Η παλαιστινιακή οικονομία βιώνει μια σοβαρή ύφεση, η οποία επιδεινώνεται από τη συνεχιζόμενη επίθεση του Ισραήλ στη Γάζα, τους αυξημένους περιορισμούς στην κίνηση και το εμπόριο στη Δυτική Όχθη, καθώς και από τη δραματική μείωση των εγχώριων και εξωτερικών χρηματοδοτικών πόρων. Καθώς η παλαιστινιακή κυβέρνηση αγωνίζεται να διαχειριστεί μια κλιμακούμενη δημοσιονομική κρίση, επίσημα στοιχεία και εκτιμήσεις ειδικών προειδοποιούν ότι η οικονομία πλησιάζει ένα κρίσιμο κατώφλι, απειλώντας τη συνέχιση της λειτουργίας των κρατικών θεσμών και την ικανότητά τους να ανταποκριθούν ακόμη και στις βασικές υποχρεώσεις.
Σύμφωνα με κοινή έκθεση της Παλαιστινιακής Κεντρικής Στατιστικής Υπηρεσίας (PCBS) και της Νομισματικής Αρχής της Παλαιστίνης (PMA), η οικονομία παρέμεινε σε βαθιά ύφεση καθ’ όλη τη διάρκεια του 2025. Συγκεκριμένα, το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) στη Γάζα παρουσίασε συρρίκνωση 84% το 2025 σε σύγκριση με το 2023, ενώ το ΑΕΠ στη Δυτική Όχθη μειώθηκε κατά 13% την ίδια περίοδο. Τα συνολικά επίπεδα του ΑΕΠ παραμένουν πολύ κάτω από τα προπολεμικά τους επίπεδα, υπογραμμίζοντας την ευθραυστότητα οποιασδήποτε πιθανής ανάκαμψης και την αδυναμία της οικονομίας να ανακτήσει την παραγωγική της ικανότητα υπό τις παρούσες συνθήκες. Η έκθεση κατέγραψε σχεδόν ολική κατάρρευση της οικονομικής δραστηριότητας στη Γάζα, παράλληλα με έντονες συρρικνώσεις στους περισσότερους τομείς της Δυτικής Όχθης, παρά μια μέτρια βελτίωση σε σχέση με το 2024. Επιπλέον, σημειώθηκε πτώση στον όγκο του εμπορίου με την Παλαιστίνη σε σύγκριση με το 2023, ενώ η ανεργία στη Γάζα ξεπέρασε το 77% κατά τη διάρκεια του 2025.
Ο Παλαιστίνιος Υπουργός Οικονομίας, Mohammed al-Amour, δήλωσε ότι οι ισραηλινές αρχές παρακρατούν περίπου 4,5 δισεκατομμύρια δολάρια από τα εισπραχθέντα έσοδα της Παλαιστίνης, χαρακτηρίζοντας την κίνηση αυτή ως μορφή “συλλογικής τιμωρίας” που έχει υπονομεύσει σοβαρά την ικανότητα της Παλαιστινιακής Αρχής (PA) να λειτουργήσει. “Το συνολικό συσσωρευμένο δημόσιο χρέος έφτασε τα 14,6 δισεκατομμύρια δολάρια μέχρι το τέλος Νοεμβρίου 2025, αντιπροσωπεύοντας το 106% του ΑΕΠ του 2024″, ανέφερε ο al-Amour στην Al Jazeera. Το χρέος περιλαμβάνει 4,5 δισ. δολάρια προς το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, 3,4 δισ. δολάρια προς τον παλαιστινιακό τραπεζικό τομέα, 2,5 δισ. δολάρια σε οφειλόμενους μισθούς προς δημόσιους υπαλλήλους, 1,6 δισ. δολάρια προς τον ιδιωτικό τομέα, 1,4 δισ. δολάρια σε εξωτερικό χρέος και 1,2 δισ. δολάρια σε άλλες οικονομικές υποχρεώσεις. “Αυτές οι πιέσεις έχουν άμεσο αντίκτυπο στη συνολική απόδοση του δημόσιου προϋπολογισμού”, δήλωσε ο al-Amour, συμβάλλοντας σε διεύρυνση του ελλείμματος και σε έντονη μείωση της ικανότητας κάλυψης λειτουργικών δαπανών και βασικών δεσμεύσεων.
Επίσημες εκτιμήσεις δείχνουν ότι το ΑΕΠ συρρικνώθηκε κατά 29% το δεύτερο τρίμηνο του 2025, σε σύγκριση με το 2023, ενώ το κατά κεφαλήν ΑΕΠ μειώθηκε κατά 32% την ίδια περίοδο. Αυτά τα στοιχεία ευθυγραμμίζονται με πρόσφατη έκθεση της Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (UNCTAD), η οποία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η παλαιστινιακή οικονομία έχει οπισθοδρομήσει σε επίπεδα που είχαν να παρατηρηθούν 22 χρόνια πριν. Ως απάντηση, ο al-Amour ανέφερε ότι η κυβέρνηση εφαρμόζει “ένα επείγον πακέτο μέτρων”. “Η κυβέρνηση υλοποιεί μια σειρά ενεργειών που περιλαμβάνουν την ενίσχυση του συστήματος κοινωνικής προστασίας, την υποστήριξη της ανθεκτικότητας των πολιτών στην Περιοχή Γ [της Δυτικής Όχθης], και την υποστήριξη μικρομεσαίων επιχειρήσεων και παραγωγικών τομέων, ιδιαίτερα της βιομηχανίας και της γεωργίας”, δήλωσε ο al-Amour.
Επίσημα στοιχεία δείχνουν απότομη πτώση σχεδόν σε όλες τις οικονομικές δραστηριότητες. Οι κατασκευές συρρικνώθηκαν κατά 41%, ενώ τόσο η βιομηχανία όσο και η γεωργία μειώθηκαν κατά 29% η καθεμία. Το χονδρικό και λιανικό εμπόριο μειώθηκε κατά 24%. Ο τουριστικός τομέας έχει πληγεί ιδιαίτερα σκληρά. Μετά την έναρξη του πολέμου στη Γάζα τον Οκτώβριο του 2023, το Υπουργείο Τουρισμού ανέφερε ημερήσιες απώλειες άνω των 2 εκατομμυρίων δολαρίων, καθώς ο εισερχόμενος τουρισμός κατέρρευσε σχεδόν πλήρως. Μέχρι το τέλος του 2024, οι σωρευτικές απώλειες εκτιμήθηκαν σε περίπου 1 δισεκατομμύριο δολάρια. Το Παλαιστινιακό Ινστιτούτο Έρευνας Οικονομικής Πολιτικής (MAS), επικαλούμενο στοιχεία της PCBS, ανέφερε πτώση 84,2% στην πληρότητα των ξενοδοχείων στη Δυτική Όχθη κατά το πρώτο εξάμηνο του 2024 σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους. Οι απώλειες μόνο στον τομέα της φιλοξενίας και των υπηρεσιών εστίασης ανήλθαν σε περίπου 326 εκατομμύρια δολάρια.
Παρά την ύφεση, ο al-Amour δήλωσε ότι το Υπουργείο Οικονομίας εστιάζει στη διατήρηση του ιδιωτικού τομέα, την αντικατάσταση ισραηλινών εισαγωγών σε επτά βασικούς τομείς, την ανάπτυξη ψηφιακών και πράσινων οικονομιών, και τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Σημείωσε ότι περίπου 2.500 νέες εταιρείες συνεχίζουν να εγγράφονται κάθε χρόνο. Ο Samir Hazbun, λέκτορας στο Πανεπιστήμιο al-Quds και μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Παλαιστινιακής Ομοσπονδίας Εμπορικών και Βιομηχανικών Επιμελητηρίων, δήλωσε ότι οι επαναλαμβανόμενες κρίσεις έχουν αποδυναμώσει την οικονομία. “Τα τελευταία πέντε χρόνια, όλοι οι οικονομικοί τομείς έχουν περάσει διαδοχικές κρίσεις, ξεκινώντας από την πανδημία COVID-19 και ακολουθούμενη από τον πόλεμο στη Γάζα”, δήλωσε ο Hazbun. “Ο τουρισμός, ένας από τους σημαντικότερους τομείς, έχει πληγεί ιδιαίτερα, εξαντλώντας την τοπική οικονομία και αποδυναμώνοντας την ικανότητά της να ανακάμψει.” Ο Hazbun ανέφερε ότι οι προκαταρκτικές εκτιμήσεις δείχνουν ότι ο τουρισμός έχει υποστεί άμεσες απώλειες άνω του 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων, μαζί με εκτεταμένες έμμεσες απώλειες που προκύπτουν από την παράλυση ξενοδοχείων, καταστημάτων αναμνηστικών, ταξιδιωτικών πρακτορείων, ξεναγών και πλανόδιων πωλητών. Πρόσθεσε ότι οι επενδύσεις μόνο σε ξενοδοχεία εκτιμώνται σε 550 εκατομμύρια δολάρια, χωρίς οικονομική απόδοση για τους ιδιοκτήτες, αναγκάζοντας πολλούς εργαζομένους να εγκαταλείψουν τον τομέα λόγω της απουσίας ασφάλειας εργασίας και δικτύων προστασίας.
Ο οικονομικός εμπειρογνώμονας Haitham Daraghmeh περιέγραψε το παλαιστινιακό χρέος ως “συσσωρευμένο χρέος που αυξάνεται μηνιαίως”, οφειλόμενο σε τράπεζες, προμηθευτές, εργολάβους, και τους τηλεπικοινωνιακούς και υγειονομικούς τομείς. “Η παρακράτηση των εισπραχθέντων εσόδων δεν αποτελεί πλέον προσωρινή χρηματοοικονομική κρίση· έχει γίνει παράγοντας πλήρους οικονομικής παράλυσης”, δήλωσε. Με την εξωτερική βοήθεια παγωμένη και τα εγχώρια έσοδα σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ο Daraghmeh προειδοποίησε ότι η κυβέρνηση “δεν είναι πλέον σε θέση να καλύψει μισθούς ή λειτουργικά κόστη”. “Η κυβέρνηση λειτουργεί σαν ΑΤΜ, χωρίς πραγματική ικανότητα για επενδύσεις ή οικονομική τόνωση”, πρόσθεσε ο Daraghmeh.
Ο Daraghmeh ανέφερε ότι εκθέσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας προειδοποιούν ότι η συνεχής αδυναμία πληρωμής μισθών και κάλυψης υποχρεώσεων θα μπορούσε να προκαλέσει ολοκληρωτική οικονομική κατάρρευση. Ενώ ορισμένες χώρες, όπως η Γαλλία και η Σαουδική Αραβία, έχουν δεσμευτεί για στήριξη, δήλωσε ότι καμία από αυτές τις βοήθειες δεν έχει υλοποιηθεί. Περιέγραψε τρία πιθανά σενάρια· το πιο πιθανό είναι μια συνεχιζόμενη σταδιακή πτώση, που καθοδηγείται από τη συνεχιζόμενη παρακράτηση εσόδων και τους συρρικνούμενους πόρους. Το δεύτερο περιλαμβάνει διεθνή παρέμβαση για την αποτροπή της συνολικής κατάρρευσης, ιδίως σε μια κρίσιμη πολιτική στιγμή. Το τρίτο σενάριο θα μπορούσε να δει μια υπό όρους ανατροπή, συνδεδεμένη με ευρωπαϊκές απαιτήσεις για χρηματοοικονομική μεταρρύθμιση, μέτρα κατά της διαφθοράς, αλλαγές στο πρόγραμμα σπουδών και εκλογές.
Συνολικά, τα στοιχεία και οι εκτιμήσεις των ειδικών υποδεικνύουν ότι η παλαιστινιακή οικονομία πλησιάζει ένα επικίνδυνο σημείο καμπής. Αναλυτές προειδοποιούν ότι χωρίς το τέλος της παρακράτησης εσόδων, ανανεωμένη διεθνή χρηματοοικονομική υποστήριξη και μια αλλαγή στο πολιτικό πλαίσιο, η οικονομία κινδυνεύει να γλιστρήσει από την παρατεταμένη κρίση σε ανοιχτή κατάρρευση. Το ερώτημα που τίθεται ενώπιον Παλαιστινίων αξιωματούχων και οικονομολόγων είναι πόσο καιρό μπορεί να αντέξει το σύστημα υπό συνθήκες πολιορκίας – και αν οι πολιτικές και οικονομικές αλλαγές θα φτάσουν εγκαίρως για να σταματήσουν αυτό που πολλοί τώρα περιγράφουν ως μια αργή και σκόπιμη οικονομική διάλυση.
