερδιογκωθεί κατά πολύ.

Οι εντάσεις με τις ΗΠΑ κλιμακώθηκαν αυτή την εβδομάδα, όταν ο Πρόεδρος Donald Trump απείλησε με ανάληψη δράσης εάν συνεχίζονταν οι δολοφονίες, αλλά στη συνέχεια φάνηκε να υποχωρεί την Τετάρτη το βράδυ, δηλώνοντας ότι έλαβε διαβεβαιώσεις από την Τεχεράνη ότι οι δολοφονίες θα σταματούσαν και ότι δεν θα γίνονταν εκτελέσεις συλληφθέντων διαδηλωτών.

Ωστόσο, παρόλο που οι διαδηλωτές μπορεί να έχουν σιωπήσει προς το παρόν, οι ανησυχίες τους παραμένουν ανεπίλυτες. Η απειλή παρέμβασης από τις ΗΠΑ παραμένει πραγματική, και, κυρίως, οι δεινές οικονομικές συνθήκες που πυροδότησαν αρχικά τις διαδηλώσεις τις τελευταίες ημέρες του 2025 έχουν επιδεινωθεί.

**Γιατί ξέσπασαν διαδηλώσεις λόγω της οικονομίας;**

«Η πρόσφατη αναταραχή είχε αναμφίβολα ρίζες στην οικονομική δυσπραγία», δήλωσε στο Al Jazeera ο Hassan Hakimian, ομότιμος καθηγητής οικονομικών στο SOAS. «Δεκαετίες χρόνιας διαφθοράς και εκτεταμένης οικονομικής κακοδιαχείρισης επιδεινώθηκαν από τις διεθνείς οικονομικές κυρώσεις, προσθέτοντας στη δυστυχία μεγάλων τμημάτων του απλού λαού».

Επιπλέον, σύμφωνα με τον Hakimian, το Ιράν έχει υποστεί σοβαρά προβλήματα σχετιζόμενα με το περιβάλλον τους τελευταίους μήνες – «κρίσιμες ελλείψεις νερού, διακοπές ρεύματος και εξουθενωτική ατμοσφαιρική ρύπανση – δημιουργώντας μια τέλεια οικονομική καταιγίδα».

Η αξία του ιρανικού ριάλ, η οποία σχεδόν κατέρρευσε στις 28 Δεκεμβρίου, πέφτοντας σε ιστορικά χαμηλό έναντι του δολαρίου, εξακολουθεί να βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα.

Τα τραπεζικά ΑΤΜ είναι εκτός λειτουργίας, οι πτήσεις και οι συναλλαγές συναλλάγματος παραμένουν περιορισμένες, θύματα του κλεισίματος του National Information Network, του κρατικά ελεγχόμενου εγχώριου εσωτερικού δικτύου του Ιράν, το οποίο αποτελεί ουσιαστικά το διαδίκτυο της χώρας.

«Αν σκεφτείτε ότι το κλείσιμο διήρκεσε περίπου ένα μήνα, τότε μπορούμε δίκαια να πούμε ότι η οικονομία του Ιράν λειτουργούσε περίπου στο 50% της δυναμικότητάς της κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου», δήλωσε ο Djavad Salehi-Isfahani, καθηγητής οικονομικών στο Virginia Tech. «Υποθέτοντας ότι αυτό είναι σωστό, μιλάμε για απώλεια περίπου του ενός δεκάτου του ΑΕΠ της χώρας, εάν αυτό επεκταθεί σε ένα μήνα. Το πόσο είναι αυτό σε δολάρια εξαρτάται από τη μετατροπή νομίσματος που χρησιμοποιείτε. Αλλάζουν συνεχώς, αλλά, σε βάθος ενός έτους, είναι πιθανό κάπου μεταξύ 20 και 90 δισεκατομμυρίων δολαρίων».

**Πώς οι κυρώσεις έχουν επηρεάσει την ιρανική οικονομία;**

Η σημερινή οικονομία του Ιράν δεν έχει καμία σχέση με αυτήν της ισλαμικής επανάστασης του 1979, καθώς ο πόλεμος, οι κυρώσεις και οι μεταβαλλόμενες οικονομικές προτεραιότητες την έχουν επιβραδύνει δραματικά, σύμφωνα με ειδικούς.

Ένας από τους κύριους λόγους είναι ότι το Ιράν είναι μία από τις χώρες με τις περισσότερες κυρώσεις στον κόσμο.

Οι οικονομικές κυρώσεις εναντίον του Ιράν, που ξεκίνησαν με εκείνες που επέβαλαν οι ΗΠΑ αμέσως μετά την επανάσταση, ακολουθούμενες από περαιτέρω πακέτα που επιβλήθηκαν από τα Ηνωμένα Έθνη λόγω του πυρηνικού του προγράμματος το 2006, έπαιξαν κεντρικό ρόλο στην οδήγηση της ιρανικής οικονομίας στα πρόθυρα της κατάρρευσης. Η επίθεση του Ισραήλ τον Ιούνιο του προηγούμενου έτους, η οποία οδήγησε σε έναν δεκαήμερο πόλεμο μεταξύ των δύο χωρών, υπονόμευσε περαιτέρω την εμπιστοσύνη.

Οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις στο Ιράν για πρώτη φορά το 1979, όταν η ισλαμική επανάσταση ανέτρεψε τον Σάχη, ή μονάρχη, Mohammad Reza Pahlavi, του οποίου οι δυνάμεις έκαναν εκτεταμένη χρήση καταπίεσης και βασανιστηρίων για να τον κρατήσουν στην εξουσία, χωρίς δημοκρατική εντολή.

Το 1979, η Ουάσινγκτον διέκοψε επίσης τις εισαγωγές πετρελαίου από το Ιράν και δέσμευσε 12 δισεκατομμύρια δολάρια σε ιρανικά περιουσιακά στοιχεία.

Το 1995, ο τότε πρόεδρος Bill Clinton εξέδωσε προεδρικά διατάγματα που απαγόρευαν στις αμερικανικές εταιρείες να επενδύουν στο ιρανικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο και να συναλλάσσονται με το Ιράν. Ένα χρόνο αργότερα, το Κογκρέσο των ΗΠΑ ψήφισε νόμο που απαιτούσε την επιβολή κυρώσεων από την κυβέρνηση των ΗΠΑ σε ξένες εταιρείες που επένδυαν πάνω από 20 εκατομμύρια δολάρια ετησίως στον ενεργειακό τομέα του Ιράν.

Τον Δεκέμβριο του 2006, το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών επέβαλε δικές του κυρώσεις στο εμπόριο του Ιράν με υλικά και τεχνολογία που σχετίζονται με την πυρηνική ενέργεια και δέσμευσε τα περιουσιακά στοιχεία ατόμων και εταιρειών που εμπλέκονταν σε δραστηριότητες σχετικές με αυτό.

Στα επόμενα χρόνια, ο ΟΗΕ σκλήρυνε τις κυρώσεις και η Ευρωπαϊκή Ένωση ακολούθησε.

Το 2015, το Ιράν υπέγραψε μια πυρηνική συμφωνία – το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA) – με τις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Κίνα, τη Γαλλία, τη Γερμανία, τη Ρωσία και την ΕΕ. Σύμφωνα με αυτήν τη συμφωνία, το Ιράν συμφώνησε να απέχει από οποιαδήποτε εμπλουτισμό ουρανίου και έρευνα σε αυτό για 15 χρόνια.

Ωστόσο, το 2018, κατά τη διάρκεια της πρώτης του θητείας ως προέδρου, ο Trump απέσυρε μονομερώς τις ΗΠΑ από τη πυρηνική συνθήκη και επέβαλε ξανά όλες τις κυρώσεις στο Ιράν.

Το 2019, η κυβέρνηση Trump χαρακτήρισε το Ισλαμικό Επαναστατικό Σώμα της Φρουράς (IRGC) του Ιράν ως «ξένη τρομοκρατική οργάνωση». Επιπλέον, ο Trump επέβαλε κυρώσεις που στόχευαν πετροχημικά, μέταλλα (χάλυβας, αλουμίνιο, χαλκός), καθώς και ανώτατους Ιρανούς αξιωματούχους.

Στις 3 Ιανουαρίου 2020, μετά τη δολοφονία από τις ΗΠΑ του Qassem Soleimani, επικεφαλής της ελίτ δύναμης Quds του IRGC, σε αεροπορική επιδρομή μη επανδρωμένου αεροσκάφους στη Βαγδάτη του Ιράκ, επέβαλαν επίσης περαιτέρω κυρώσεις στο Ιράν.

Τον Σεπτέμβριο του 2025, οι κυρώσεις του ΟΗΕ επανήλθαν στο Ιράν λόγω του πυρηνικού του προγράμματος, όταν το UNSC ψήφισε κατά της οριστικής άρσης των οικονομικών κυρώσεων κατά του Ιράν.

Επί του παρόντος, υπό τις αμερικανικές και άλλες διεθνείς κυρώσεις, σχεδόν όλα τα έσοδα του Ιράν από το πετρέλαιο παραμένουν δεσμευμένα. Επιπλέον, τα περιουσιακά στοιχεία που κατέχονται στο εξωτερικό δεσμεύονται, το εμπόριο περιορίζεται και οι τράπεζες έχουν στοχοποιηθεί.

Οικονομικά δίκτυα και εταιρείες που συνδέονται με την ανάπτυξη του πυρηνικού, βαλλιστικού πυραυλικού δικτύου του Ιράν και οντότητες, όπως το Ισλαμικό Επαναστατικό Σώμα της Φρουράς, το οποίο πολλοί στη διεθνή κοινότητα θεωρούν υπεύθυνο για την εγχώρια καταστολή, υπόκεινται επίσης σε κυρώσεις και δεν επιτρέπεται να κάνουν εμπορικές συναλλαγές με τις ΗΠΑ ή άλλες χώρες που επιβάλλουν κυρώσεις.

Τώρα, η Κίνα αγοράζει πάνω από το 80% του ιρανικού πετρελαίου, σύμφωνα με στοιχεία του 2025 από την εταιρεία ανάλυσης Kpler. Μεγάλο μέρος του μεταφέρεται από έναν «στόλο σκιών» πετρελαιοφόρων που φέρουν ψευδείς σημαίες ή απενεργοποιούν τις συσκευές εντοπισμού για να αποφύγουν τις κυρώσεις.

**Πώς αυτό έχει επηρεάσει τους ανθρώπους στο Ιράν;**

Ακόμα και πριν από τη σύγκρουση με το Ισραήλ πέρυσι, πολλοί οικονομολόγοι θεωρούσαν την οικονομία του Ιράν κλειδωμένη σε μια περίοδο «στασιμοπληθωρισμού», καθώς η αργή ανάπτυξη – εκτιμώμενη από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο μόλις στο 0,6% ετησίως – σε συνδυασμό με τις αστρονομικές τιμές, στέρησε από πολλούς στο Ιράν τις τελευταίες ελπίδες για ένα σταθερό μέλλον για τους ίδιους και τις οικογένειές τους.

Οι οικονομολόγοι θεωρούν γενικά ετήσιο ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης 2% έως 3% ως ιδανικό.

Κατά τα τελευταία οκτώ χρόνια, η αγοραστική δύναμη των Ιρανών – η αξία των χρημάτων που διαθέτουν για δαπάνες, σε σύγκριση με τις τιμές – έχει μειωθεί κατά περισσότερο από 90%. Οι τιμές των τροφίμων έχουν αυξηθεί κατά μέσο όρο 72% σε σχέση με πέρυσι, καθώς το ριάλ έχει καταρρεύσει έναντι του δολαρίου ΗΠΑ, σύμφωνα με επίσημα στατιστικά στοιχεία.

Τον Δεκέμβριο του 2025, ένα δολάριο ΗΠΑ είχε τιμή περίπου 1,36 εκατομμύρια ριάλ στην ελεύθερη αγορά, η χειρότερη ισοτιμία ποτέ για το ριάλ.
Στη συνέχεια, στις αρχές Ιανουαρίου, καθώς οι διαδηλώσεις ήταν σε πλήρη εξέλιξη, το ιρανικό ριάλ έπεσε ακόμη περισσότερο στα 1,42 εκατομμύρια έναντι του δολαρίου ΗΠΑ – μια πτώση 56% στην αξία μέσα σε μόλις έξι μήνες και μια απότομη πτώση από περίπου 700.000 τον Ιανουάριο του 2025.

Εν τω μεταξύ, σχεδόν ένας στους πέντε νέους είναι άνεργος.

**Γιατί είναι σημαντική η ισοτιμία του ριάλ;**

«Ένας από τους βασικούς οικονομικούς δείκτες που πραγματικά έχουν σημασία για τους ανθρώπους είναι η συναλλαγματική ισοτιμία», εξήγησε ο Ιρανοαμερικανός οικονομολόγος Nader Habibi. «Οι άνθρωποι δίνουν πραγματική προσοχή στο πού βρίσκεται το δολάριο έναντι του ριάλ και, καθώς η αβεβαιότητά τους αυξάνεται, αυξάνεται και η ποσότητα των σκληρών νομισμάτων που αποθηκεύουν, όπως δολάρια ή χρυσός».

Σύμφωνα με τον Habibi, οι ελλείψεις στην προσφορά σκληρού νομίσματος μετά την επίθεση του Ισραήλ τον Ιούνιο του προηγούμενου έτους, καθώς και ο ανταγωνισμός για κονδύλια από μια κυβέρνηση που αγωνίζεται να ανοικοδομήσει και να διατηρήσει τις άμυνές της μετά από 12 ημέρες πολέμου, έκαναν την εμπιστοσύνη στην ιρανική οικονομία να τρεμοπαίζει και επιτάχυναν την κατάρρευση του ριάλ.

«Η ταχεία υποτίμηση του ριάλ ήταν περισσότερο από ό,τι μπορούσαν ακόμη και τα συντηρητικά στοιχεία της κοινωνίας, όπως οι Bazaaris, να αντιμετωπίσουν», δήλωσε ο Habibi, αναφερόμενος στο κοινό όνομα για τους εμπόρους που εργάζονται στο grand bazaar.

«Φανταστείτε ότι θέλετε να πουλήσετε μια τηλεόραση. Ας πούμε ότι την πουλάτε και την επόμενη μέρα πρέπει να αγοράσετε μια άλλη για να ανανεώσετε το απόθεμά σας», εξήγησε. «Όλα εξαρτώνται από την ικανότητα αγοράς μιας νέας τηλεόρασης σε τιμή χαμηλότερη από αυτήν που πουλήσατε την προηγούμενη. Ωστόσο, μετά την κατάρρευση του ριάλ, αυτό ήταν κάτι που οι Bazaaris δεν ένιωθαν πλέον ότι μπορούσαν να κάνουν, έτσι έκλεισαν τα καταστήματά τους και βγήκαν στους δρόμους».

**Τι θα συμβεί τώρα;**

«Οι διαδηλώσεις έχουν ηρεμήσει τις τελευταίες δύο ή τρεις ημέρες λόγω του τεράστιου αριθμού των νεκρών. Γι’ αυτό οι άνθρωποι δεν βγήκαν έξω», δήλωσε στο Al Jazeera ένας κάτοικος της Τεχεράνης, ο οποίος δεν επιθυμούσε να κατονομαστεί.

Ωστόσο, οι άνθρωποι παραμένουν εξαγριωμένοι για την κατάσταση της οικονομίας, λένε οι ειδικοί. «Η πραγματικότητα είναι ότι το καθεστώς δεν έχει γρήγορη λύση για να αμβλύνει τη δεινή κατάσταση που αντιμετωπίζει αυτή τη φορά. Ακόμα κι αν καταφέρει να καταστείλει τις διαδηλώσεις με ωμή βία, τα υποκείμενα ζητήματα δεν θα φεύγουν», δήλωσε ο Hakimian, ο καθηγητής οικονομικών.

Η εξωτερική παρέμβαση από χώρες όπως οι ΗΠΑ είναι απίθανο να βοηθήσει, πρόσθεσε.

«Όσοι ευνοούν τις κινητικές ενέργειες παραβλέπουν το κακό ιστορικό τους στην περιοχή και την πιθανότητα να επιδεινώσουν μια ήδη δύσκολη κατάσταση, είτε μέσω παράπλευρων απωλειών στο Ιράν είτε μέσω ευρύτερης περιφερειακής σύγκρουσης».