Η κλιμάκωση των απειλών των Ηνωμένων Πολιτειών προς τη Βενεζουέλα, υπό την προεδρία του Donald Trump, δεν αποτελεί απλώς μια τυχαία ενέργεια, αλλά συνδέεται στενά με μείζονες διεθνείς συγκρούσεις, αποκτώντας έτσι παγκόσμιες διαστάσεις. Η Βενεζουέλα μετατρέπεται σε διαπραγματευτικό χαρτί στο παιχνίδι των παγκόσμιων υπερδυνάμεων, παράλληλα με την Ουκρανία.
Αν και η Βενεζουέλα δεν είναι μια μεγάλη δύναμη, η σημασία της είναι παγκόσμια, όχι μόνο λόγω των μεγαλύτερων αποδεδειγμένων αποθεμάτων πετρελαίου στον κόσμο, αλλά και ως πολιτικός σύμμαχος της Κίνας, του Ιράν και της Ρωσίας – χωρών που η Δύση, υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, θεωρεί ανταγωνιστές της. Από αυτές τις τρεις, η Ρωσία βρίσκεται στην πιο ευαίσθητη θέση όσον αφορά τη Βενεζουέλα. Η κλιμάκωση που προωθούν οι ΗΠΑ εγκυμονεί κινδύνους για το Κρεμλίνο, αλλά ταυτόχρονα ανοίγει δρόμους για πιθανά κέρδη.
Κομβικός παράγοντας είναι η απροσδόκητη βελτίωση στις σχέσεις ΗΠΑ-Ρωσίας κατά τη διάρκεια της δεύτερης θητείας του Trump. Από την άνοδο του Vladimir Putin στην εξουσία το 2000, το Κρεμλίνο αντιμετώπιζε τις ΗΠΑ αρχικά ως αναξιόπιστο εταίρο και στη συνέχεια ως πλήρη αντίπαλο, με στόχο τη διάσπαση και την κυριαρχία στη γειτονιά της πάλαι ποτέ Σοβιετικής Ένωσης. Ωστόσο, η κατάσταση άλλαξε ριζικά με την επιστροφή του Trump στον Λευκό Οίκο στις αρχές του 2025. Οι ΗΠΑ μείωσαν δραστικά την οικονομική βοήθεια προς την Ουκρανία και υιοθέτησαν στάση σχεδόν ουδετερότητας, αν και εξακολουθούν να παρέχουν κρίσιμη πληροφόρηση στον ουκρανικό στρατό. Στην τελευταία έκδοση της Εθνικής Στρατηγικής Ασφάλειας, οι ΗΠΑ αφαίρεσαν τη Ρωσία από τη λίστα των “άμεσων απειλών”.
Καθώς οι ειρηνευτικές συνομιλίες για την Ουκρανία, που ξεκίνησαν από τον Trump, προχωρούν αργά, ο Putin έχει βάσιμους λόγους να πιστεύει ότι ο πόλεμος λήγει με τους δικούς του όρους. Παρά τις επιφανειακές αντιδράσεις, ο Ουκρανός πρόεδρος Volodymyr Zelenskyy έχει εκφράσει τη δυνατότητα συμφωνίας για την αποχώρηση του στρατού του από το βόρειο τμήμα της περιοχής Ντονμπάς, κάτι που αποτελούσε μία από τις πιο επίπονες ρωσικές απαιτήσεις στις διαπραγματεύσεις. Αυτή ήταν μια επιπλέον παραχώρηση που πρότεινε να εξετάσει το 2025, ενώ το Κρεμλίνο παρέμενε αμετακίνητο στη διαπραγματευτική του θέση. Εν τω μεταξύ, οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν έχουν καταλήξει σε συμφωνία για ένα δάνειο αποζημιώσεων που θα μπορούσε να εγγυηθεί σταθερή χρηματοδότηση στην Ουκρανία τα επόμενα χρόνια. Παρόλο που αναπτύχθηκε μια φθηνότερη εναλλακτική λύση σε διαπραγματεύσεις της τελευταίας στιγμής, η εξέλιξη αυτή κατέδειξε ότι η ευρωπαϊκή δέσμευση προς την Ουκρανία φτάνει στα όριά της.
Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, δεν είναι η ιδανική στιγμή για το Κρεμλίνο να διαταράξει μια δύσκολη, αλλά εν τέλει θετική, εργασιακή σχέση με τη διοίκηση Trump, εξαιτίας ενός τόσο μακρινού και άσχετου με τα κύρια ρωσικά συμφέροντα θέματος όπως η Βενεζουέλα. Βεβαίως, η Ρωσία θα εκφράσει τις αναμενόμενες αντιδράσεις. Ο πρεσβευτής της στα Ηνωμένα Έθνη, Vassily Nebenzia, ισχυρίστηκε ότι απειλώντας τη Βενεζουέλα, οι ΗΠΑ επιδίδονται σε “επιθετικό νεοαποικισμό”, προσπαθώντας “κυνικά να επιβάλουν τη δική τους τάξη, καθώς επιδιώκουν να διατηρήσουν την παγκόσμια κυριαρχία και το δικαίωμα να εκμεταλλεύονται τις πλουτοπαραγωγικές πηγές άλλων χωρών ατιμώρητα”.
Αυτό αναφέρεται στην ανοιχτή απαίτηση των ΗΠΑ να επιτραπεί ξανά η πρόσβαση των αμερικανικών πετρελαϊκών εταιρειών στη Βενεζουέλα, οι οποίες έλεγχαν μεγάλο μέρος της πετρελαϊκής βιομηχανίας της χώρας πριν από τη σταδιακή εθνικοποίησή της τη δεκαετία του 1970. Δεν είναι ότι η Ρωσία δεν έχει συμφέροντα στα πλούτη της Βενεζουέλας – ρωσικές πετρελαϊκές εταιρείες έχουν κοινοπραξίες με την κρατική πετρελαϊκή εταιρεία της Βενεζουέλας, PDVSA, αν και η πορεία τους είναι αμφιλεγόμενη, κυρίως λόγω των αμερικανικών κυρώσεων. Ωστόσο, η Ρωσία δεν θα έκανε υπερβολικές προσπάθειες για να σώσει μια φίλη κυβέρνηση της Λατινικής Αμερικής. Η ρωσική υποστήριξη προς τη Βενεζουέλα θα είναι πάντα ανάλογη της πίεσης που ασκούν οι ΗΠΑ στη Ρωσία σε σχέση με την Ουκρανία.
Η πιθανή πτώση της κυβέρνησης του Nicolas Maduro δεν θα σήμαινε το τέλος του κόσμου για το Κρεμλίνο. Η Ρωσία έχει ιστορικό προσαρμογής σε νέα πολιτικά καθεστώτα που αντικατέστησαν τους παραδοσιακούς της συμμάχους σε χώρες που επηρεάστηκαν από την εμμονή των ΗΠΑ για αλλαγή καθεστώτος. Το Ιράκ και η Συρία αποτελούν καλά παραδείγματα. Υπάρχει επίσης η πτυχή του κυνικού πολιτικού υπολογισμού. Τα γεωπολιτικά κέρδη από μια στρατιωτική επίθεση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα πιθανώς υπερβαίνουν τις απώλειες. Αυτό οφείλεται στο ότι θα έθετε τη Ρωσία και τις ΗΠΑ σε ισότιμη ηθική βάση όσον αφορά τον πόλεμο στην Ουκρανία. Εάν οι ΗΠΑ μπορούν να επιβάλλουν τη θέλησή τους μέσω στρατιωτικής επιθετικότητας στην περιοχή που οι Αμερικανοί αποκαλούν “αυλή τους”, γιατί η Ρωσία να μην μπορεί να κάνει το ίδιο στη δική της; Η αμερικανική επιθετικότητα στη Βενεζουέλα θα δικαιολογούσε τη ρωσική επιθετικότητα στην Ουκρανία στα μάτια πολλών, ειδικά στον Παγκόσμιο Νότο. Βολικά για το Κρεμλίνο, θα προκαλούσε επίσης περαιτέρω διαιρέσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης, καθώς και θα τροφοδοτούσε την πόλωση εντός των ΗΠΑ.
Εάν, επιπλέον της Βενεζουέλας, η διοίκηση Trump προχωρήσει στην παράλογη επιθυμία της να καταλάβει τη Γροιλανδία, η κατάσταση θα ήταν ιδανική για το Κρεμλίνο. Θα μπορούσε ακόμη και να ανοίξει δρόμους για μια μετα-Ουκρανική προσέγγιση με το ευρωπαϊκό τμήμα της Ευρώπης, που επί του παρόντος αποτελεί τον κύριο παγκόσμιο αντίπαλό της. Γενικά, οι Ρώσοι βλέπουν τους εαυτούς τους ως θεματοφύλακες της παλιάς τάξης, απόλυτους συντηρητικούς στην εξωτερική πολιτική. Θεωρούν τη Δύση, υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, ως μια αναθεωρητική δύναμη υπεύθυνη για την κατάρρευση της μετα-Β’ Παγκοσμίου Πολέμου τάξης, και βλέπουν τον πόλεμο στην Ουκρανία ως έναν τρόπο αντιμετώπισης αυτής της αναθεώρησης. Αλλά, σύμφωνα με τη σκέψη τους, εάν δεν υπάρχει επιστροφή στην παλιά τάξη, για την οποία φταίει η Δύση, ας διαπραγματευτούμε μια νέα: μια τάξη στην οποία οι ΗΠΑ κάνουν ό,τι θέλουν στο δυτικό ημισφαίριο, και η Ρωσία διατηρεί επιρροή στη γειτονιά της πάλαι ποτέ Σοβιετικής Ένωσης.
Ένα ιδανικό σενάριο για τη Ρωσία θα ήταν οι ΗΠΑ να εμπλακούν στη Βενεζουέλα για χρόνια. Αλλά αν ο Maduro πέσει γρήγορα, είναι επίσης αποδεκτό. Όταν η σκόνη καταλαγιάσει, το αποτέλεσμα μπορεί να μοιάζει με συναλλαγή – μια Βενεζουέλα φιλική προς τις ΗΠΑ με αντάλλαγμα τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία με ρωσικούς όρους.
