Η δορυφορική υπηρεσία Starlink του Elon Musk, που συνήθως λειτουργεί ως δίκτυο επικοινωνιών, φέρεται να προσφέρει δωρεάν υπηρεσίες στο Ιράν, όπου βρίσκονται σε εξέλιξη εκτεταμένες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις και έχει επιβληθεί επικοινωνιακή απομόνωση. Η Starlink αποτελεί μία από τις ελάχιστες μεθόδους μέσω των οποίων εικόνες και βίντεο των διαδηλώσεων και της καταστολής φτάνουν στον έξω κόσμο, ενώ η Ιρανική κυβέρνηση αντιμετωπίζει δυσκολίες στην προσπάθειά της να μπλοκάρει τα σήματα.
Μετά την απότομη διακοπή της πρόσβασης στο διαδίκτυο από την ιρανική κυβέρνηση, οι πολίτες στράφηκαν σε εναλλακτικές λύσεις, όπως τα proxy tools και το δίκτυο των δορυφόρων χαμηλής τροχιάς της Starlink, για να παραμείνουν συνδεδεμένοι και να μοιραστούν ειδήσεις σχετικά με τις διαδηλώσεις. Η Starlink δεν διαθέτει άδεια λειτουργίας στο Ιράν, ωστόσο, χιλιάδες τερματικά της έχουν εισαχθεί παράνομα στη χώρα από το 2022. Εκείνη την περίοδο, ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Joe Biden είχε εξουσιοδοτήσει τις αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας να παρακάμψουν τις κυρώσεις και να πωλήσουν εργαλεία επικοινωνίας στους Ιρανούς, μια κίνηση που συνέπεσε με τις μαζικές διαδηλώσεις που ξέσπασαν μετά τον θάνατο της Mahsa Amini, η οποία συνελήφθη για φερόμενη ανάρμοστη χρήση της μαντίλας.
Πρόσφατα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump δήλωσε ότι επιθυμεί την επαναφορά της πρόσβασης στο διαδίκτυο για το Ιράν και θα συζητήσει το θέμα με τον Musk. Παρόλο που ούτε η Starlink ούτε ο Musk έχουν επιβεβαιώσει δημόσια αυτές τις πληροφορίες, πηγή προσκείμενη στις υπηρεσίες της Starlink ανέφερε στο Bloomberg ότι η εταιρεία προσφέρει δωρεάν υπηρεσίες στο Ιράν.
Ο Mahmood Amiry-Moghaddam, διευθυντής της οργάνωσης Iran Human Rights, τόνισε στο Al Jazeera ότι η πρόσβαση στη Starlink έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διάδοση πληροφοριών για τις διαδηλώσεις, συμπεριλαμβανομένων εκτιμήσεων για τον αριθμό των νεκρών. «Ήταν εξαιρετικά σημαντικό, διότι η εναλλακτική θα ήταν η έλλειψη πληροφοριών», δήλωσε ο Amiry-Moghaddam. Το Ιράν δεν έχει δημοσιοποιήσει επίσημο αριθμό θυμάτων, αλλά οι αρχές αναφέρουν ότι έχουν σκοτωθεί περισσότερα από 100 μέλη των δυνάμεων ασφαλείας. Αντίθετα, ακτιβιστές της αντιπολίτευσης κάνουν λόγο για πολύ υψηλότερο αριθμό, που περιλαμβάνει πάνω από 1.000 διαδηλωτές. Το Human Rights Activists News Agency με έδρα τις ΗΠΑ αναφέρει ότι ο αριθμός των νεκρών έχει φτάσει τουλάχιστον τους 2.571. Το Al Jazeera δεν μπορεί να επαληθεύσει ανεξάρτητα αυτούς τους αριθμούς.
Από το 2018, έχουν καταγραφεί 17 διακοπές σύνδεσης στο διαδίκτυο στο Ιράν, σύμφωνα με την Internet Society, μια μη κερδοσκοπική οργάνωση για τα ψηφιακά δικαιώματα. Ωστόσο, η έκτασή τους ποικίλε. Οι διακοπές συμπίπτουν με περιόδους αναταραχών, όπως οι διαδηλώσεις του 2019 για τις τιμές των καυσίμων και οι κινητοποιήσεις του 2022 μετά τον θάνατο της Amini, σύμφωνα με την Cloudflare. Το Ιράν είχε επίσης περιορίσει προσωρινά την πρόσβαση στο διαδίκτυο τον Ιούνιο, κατά τη διάρκεια μιας 12ήμερης σύγκρουσης με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ.
Ωστόσο, ο Amiry-Moghaddam επισημαίνει ότι η τρέχουσα διακοπή είναι πιο εκτεταμένη από προηγούμενες, τόσο ως προς τη γεωγραφική κάλυψη όσο και ως προς τους περιορισμούς στη διεθνή τηλεφωνία. «Το 2019, υπήρχε μια πραγματική διακοπή. Το 2022, υπήρχαν κάποιες περιοχές, για κάποιες ώρες, και μεταβαλλόταν. Αλλά ποτέ δεν ήταν ολόκληρη η χώρα όπως τώρα και για τόσες μέρες. Ποτέ δεν ήταν τόσο εκτεταμένο», δήλωσε. Η ιρανική ειδησεογραφική υπηρεσία Fars, που συνδέεται με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, ανέφερε σε ανάρτηση στο Telegram ότι η πρόσβαση στο Εθνικό Δίκτυο Πληροφοριών, το κρατικά ελεγχόμενο εσωτερικό δίκτυο, έχει αποκατασταθεί. Η ανάρτηση πρόσθετε ότι η «τελική απόφαση για μεγαλύτερη πρόσβαση στο διαδίκτυο» θα ληφθεί εντός των επόμενων δύο εβδομάδων από τους «αρμόδιους θεσμούς».
Η πρόσφατη διακοπή στο Ιράν προηγήθηκε από «ανωμαλίες» στην κίνηση του διαδικτύου για αρκετές ημέρες, καθώς οι αντικυβερνητικές διαδηλώσεις εξαπλώνονταν, σύμφωνα με ανάλυση της Cloudflare. Μετά την αρχική διακοπή την Πέμπτη, υπήρξαν σύντομες περίοδοι συνδεσιμότητας την Παρασκευή, αλλά από το Σάββατο, το Ιράν «παραμένει σχεδόν πλήρως αποκομμένο από το παγκόσμιο διαδίκτυο», σύμφωνα με την ίδια ανάλυση.
Η ιρανική κυβέρνηση έχει επίσης προσπαθήσει να μπλοκάρει τα σήματα της Starlink και να κατασχέσει τερματικά, κάτι που αποτελεί απόκλιση από προηγούμενες διακοπές. «Σε προηγούμενα περιστατικά, καμία διακοπή στο διαδίκτυο δεν ήταν τόσο σοβαρή όσο αυτή», δήλωσε στο Al Jazeera ο Amir Rashidi, διευθυντής ασφάλειας δικτύων και ψηφιακών δικαιωμάτων στην μη κερδοσκοπική οργάνωση Miaan Group. «Ποτέ δεν είδαμε το Ιράν να προσπαθεί να μπλοκάρει τη Starlink. Δεν συνέβαινε αυτό καθόλου. Τώρα το κάνουν».
Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης δημοσίευσαν ένα βίντεο στο Telegram την Τρίτη, που έδειχνε κατασχεθέντα τερματικά Starlink και άλλο τηλεπικοινωνιακό εξοπλισμό, ακόμα σε εργοστασιακή συσκευασία, τον οποίο χαρακτήρισαν ως «αντικείμενα ηλεκτρονικής κατασκοπείας και σαμποτάζ». Το Υπουργείο Πληροφοριών του Ιράν ανέφερε ότι τα αντικείμενα επρόκειτο να διανεμηθούν σε περιοχές που βίωναν αναταραχές, σύμφωνα με την ανάρτηση.
Η Starlink αποτελείται από ένα «σμήνος» τηλεπικοινωνιακών δορυφόρων που περιφέρονται σε χαμηλή γήινη τροχιά, περίπου 550 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια της Γης. Στη Γη, ο χρήστης που επιθυμεί να συνδεθεί στο διαδίκτυο χρειάζεται έναν δέκτη δορυφορικού σήματος με δυνατότητα Wi-Fi. Παρόμοια με ένα κινητό τηλέφωνο που συνδέεται σε διαφορετικούς σταθμούς βάσης καθώς ο χρήστης κινείται, οι δέκτες της Starlink, γνωστοί και ως τερματικά, πρέπει να μεταβιβάζονται συνεχώς από τον έναν δορυφόρο στον άλλο καθώς αυτοί περνούν από πάνω.
Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τους παραδοσιακούς τηλεπικοινωνιακούς δορυφόρους, οι οποίοι είναι «γεωστατικοί», δηλαδή βρίσκονται σε τροχιά πάνω από το ίδιο σημείο της επιφάνειας της Γης. Αυτό σημαίνει ότι οι συνδρομητές της Starlink δεν εξαρτώνται από έναν μόνο δορυφόρο. Ωστόσο, σημαίνει επίσης ότι ο δέκτης της Starlink έχει σχεδιαστεί για να λαμβάνει σήματα από μεγαλύτερη γωνία, κάτι που τον καθιστά πιο ευάλωτο στο μπλοκάρισμα.
Η Starlink προσφέρει επίσης δωρεάν ευρυζωνική σύνδεση στη Βενεζουέλα έως τις 3 Φεβρουαρίου, σύμφωνα με την SpaceX. Αυτή η απόφαση ελήφθη μετά την απαγωγή του Προέδρου Nicolas Maduro από ειδικές δυνάμεις των ΗΠΑ στις 3 Ιανουαρίου. Η εταιρεία έχει προσφέρει επίσης έναν μήνα δωρεάν υπηρεσία σε χρήστες που επλήγησαν από φυσικές καταστροφές, όπως ο τυφώνας Melissa ή οι πυρκαγιές στον Καναδά το 2025. Ωστόσο, η Starlink έχει ένα μεικτό, ακόμα και αμφιλεγόμενο ιστορικό σε ορισμένες χώρες.
Η δορυφορική υπηρεσία παρείχε στον ουκρανικό στρατό μια ζωτικής σημασίας γραμμή επικοινωνίας μετά την εισβολή της Ρωσίας τον Φεβρουάριο του 2022, αλλά τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, ο Musk διέταξε την διακοπή της Starlink σε πολλές περιοχές της Ουκρανίας, καθώς το Κίεβο προετοίμαζε αντεπίθεση. Η Starlink έχει επίσης χρησιμοποιηθεί από διάφορες ομάδες στο Σουδάν και τη Μιανμάρ, δύο χώρες που αντιμετωπίζουν πολυετείς εμφυλίους πολέμους και συχνές διακοπές επικοινωνιών. Κέντρα απάτης στη Μιανμάρ, την Καμπότζη και το Λάος έχουν χρησιμοποιήσει τη Starlink για να παραμένουν συνδεδεμένα, παρά τις προσπάθειες των διεθνών αρχών επιβολής του νόμου να διακόψουν την παροχή ενέργειας και σύνδεσης στο διαδίκτυο. Η SpaceX δήλωσε τον Οκτώβριο ότι είχε απενεργοποιήσει χιλιάδες τερματικά στη Μιανμάρ, παρόλο που τα κέντρα απάτης εξακολουθούν να υφίστανται στην περιοχή. Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών εκτίμησε το 2023 ότι τουλάχιστον 220.000 άτομα είχαν διακινηθεί για να εργαστούν σε κέντρα απάτης, όπου εμπλέκονται σε απάτες γνωριμιών, επενδύσεων και κρυπτονομισμάτων στο διαδίκτυο για λογαριασμό εγκληματικών συνδικάτων.
Εν τω μεταξύ, οι επικριτές επισημαίνουν ότι η απόφαση της ιδιωτικής εταιρείας να λειτουργήσει στο Ιράν χωρίς άδεια έχει εγείρει ερωτήματα σχετικά με την εξουσία μεγάλων εταιρειών να παραβιάζουν την κυριαρχία των εθνών. Το 2023, το Ιράν υπέβαλε παράπονο στην Διεθνή Ένωση Τηλεπικοινωνιών (ITU), τον τηλεπικοινωνιακό φορέα του ΟΗΕ, σχετικά με την ανάπτυξη της Starlink στη χώρα χωρίς άδεια. Η ITU τάχθηκε υπέρ του Ιράν, κρίνοντας παράνομες τις ενέργειες της Starlink.
