Η Υεμένη βρίσκεται στο επίκεντρο μιας ταχύτατα κλιμακούμενης σύγκρουσης, με ένοπλες αναμετρήσεις να ξεσπούν μεταξύ του αραβικού συνασπισμού, υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας, και του «Μεταβατικού Συμβουλίου του Νότου» (STC), το οποίο υποστηρίζεται από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Πολλοί αναλυτές θεωρούν αυτές τις εξελίξεις ως φυσικό επακόλουθο της μακροχρόνιας πολυπλοκότητας που μαστίζει τη χώρα από την έναρξη του εμφυλίου πολέμου στα τέλη του 2014, με τις ανθρωπιστικές και οικονομικές επιπτώσεις να είναι ήδη καταστροφικές.
Οι εξωτερικές παρεμβάσεις έχουν επιβαρύνει σημαντικά την κατάσταση, δημιουργώντας πολιτικό και διοικητικό χάος που έχει ενισχύσει τις εσωτερικές διαιρέσεις. Αυτό έχει αποδυναμώσει περαιτέρω το εναπομείναν κομμάτι του νόμιμου κράτους, οδηγώντας στην απώλεια των πιο σημαντικών κυριαρχικών του εργαλείων: της εδαφικής ενότητας και της λήψης αποφάσεων. Αυτά τα γεγονότα προσθέτουν επιπλέον στρώματα πολυπλοκότητας σε μια ήδη δυσχερή εικόνα, με την Υεμένη να μην είναι ασφαλής από τις μελλοντικές τους επιπτώσεις.
Ωστόσο, υπάρχει και μια λιγότερο δυσοίωνη οπτική. Η ισχυρή αντίδραση στις κινήσεις του STC, τόσο από τον πρόεδρο της Υεμένης (πρόεδρο του Προεδρικού Συμβουλίου Ηγεσίας, PLC) όσο και από τον αραβικό συνασπισμό υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας, αποτελεί μια νέα και σημαντική μεταβλητή, εντελώς διαφορετική από τη συνήθη προσέγγιση σε παρόμοια γεγονότα. Αυτό γεννά ελπίδες ότι οι εξελίξεις αυτές θα σηματοδοτήσουν μια νέα φάση διόρθωσης των ανισορροπιών και των παρεκκλίσεων που συνόδευσαν την επέμβαση του αραβικού συνασπισμού για περισσότερο από μια δεκαετία.
Στο βόρειο τμήμα της Υεμένης, οι αντάρτες Χούτι παρακολουθούν προσεκτικά, σιωπηλοί, περιμένοντας να δουν τι θα προκύψει από αυτές τις εξελίξεις. Συνεχίζουν να πλήττουν την ενότητα των συστατικών μερών της ηγεσίας του αραβικού συνασπισμού και να υπονομεύουν την νόμιμη κυβέρνηση, γνωρίζοντας ότι το τελικό αποτέλεσμα θα είναι τελικά προς όφελός τους. Σύμφωνα με πολλαπλές αναφορές, οι Χούτι εντείνουν τις στρατιωτικές τους προετοιμασίες, αναδιατάσσοντας και διασκορπίζοντας τις δυνάμεις τους στα σημεία επαφής με τα μέτωπα: στα βορειοανατολικά (Μαρίμπ) και στα νοτιοδυτικά, στην Ταΐζ και το Μπαμπ αλ-Μαντέμπ, προετοιμαζόμενοι για την «ώρα μηδέν».
Ποια είναι η φύση και το υπόβαθρο αυτής της διμερούς σύγκρουσης μεταξύ συμμάχων; Πού έχουν οδηγήσει αυτές οι εξελίξεις την Υεμένη και πού θα την οδηγήσουν; Ποιες είναι οι επιπτώσεις για το μέλλον της χώρας και της ευρύτερης περιοχής;
Υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι ό,τι συμβαίνει σήμερα είναι απλώς ένα αρχικό αποτέλεσμα μιας βαθιάς εσωτερικής σύγκρουσης συμφερόντων μεταξύ των δύο κύριων κρατών του συνασπισμού – της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Παρόλο που το μεγαλύτερο μέρος αυτής της σύγκρουσης παρέμεινε κρυφό, οι συσσωρεύσεις της συνέχισαν να κυλούν και να μεγαλώνουν σαν χιονοστιβάδα.
Για να κατανοήσουμε πώς φτάσαμε σε αυτό το σημείο έκρηξης σύγκρουσης μεταξύ συμμάχων, πρέπει πρώτα να κατανοήσουμε το υπόβαθρο αυτής της αντιπαλότητας και σύγκρουσης.
Στα τέλη Μαρτίου 2015, η Σαουδική Αραβία ηγήθηκε ενός συνασπισμού 10 αραβικών και μουσουλμανικών χωρών για στρατιωτική επέμβαση στην Υεμένη, με στόχο την αποκατάσταση της εξουσίας του πρώην νόμιμου προέδρου της Υεμένης, Αμπντ-Ραμπού Μανσούρ Χαντί, από την κατοχή των δυνάμεων πραξικοπήματος των Χούτι. Αρχικά, ο συνασπισμός πέτυχε σημαντικές, απτές επιτυχίες στο πεδίο της μάχης, προτού αρχίσουν να εμφανίζονται διαφορές μεταξύ των δύο κύριων συμμάχων, της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Υπάρχει ευρέως διαδεδομένη και εμπεριστατωμένη πεποίθηση ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εισήλθαν σε αυτόν τον πόλεμο με ένα σχέδιο για την επίτευξη καθαρά γεωπολιτικών και στρατηγικών συμφερόντων. Κάποιοι υποστηρίζουν, ωστόσο, ότι αυτό δεν ήταν απαραίτητα η περίπτωση στην αρχή, αλλά ότι αργότερα μπορεί να αξιοποίησαν την αδυναμία, το κενό και τις εσωτερικές διαιρέσεις για να αναδιαμορφώσουν τη στρατηγική τους εκ νέου υπό το φως αυτών των εξελίξεων.
Στο πεδίο της μάχης, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα σχημάτισαν, εκπαίδευσαν και χρηματοδότησαν τοπικές δυνάμεις πιστές σε αυτά, χρησιμοποιώντας τες για να επιτύχουν τους δικούς τους στόχους, μακριά από τον συνασπισμό και τη νόμιμη κυβέρνηση. Μέσα σε μόλις δύο χρόνια από την παρέμβασή τους, κατόρθωσαν – μέσω των δικών τους τοπικών δυνάμεων – να επιβάλουν έλεγχο σε όλες τις στρατηγικές θαλάσσιες εξόδους κατά μήκος του νότιου και ανατολικού τμήματος της Υεμένης, φτάνοντας μέχρι την δυτική ακτή της επαρχίας Ταΐζ, στη νοτιοδυτική χώρα, όπου βρίσκεται η στρατηγική Στενή του Μπαμπ αλ-Μαντέμπ.
Μετά από 10 χρόνια παρέμβασης του συνασπισμού, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα δημιούργησαν έναν ισχυρό στρατό από δικές τους πολιτοφυλακές, καθιστώντας τες την ισχυρότερη δύναμη στο πεδίο της μάχης και τη μεγαλύτερη απειλή για τα συμφέροντα του συμμάχου τους (της Σαουδικής Αραβίας) στην Υεμένη, συμπεριλαμβανομένου του συστήματος και της νόμιμης κυβέρνησης που υποστήριζαν και χορηγούσαν από την αρχή. Μπορεί να επιβεβαιωθεί ότι η Ριάντ διέπραξε μοιραία στρατηγικά λάθη στην αντιμετώπιση αυτών των παρεκκλίσεων, παραμένοντας σιωπηλή και αποτυγχάνοντας να λάβει αποφασιστική δράση στο πεδίο της μάχης για να περιορίσει την υπερβολή του συμμάχου της – ίσως συμβιβαζόμενη με μικρά προστατευτικά μέτρα, και συχνά ενεργώντας απλώς ως «διαμεσολαβητής» για την επίλυση διαφορών που ξεσπούσαν κατά καιρούς – μέχρι που τελικά το τσεκούρι χτύπησε το κεφάλι.
Στρατιωτική κλιμάκωση
Στις αρχές Δεκεμβρίου, το STC, το οποίο ιδρύθηκε και υποστηρίζεται από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, προκάλεσε στρατιωτική κλιμάκωση καταλαμβάνοντας την εξουσία στις επαρχίες Χαντραμούτ και αλ-Μαχρά στην ανατολική Υεμένη. Αυτό εξόργισε τη Σαουδική Αραβία και την ώθησε να ξεφύγει από τη συνήθη διπλωματία και ηρεμία της. Πολλοί μπορεί να ερμηνεύσουν αυτή τη μεγάλη αλλαγή στην πολιτική της ως αποτέλεσμα του γεγονότος ότι θεωρεί αυτές τις δύο ανατολικές επαρχίες που συνορεύουν μαζί της ως γεωγραφική προέκταση της εθνικής της ασφάλειας, και ότι οποιαδήποτε παραβίαση της ασφάλειάς τους συνιστά άμεση απειλή για την εθνική της ασφάλεια, κάτι που η Ριάντ δήλωσε ρητά στις πρόσφατες δηλώσεις της μετά την κρίση.
Ως εκ τούτου, ο πρόεδρος του PLC αντιμετώπισε αυτές τις εξελίξεις με μεγάλη σοβαρότητα, χαρακτηρίζοντάς τες ως απαράδεκτα «μονομερή μέτρα». Υπό την εξουσία που δόθηκε από τη Διακήρυξη Μεταβίβασης Εξουσίας (Απρίλιος 2022), κάλεσε τον αραβικό συνασπισμό υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας να παρέμβει στρατιωτικά.
Την επόμενη ημέρα, αεροσκάφη του συνασπισμού έπληξαν στρατιωτικό εξοπλισμό που είχε φτάσει σε δύο πλοία από το λιμάνι Φουτζαΐρα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στο λιμάνι της Μουκάλα στη Χαντραμούτ. Σε απάντηση, ο πρόεδρος της Υεμένης, Ρασάντ αλ-Αλίμι, κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης και κάλεσε τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να τερματίσουν την παρουσία τους στην Υεμένη. Αργότερα την ίδια ημέρα, το Υπουργείο Άμυνας των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων ανακοίνωσε την αποχώρηση όσων δυνάμεων τους είχαν απομείνει στην Υεμένη (τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα είχαν ήδη ανακοινώσει τον Οκτώβριο του 2019 ότι αποσύρουν τις δυνάμεις τους από την Υεμένη).
Η στρατιωτική κλιμάκωση οδήγησε σε σημαντικές, ταχέως εξελισσόμενες στρατιωτικές και πολιτικές επιπτώσεις, ειδικά μετά την επιμονή του STC να αγνοεί τις εκκλήσεις και τις απειλές της ηγεσίας του συνασπισμού και του προέδρου της Υεμένης να αποσύρει τις δυνάμεις του από τις δύο επαρχίες.
Κάποιος θα μπορούσε να αναρωτηθεί: Γιατί το STC αρνείται να αποσύρει τις δυνάμεις του παρά τις απειλές και τα διαδοχικά χτυπήματα; Η απάντηση είναι ότι μια τέτοια κίνηση θα έπληττε σοβαρά το αυτονομιστικό του σχέδιο. Είναι σαφές ότι η κατάληψη αυτών των δύο επαρχιών – που αμφότερες απορρίπτουν το σχέδιό του – δημιούργησε ευρείς ελπίδες στους νότιους αυτονομιστές για την ανακήρυξη του κράτους τους, αλλά η αποφασιστική παρέμβαση της Σαουδικής Αραβίας (στο όνομα του αραβικού συνασπισμού) έπληξε συντριπτικά αυτό το σχέδιο.
Κλιμάκωση και επιπτώσεις
Με την έναρξη του νέου έτους, οι κυβερνητικές επίγειες δυνάμεις – που σχηματίστηκαν από τον πρόεδρο της Υεμένης με προεδρικό διάταγμα στις 27 Ιανουαρίου 2023 υπό την ονομασία «Ασπίδα της Πατρίδας», με στήριξη της Σαουδικής Αραβίας – άρχισαν να κινούνται προς τη Χαντραμούτ και την αλ-Μαχρά (ανατολικά) για να τις απελευθερώσουν από τις δυνάμεις του STC, υπό αεροπορική κάλυψη και υποστήριξη από αεροσκάφη του συνασπισμού, και άρχισαν επιχειρήσεις απελευθέρωσης και ελέγχου. Σε απάντηση, δυνάμεις από τις Ταξιαρχίες Γιγάντων, που υποστηρίζονται από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και προέρχονται από τη δυτική ακτή της Ταΐζ, κινήθηκαν προς την επαρχία Χαντραμούτ για να ενισχύσουν και να υποστηρίξουν τις δυνάμεις του STC.
Εν μέσω της επιταχυνόμενης κλιμάκωσης και των επιπτώσεών της, ο επικεφαλής του STC, Αινταρούς αλ-Ζουμπάιντι – μέλος επίσης του PLC – κινήθηκε γρήγορα για να εκδώσει αυτό που ονόμασε «συνταγματική διακήρυξη» (2 Ιανουαρίου 2026), στην οποία ανακήρυξε αυτό που ονόμασε ανεξάρτητο «Κράτος του Αραβικού Νότου», κατά τη διάρκεια μιας μεταβατικής περιόδου δύο ετών.
Ενώ τα επίσημα θεσμικά όργανα της χώρας σε εθνικό, περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο έχουν μέχρι στιγμής αγνοήσει αυτή τη διακήρυξη, πολλοί Υεμενίτες την αντιμετώπισαν αμφίσημα, ο καθένας σύμφωνα με τις προτιμήσεις και την αφοσίωσή του.
Για τους νότιους αυτονομιστές, εξέφρασαν συντριπτική χαρά για την ανακήρυξη του κράτους τους, ενώ οι αντίπαλοί τους χλεύασαν την κίνηση ως ένα άλμα πάνω από την πραγματικότητα, μια προσπάθεια διαφυγής προς τα εμπρός πάνω από γεγονότα και τοπικούς και διεθνείς νόμους και κανονισμούς. Κάποιοι τη θεώρησαν απλώς μια απελπισμένη προσπάθεια να απαλλαγεί το συμβούλιο από την πίεση των υποσχέσεων που είχε κάνει σε εκείνους που ονειρεύονταν αυτονομία, σε μια εποχή που έγινε εμφανές ότι η αυτονομία δεν ήταν πλέον εύκολη μετά τα πρόσφατα γεγονότα και εξελίξεις.
Ανεξάρτητα από τις ερμηνείες, ακόμη και αν αυτή η διακήρυξη δεν έχει νομική ισχύ, οι πολιτικές, οικονομικές και διοικητικές της επιπτώσεις δεν θα είναι εύκολες, είτε όσον αφορά την εμβάθυνση των διαιρέσεων μεταξύ της ελίτ και του κοινού της Υεμένης (Βορρά-Νότου), τη διατήρηση της νόμιμης κατάστασης του υεμενίτικου κράτους, είτε ακόμη και τη συνέχιση της διαχείρισης του εύθραυστου κράτους.
Τέλος, και ίσως το πιο σημαντικό, οι επικίνδυνες επιπτώσεις της για τη βασική μάχη για την αποκατάσταση του κράτους και την ανακούφιση των Υεμενιτών από τις συνέπειες μιας δεκαετίας πολέμου και κατάρρευσης του κράτους.
Είναι σαφές ότι η σκηνή της Υεμένης γίνεται όλο και πιο περίπλοκη, με τα γεγονότα να επιταχύνονται, τις θέσεις να εκρήγνυνται και τις αντιδράσεις να κλιμακώνονται. Κανείς δεν γνωρίζει με ακρίβεια πού κατευθύνονται οι εξελίξεις στην Υεμένη.
