Σε μια εποχή παγκόσμιων ενεργειακών αναταραχών, το Πακιστάν έχει βρει μια απρόσμενη λύση στην αυξανόμενη χρήση ηλιακής ενέργειας. Με ένα τέταρτο των πακιστανικών νοικοκυριών να στρέφονται σε ηλιακούς συλλέκτες, η χώρα θωρακίζεται από τις επιπτώσεις της σύγκρουσης μεταξύ ΗΠΑ-Ισραήλ και Ιράν, η οποία έχει προκαλέσει εκρηκτική άνοδο στις τιμές της ενέργειας και έχει οδηγήσει στο κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ.
Ο αγρότης Karim Baksh, από το Dasht του Balochistan, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Πριν από λίγα χρόνια, η άρδευση των καρπουζιών του εξαρτιόταν από μια αντλία πετρελαίου. Η ραγδαία αύξηση των τιμών των καυσίμων μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, καθιστούσε αδύνατη τη συνεχή λειτουργία της αντλίας. Η λύση ήρθε το 2023, όταν με δανεικά εγκατέστησε ηλιακούς συλλέκτες. Τρία χρόνια αργότερα, ο Baksh απολαμβάνει τους καρπούς της επένδυσής του, καθώς η αντλία του λειτουργεί απρόσκοπτα, ανεξάρτητα από τις διακυμάνσεις της τιμής του πετρελαίου. «Τώρα, δεν με νοιάζει αν ανεβαίνουν οι τιμές του πετρελαίου», δηλώνει, δείχνοντας τον ήλιο. «Όσο υπάρχει αυτός ο ήλιος, μπορώ να καλλιεργώ τα καρπούζια μου».
Η ιστορία του Karim Baksh αναδεικνύει τόσο την ευπάθεια του Πακιστάν σε παγκόσμιες ενεργειακές διαταραχές, όσο και τα απρόσμενα οφέλη της στροφής στην ηλιακή ενέργεια. Το 80% των εισαγωγών πετρελαίου της χώρας περνά από το Στενό του Ορμούζ, ενώ το 99% του υγροποιημένου φυσικού αερίου προέρχεται από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Σε περίπτωση κλεισίματος του στενού, το Πακιστάν κινδυνεύει με σοβαρή ενεργειακή ασφυξία, οδηγώντας σε διακοπές ρεύματος, αναστολή λειτουργίας βιομηχανιών και προβλήματα στις δημόσιες υπηρεσίες.
Ωστόσο, μια σιωπηλή επανάσταση έχει λάβει χώρα στις στέγες και τα χωράφια της χώρας. Η εξάπλωση των ηλιακών πάνελ έχει μειώσει τις εισαγωγές καυσίμων κατά 12 δισεκατομμύρια δολάρια από το 2018, ενώ φέτος αναμένεται να εξοικονομηθούν περίπου 6,3 δισεκατομμύρια δολάρια. Η αύξηση αυτή δεν οφείλεται σε εθνικό σχέδιο, αλλά στις εκατομμύρια ατομικές αποφάσεις αγροτών, επιχειρήσεων και νοικοκυριών. Το μερίδιο της ηλιακής ενέργειας στο ενεργειακό μείγμα της χώρας έχει εκτοξευθεί από 2,9% το 2020 σε 32,3% το 2025.
Σε πόλεις όπως το Λαχόρη και το Καράτσι, οι ηλιακοί συλλέκτες στις στέγες είναι πλέον συνηθισμένο θέαμα. Για πολλές μεσαίες οικογένειες, η μετάβαση στην ηλιακή ενέργεια είναι οικονομικά συμφέρουσα, καθώς το κόστος εγκατάστασης αποσβένεται σε λίγα χρόνια, ενώ η παραγόμενη ενέργεια είναι δωρεάν. Μάλιστα, μπορούν να διοχετεύσουν την πλεονάζουσα ενέργεια στο εθνικό δίκτυο και να κερδίσουν χρήματα.
Ωστόσο, αυτή η λύση δεν είναι ισότιμη. Σύμφωνα με έρευνα του Gallup Pakistan, το 25% των νοικοκυριών, δηλαδή περίπου 4 εκατομμύρια, χρησιμοποιούσαν ηλιακούς συλλέκτες το 2025. Η συντριπτική πλειοψηφία των ωφελουμένων ανήκει στις ανώτερες και ανώτερες μεσαίες τάξεις, καθώς το αρχικό κόστος εγκατάστασης είναι απαγορευτικό για τους φτωχότερους. Οι ενοποιητές καθαρού μετρητή (net-metering users) τείνουν να χρησιμοποιούν το δίκτυο κατά τη διάρκεια της νύχτας ή όταν δεν υπάρχει ηλιοφάνεια, χωρίς όμως να πληρώνουν όλα τα πάγια κόστη του συστήματος. Αυτό σημαίνει ότι οι μη-ηλιακοί χρήστες, ανάμεσά τους πολλοί φτωχοί Πακιστανοί, επιδοτούν την περιορισμένη χρήση του δικτύου από τους ηλιακούς καταναλωτές.
Το μεγαλύτερο μέρος των ηλιακών πάνελ εισάγεται από την Κίνα, η οποία κυριαρχεί στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού. Η μείωση των τιμών των κινεζικών πάνελ και μπαταριών λιθίου, σε συνδυασμό με τις ελλείψεις ρεύματος και την αύξηση των τιμολογίων, κατέστησαν την ηλιακή ενέργεια ελκυστική εναλλακτική λύση. Ωστόσο, οι αναλυτές προειδοποιούν για τη δημιουργία μιας νέας μορφής εξάρτησης, από εισαγόμενη τεχνολογία αντί για εισαγόμενα καύσιμα.
Η κυβέρνηση του Πακιστάν έχει εμφανίσει διακυμάνσεις στην πολιτική της απέναντι στην ηλιακή ενέργεια, μειώνοντας πρόσφατα την τιμή επαναγοράς της πλεονάζουσας ενέργειας για τους νέους χρήστες net-metering. Παρόλα αυτά, για αγρότες όπως ο Karim Baksh, η σταθερότητα που προσφέρει η ηλιακή ενέργεια είναι ανεκτίμητη. «Το νερό θα ρέει, ό,τι κι αν συμβεί», λέει με αισιοδοξία, οραματιζόμενος την επέκταση της καλλιέργειάς του.
