Η κατάσταση γύρω από το Στενό του Ορμούζ έχει μετατραπεί σε ένα σύνθετο γεωπολιτικό παζλ, όπου οι απειλές των Ηνωμένων Πολιτειών υπό τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ για τη διατήρηση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, έρχονται αντιμέτωπες με την πραγματικότητα των απευθείας διαπραγματεύσεων μεταξύ διαφόρων χωρών και του Ιράν. Αναλυτές εκτιμούν ότι, ανεξαρτήτως των στρατιωτικών εξελίξεων, η Τεχεράνη διαδραματίζει πλέον τον καθοριστικό ρόλο για το ποιος θα διέρχεται από την παγκοσμίως σημαντικότερη ενεργειακή θαλάσσια οδό.
Μετά τις αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις κατά του Ιράν, που ξεκίνησαν στις 28 Φεβρουαρίου και είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, η ιρανική στρατιωτική ηγεσία εστίασε στο ισχυρότερο διαπραγματευτικό της χαρτί: τη γεωγραφία της χώρας. Το Ιράν ελέγχει τη βόρεια όχθη του Στενού του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων προμηθειών αργού πετρελαίου και φυσικού αερίου. Με το στενότερο σημείο του να φτάνει τα 33 χιλιόμετρα, οποιαδήποτε ναυτική δύναμη επιδιώκει τη διέλευση γίνεται εύκολος στόχος για ιρανικές επιθέσεις από την ξηρά.
Η χαμηλή διάθεση ανάληψης κινδύνου από τις ασφαλιστικές εταιρείες, σε συνδυασμό με τις επιθέσεις σε πλοία ή ακόμα και μόνο την απειλή τους, υπέσκαψε την εμπιστοσύνη της αγοράς, εκτοξεύοντας τα ασφάλιστρα και προκαλώντας σχεδόν πλήρη παράλυση της ναυτιλιακής κίνησης. Περίπου 20 πλοία έχουν δεχθεί επιθέσεις από την έναρξη του πολέμου. “Το Ιράν έχει αποδείξει ουσιαστικά ότι υπαγορεύει τους όρους διέλευσης από το στενό. Έχει πλέον καταστήσει σαφές ότι είναι ο φύλακας αυτού του κρίσιμου σημείου. Αυτό θα αναβαθμίσει τη θέση του Ιράν στη γεωγραφία του Κόλπου”, δήλωσε ο Αντρέας Κριγκ, αναπληρωτής καθηγητής Σπουδών Ασφάλειας στο King’s College London. Αυτή, όπως πρόσθεσε, θα είναι η νέα πραγματικότητα για το ορατό μέλλον.
Εν τω μεταξύ, οι τιμές του αργού πετρελαίου έχουν ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι, σημειώνοντας αύξηση άνω του 20% σε σχέση με τις τιμές πριν από τον πόλεμο, αναγκάζοντας τις χώρες να κάνουν τις μεγαλύτερες απελευθερώσεις στρατηγικών αποθεμάτων στην ιστορία. Οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν αυξηθεί κατά πάνω από 40% από την έναρξη του πολέμου.
Ο Τραμπ αρχικά εξέτασε το ενδεχόμενο να διατάξει το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ να συνοδεύσει πλοία μέσω της θαλάσσιας οδού. Στη συνέχεια, απηύθυνε έκκληση σε ορισμένες χώρες να στείλουν πολεμικά πλοία και προειδοποίησε τα μέλη του ΝΑΤΟ ότι θα αντιμετωπίσουν “ένα πολύ άσχημο” μέλλον, εάν αυτοί οι σύμμαχοι δεν βοηθούσαν στο άνοιγμα του στενού. Ωστόσο, οι εκκλήσεις είτε απορρίφθηκαν είτε έλαβαν μη δεσμευτικές απαντήσεις. Η Ιαπωνία δήλωσε ότι δεν είχε σχέδια για ανάπτυξη ναυτικών μέσων. Η Αυστραλία απέκλεισε την αποστολή πλοίων, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο δήλωσε ότι δεν θα παρασυρθεί στον ευρύτερο πόλεμο. Η Γερμανία έστειλε ξεκάθαρο μήνυμα: “Αυτός δεν είναι πόλεμος μας”.
Άλλες χώρες, όμως, αποφάσισαν να αναλάβουν δράση, αν και όχι με τον τρόπο που ζήτησε ο Τραμπ. Το Σάββατο, δύο δεξαμενόπλοια με σημαία Ινδίας πέρασαν από το στενό μετά από ημέρες διαπραγματεύσεων μεταξύ της Νέας Δελχί και της Τεχεράνης, συμπεριλαμβανομένης μιας τηλεφωνικής συνομιλίας μεταξύ του Ινδού Πρωθυπουργού Ναρέντρα Μόντι και του Ιρανού Προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν. Πλοία από το Πακιστάν, την Τουρκία και την Κίνα έχουν επίσης διέλθει από το Στενό του Ορμούζ. Η Financial Times ανέφερε ότι η Ιταλία και η Γαλλία έχουν επίσης προσεγγίσει το Ιράν για συμφωνίες, αν και οι ιταλικές αρχές έχουν απορρίψει μια τέτοια ανοιχτή προσέγγιση.
Εν τω μεταξύ, η Windward, μια εταιρεία παρακολούθησης ναυτιλιακών πληροφοριών, ανέφερε ότι ενώ η κίνηση στο στενό την Τρίτη παρέμενε 97% κάτω από τον μέσο όρο, αυξανόμενος αριθμός πλοίων διέρχεται από τα χωρικά ύδατα του Ιράν, υποδηλώνοντας ότι η Τεχεράνη επιτρέπει “διέλευση κατόπιν άδειας”.
Υπάρχει προηγούμενο για τη συνοδεία νηοπομπών από δυνάμεις του αμερικανικού ναυτικού στο στενό, που χρονολογείται από τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ τη δεκαετία του 1980. Ωστόσο, το σημερινό σενάριο είναι διαφορετικό, σύμφωνα με ειδικούς. Τότε, οι ΗΠΑ, ενώ στήριζαν τον Ιρακινό ηγέτη Σαντάμ Χουσεΐν, δεν ήταν άμεσα εμπλεκόμενες στη σύγκρουση. Το Ιράν βρισκόταν ακόμη σε διαδικασία μετα-επαναστατικής εδραίωσης της εξουσίας, και η Ισλαμική Επαναστατική Φρουρά του Ιράν δεν ήταν σε καμία περίπτωση τόσο οργανωμένη όσο είναι σήμερα.
Σήμερα, το Ιράν διαθέτει drones που τα εργοστάσιά του είναι ικανά να παράγουν σε μεγάλη κλίμακα και τα έχει χρησιμοποιήσει. Οι ιρανικές δυνάμεις μπορούν επίσης να χρησιμοποιήσουν μικρά σκάφη για να επιτεθούν σε δεξαμενόπλοια, να αποθέσουν νάρκες και να εμπλακούν σε άλλες τακτικές αντάρτικου. Ενώ υπάρχουν αντικρουόμενες αναφορές σχετικά με το αν το Ιράν έχει τοποθετήσει νάρκες στο στενό, ειδικοί δήλωσαν ότι θα ήταν ένα αντιπαραγωγικό βήμα για την Τεχεράνη, καθώς θα διαταράσσεται η διέλευση όλων των πλοίων – συμπεριλαμβανομένων των ιρανικών – και θα αφαιρούσε από την Τεχεράνη την εξουσία να επιλέγει ποιος μπορεί να περάσει.
Οι Ιρανοί αξιωματούχοι γνωρίζουν το γεωγραφικό τους πλεονέκτημα. “Είναι στο χέρι του στρατού μας να αποφασίσει”, δήλωσε ο Ιρανός Υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσι την Κυριακή, αναφερόμενος στο ποιος θα επιτρέπεται να χρησιμοποιεί το στενό.
Υποστηρικτές της κυβέρνησης πλαισιώνουν όλο και περισσότερο το Στενό του Ορμούζ ως ένα στρατηγικό εργαλείο διαπραγμάτευσης πέρα από τον ίδιο τον πόλεμο, υποδηλώνοντας ότι η θαλάσσια οδός θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την απόσπαση αποζημιώσεων, άρση κυρώσεων ή ευρύτερες οικονομικές παραχωρήσεις μετά τον πόλεμο, σχολίασε στο X ο Χαμιντρεζά Αζιζί, ειδικός στο Ιράν και επισκέπτης εταίρος στο Γερμανικό Ινστιτούτο Διεθνών και Ασφαλιστικών Υποθέσεων.
Οι πρόσφατες επιθέσεις φαίνεται να υποδηλώνουν ότι το Ιράν θέλει να αυξήσει την πίεσή του στην αγορά ενέργειας. Την Τρίτη, επίθεση με drone προκάλεσε πυρκαγιά στο λιμάνι της Φουτζαΐρα, το μοναδικό τερματικό σταθμό εξαγωγών αργού πετρελαίου των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Βρίσκεται έξω από την ανατολική είσοδο του Στενού του Ορμούζ, επιτρέποντας στις εξαγωγές του να το παρακάμπτουν. Οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν Χούθι στην Υεμένη θα μπορούσαν επίσης να συμπιέσουν περαιτέρω τις τιμές του πετρελαίου διαταράσσοντας το Στενό του Μπαμπ αλ-Μαντέμπ. Αυτό θα ανάγκαζε τις ΗΠΑ να επιχειρούν σε πολλαπλά ναυτικά θέατρα. Μέχρι στιγμής, οι Χούθι δεν έχουν πραγματοποιήσει τέτοιες επιθέσεις, αλλά αυτόν τον μήνα, δήλωσαν ότι ήταν έτοιμοι να χτυπήσουν ανά πάσα στιγμή.
Παρόλα αυτά, οι ΗΠΑ εστιάζουν στην άσκηση μέγιστης πίεσης στην Τεχεράνη και στην εξαναγκασή της να ανοίξει το Στενό του Ορμούζ. Η Διοίκηση των ΗΠΑ για τη Μέση Ανατολή (US Central Command), η στρατιωτική διοίκηση των ΗΠΑ που είναι υπεύθυνη για επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή, ανακοίνωσε νωρίς την Τετάρτη ότι οι δυνάμεις της είχαν χρησιμοποιήσει βλήματα bunker-busting βάρους 2.270 κιλών (5.000lb) εναντίον πυραυλικών εγκαταστάσεων κατά πλοίων κατά μήκος των ιρανικών ακτών κοντά στο Στενό του Ορμούζ.
Ο Τραμπ έχει επίσης διατάξει την μετακίνηση αμφίβιων πλοίων που μεταφέρουν χιλιάδες πεζοναύτες των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, και ορισμένοι ειδικοί πιστεύουν ότι οι ΗΠΑ μπορεί να προσπαθήσουν να καταλάβουν το νησί Χαργκ, μια μικρή έκταση ξηράς στον βόρειο Κόλπο από όπου εξάγεται το 90% του ιρανικού αργού πετρελαίου. Οι ΗΠΑ έχουν ήδη βομβαρδίσει αυτό που δήλωσαν ότι ήταν στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο νησί.
Ωστόσο, μια τέτοια επιχείρηση, μπορεί να μην έχει μεγάλο αντίκτυπο στο να αναγκάσει το Ιράν να ανοίξει το Στενό του Ορμούζ, δήλωσε ο Κριγκ. Το νησί απέχει 500 χιλιόμετρα από το στενό, και εάν οι ΗΠΑ αναλάβουν τον έλεγχό του, θα εκθέσουν τους πεζοναύτες των ΗΠΑ σε ιρανικά πυρά. Εάν το Ιράν δει τον βασικό του τερματικό σταθμό να καταλαμβάνεται, θα μπορούσε επίσης να επιλέξει να ναρκοθετήσει πλήρως το στενό, έχοντας λιγότερους λόγους να επιτρέπει τη διέλευση σε ορισμένα πλοία. “Το ζήτημα με το Στενό του Ορμούζ δεν είναι πραγματικά στρατιωτικό. … Είναι ένα ζήτημα αγοράς, και η εμπιστοσύνη δεν μπορεί να αποκατασταθεί με στρατιωτικά μέσα. Η εμπιστοσύνη μπορεί να αποκατασταθεί μόνο μέσω της διπλωματίας”, δήλωσε ο Κριγκ.
