Οι διαδηλώσεις που ξέσπασαν στο Ιράν στα τέλη Δεκεμβρίου, αρχικά λόγω των αυξήσεων στις τιμές, έχουν πλέον εξελιχθεί σε μια ευρύτερη πρόκληση για τους θρησκευτικούς ηγέτες της χώρας, οι οποίοι κυβερνούν από την επανάσταση του 1979. Η κατάσταση είναι τεταμένη, με αναφορές για περισσότερους από 100 νεκρούς αστυνομικούς, ενώ ακτιβιστές της αντιπολίτευσης μιλούν για υψηλότερο αριθμό νεκρών, συμπεριλαμβανομένων πολλών διαδηλωτών. Το Al Jazeera δεν μπορεί να επαληθεύσει ανεξάρτητα τους αριθμούς.
Αντιμέτωμη με αυξανόμενες πιέσεις, η ιρανική κυβέρνηση αντιμετωπίζει μια κατακερματισμένη αντιπολίτευση. Ορισμένες ομάδες και άτομα δρουν εντός της χώρας, ενώ άλλες εκφράζουν την αντίθεσή τους από το εξωτερικό, κυρίως ηγέτες που ζουν εξόριστοι ή μέλη της ιρανικής διασποράς. Ομάδες σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γερμανία έχουν ήδη διοργανώσει συλλαλητήρια συμπαράστασης στους διαδηλωτές του Ιράν.
Μια από τις κύριες δυσκολίες είναι η απουσία μιας ενιαίας αντιπολιτευτικής δύναμης που θα μπορούσε να σχηματίσει κυβέρνηση. Οι ομάδες εντός και εκτός Ιράν είναι αποσυνδεδεμένες και επιδιώκουν διαφορετικούς στόχους. Ενώ κάποιες έχουν διακριτούς ηγέτες, άλλες όχι. Κανένα πρόσωπο εντός του Ιράν δεν έχει αναδειχθεί ως ξεκάθαρος ηγέτης του τρέχοντος κινήματος διαμαρτυρίας, πιθανώς λόγω του φόβου για αντίποινα.
Το κίνημα “Πράσινη Επανάσταση” του 2009, μια αυθόρμητη μαζική διαδήλωση κατά της επίσημης νίκης του Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ στις προεδρικές εκλογές, αποτελεί παράδειγμα. Τότε, ο Αχμαντινετζάντ και οι υποστηρικτές του ηγήθηκαν μιας επίσημης διαδήλωσης υποστήριξης, ενώ οι αντίπαλοί του, ο πρώην πρωθυπουργός Μιρ-Χοσεΐν Μουσαβί και ο μεταρρυθμιστής θεολόγος Μεχντί Καρούμπι, τέθηκαν σε κατ’ οίκον περιορισμό. Αν και δεν θεωρούνται πλέον κεντρικές φιγούρες, η εμπειρία τους έχει ωθήσει τους σημερινούς διαδηλωτές να αποφεύγουν την οργάνωση γύρω από ένα μόνο πρόσωπο.
Αντίθετα, οι σημερινές κινητοποιήσεις βασίζονται σε δικτυωμένη οργάνωση, μέσω φοιτητικών ομάδων, πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης όπως το Discord και τοπικών δικτύων, δημιουργώντας πολυάριθμες τοπικές ομάδες και ηγέτες. Αυτό παρατηρήθηκε πρόσφατα στις διαδηλώσεις της “Γενιάς Ζ” στο Νεπάλ και σε αυτές του Μπαγκλαντές τον Ιούλιο του 2024.
Η ιρανική κυβέρνηση έχει επί δεκαετίες καταστείλει αποτελεσματικά κάθε προσπάθεια οργανωμένης αντιπολίτευσης στο εσωτερικό, συλλαμβάνοντας και φιμώνοντας τους ηγέτες της. Αυτό έχει οδηγήσει στην απουσία τόσο κεντρικής ηγεσίας όσο και οργανωμένης βάσης, αφήνοντας τις διαδηλώσεις να εξαρτώνται από μεμονωμένες ή συλλογικές αποφάσεις των συμμετεχόντων.
Εκτός από τα μαζικά κινήματα εντός του Ιράν, υπάρχουν και άλλες ομάδες αντιπολίτευσης, εντός και εκτός της χώρας.
**Ρεζά Παχλαβί και οι μοναρχικοί:** Ο 65χρονος Ρεζά Παχλαβί, γιος του εκθρονισμένου σάχη του Ιράν, Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί, ηγείται ενός κινήματος που, αν και δεν επιμένει πλέον στην αποκατάσταση της μοναρχίας, υποστηρίζει ένα κοσμικό, δημοκρατικό σύστημα που θα αποφασιστεί με δημοψήφισμα. Ενώ απολαμβάνει υποστήριξη από μέλη της ιρανικής διασποράς και ομάδες που επιθυμούν την επιστροφή της μοναρχίας, αντιμετωπίζει σφοδρές αντιδράσεις από άλλες ομάδες της αντιπολίτευσης, όπως οι ρεπουμπλικάνοι και οι αριστεροί. Η δημοτικότητά του αποδίδεται περισσότερο στη συνεχή προώθηση από τα μέσα της διασποράς και τις εκστρατείες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, παρά σε ένα πειστικό σχέδιο ή ηγετικό ρόλο.
**Μαριάμ Ρατζαβί και η Οργάνωση των Λαϊκών Μουτζαχεντίν (MEK):** Ιστορικά μια ισχυρή αριστερή ομάδα, η MEK είχε προηγουμένως εκτελέσει βομβιστικές επιθέσεις εναντίον της κυβέρνησης του σάχη και αμερικανικών στόχων. Ωστόσο, πολλοί Ιρανοί, ακόμη και εχθροί του Ισλαμικού Κράτους, δεν μπορούν να συγχωρήσουν την υποστήριξη του Ιράκ κατά τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ (1980-1988). Η οργάνωση ήταν η πρώτη που αποκάλυψε δημόσια το 2002 το μυστικό πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου του Ιράν. Στην εξορία, η ηγέτης Μαριάμ Ρατζαβί ηγείται του Εθνικού Συμβουλίου Αντίστασης του Ιράν, το οποίο έχει παρουσία σε πολλές δυτικές χώρες. Η ομάδα έχει κατηγορηθεί από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων για “λατρευτική” συμπεριφορά, κατηγορίες που η ίδια αρνείται.
**Αλληλεγγύη για μια Κοσμική Δημοκρατική Δημοκρατία στο Ιράν (Hamgami):** Αυτός ο πολιτικός συνασπισμός, που δημιουργήθηκε το 2023 από ομάδες εκτός Ιράν, υποστηρίζει τον διαχωρισμό θρησκείας-κράτους, ελεύθερες εκλογές και την καθιέρωση ανεξάρτητης δικαιοσύνης και μέσων ενημέρωσης. Έχει κερδίσει κάποια δημοτικότητα στη διασπορά μετά τις διαδηλώσεις του 2022 για τον θάνατο της Μαχσά Αμινί, αλλά δεν έχει αποκτήσει σημαντική απήχηση εντός του Ιράν.
**Κουρδικές και Μπαλούχ μειονότητες:** Οι Πέρσες αποτελούν περίπου το 61% του πληθυσμού του Ιράν, ενώ σημαντικές μειονότητες περιλαμβάνουν τους Αζέρους (16%) και τους Κούρδους (10%). Οι σιιτικές μουσουλμανικές μειονότητες, όπως οι Κούρδοι και οι Μπαλούχοι, έχουν συχνά συγκρουστεί με την περσική, σιιτική μουσουλμανική κυβέρνηση στην Τεχεράνη. Υπάρχουν ομάδες που αντιτίθενται στην κυβέρνηση στη δυτική Ιρανική περιοχή, όπου οι Κούρδοι αποτελούν την πλειοψηφία, ενώ στην επαρχία Σιστάν-Μπαλουτσεστάν, κατά μήκος των ανατολικών συνόρων με το Πακιστάν, η αντιπολίτευση περιλαμβάνει υποστηρικτές Σουνιτών ηγετών και ένοπλες ομάδες. Σε περιόδους μεγάλων διαδηλώσεων, οι κουρδικές και μπαλουχικές περιοχές είναι συχνά πιο ένθερμες, αν και δεν υπάρχει ενιαίο κίνημα αντιπολίτευσης σε καμία από αυτές τις περιοχές.
