Η Περού βρίσκεται σε μια κρίσιμη στιγμή, καθώς οι πολίτες κατευθύνονται προς τις κάλπες για τις προεδρικές εκλογές, σε μια χώρα που έχει βιώσει μια δεκαετία πολιτικής αναταραχής, με εννέα προέδρους να εναλλάσσονται στην εξουσία. Η αστάθεια αυτή έχει οδηγήσει σε ένα πρωτοφανές επίπεδο πολυπλοκότητας και απάθειας στην τρέχουσα εκλογική αναμέτρηση.
Ο 80χρονος Ρικάρντο Μπελμόντ, ένας από τους πλέον ηλικιωμένους υποψηφίους, έκλεισε την προεκλογική του εκστρατεία στην ιστορική Πλατεία Σαν Μαρτίν της Λίμα, απευθύνοντας έκκληση για εξάλειψη της διαφθοράς που έχει μαστίσει τη χώρα για πάνω από δέκα χρόνια. “Δεν είμαστε πλέον έθνος. Είμαστε απλώς πιόνια αυτών των διεφθαρμένων κομμάτων”, δήλωσε ο Μπελμόντ, συντηρητικός που διετέλεσε δήμαρχος της Λίμα στις αρχές της δεκαετίας του 1990, και πλέον θεωρείται ένας από τους πιθανούς διεκδικητές της προεδρίας.
Καθώς οι ψηφοφόροι προσέρχονται στις κάλπες για τον πρώτο γύρο, πολλοί υποψήφιοι, όπως ο Μπελμόντ, υπόσχονται μια ρήξη με την αναταραχή που έχει κυριαρχήσει στην πολιτική σκηνή. Στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, εννέα πρόεδροι πέρασαν από το κυβερνητικό μέγαρο, με κάποιους να παραμένουν για λίγους μόνο μήνες. Μόνο ένας ολοκλήρωσε την πλήρη θητεία του. Σχεδόν όλοι έχουν φυλακιστεί ή εμπλακεί σε ποινικές έρευνες, κυρίως λόγω διαφθοράς.
Οι Περουβιανοί έχουν συνηθίσει σε μια “περιστρεφόμενη πόρτα” προέδρων, γεγονός που οι ειδικοί εκτιμούν ότι έχει συμβάλει στην άνευ προηγουμένου αστάθεια της φετινής εκλογικής περιόδου, πέραν της απάθειας των ψηφοφόρων. “Έχουμε ψηφοφόρους που είναι απογοητευμένοι. Έχουμε ψηφοφόρους που είναι κουρασμένοι. Έχουμε ψηφοφόρους που είναι αδιάφοροι”, ανέφερε ο Φερνάντο Τουέστα, πολιτικός επιστήμονας στο Πανεπιστήμιο Pontifical Catholic University του Περού και πρώην επικεφαλής της εθνικής εκλογικής αρχής. Περιέγραψε πολλούς ψηφοφόρους ως σκεπτικιστές, “προσεγγίζοντας αυτή την εκλογική διαδικασία χωρίς ενθουσιασμό”.
Οι διασπάσεις, η διαφθορά και οι εσωτερικές διαμάχες στην περουβιανή πολιτική έχουν οδηγήσει σε έναν αριθμό ρεκόρ 35 προεδρικών υποψηφίων, πολλοί εκ των οποίων είναι άγνωστοι στο ευρύ κοινό. Από αυτό το πολυπληθές πεδίο, δύο υποψήφιοι αναμένεται να προκριθούν στον δεύτερο γύρο τον Ιούνιο. Η ψηφοφορία είναι υποχρεωτική στη χώρα των 34 εκατομμυρίων κατοίκων, αλλά οι δημοσκόποι εξακολουθούν να αναμένουν μεγάλο αριθμό λευκών ψηφοδελτίων. Σε μια χώρα όπου οι “εξωκοινοβουλευτικοί” υποψήφιοι εμφανίζονται ταχύτατα και εξαφανίζονται δραματικά, οι προβλέψεις για το αποτέλεσμα της Κυριακής αλλάζουν καθημερινά. Αναλυτές αμφισβητούν επίσης πόσο μεγάλη διάρκεια ζωής μπορεί να έχει ακόμη και ένας επιτυχημένος υποψήφιος μετά το τέλος του αγώνα.
Η αβεβαιότητα είναι εμφανής. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι περίπου το ένα δέκατο των Περουβιανών ψηφοφόρων παραμένουν αναποφάσιστοι, λίγες ημέρες πριν τις εκλογές. Πολλοί από τους πρωτοπόρους βρίσκονται επίσης σε απόσταση λίγων ποσοστιαίων μονάδων μεταξύ τους. Η δεξιά υποψήφια Κέικο Φουτζιμόρι, 50 ετών, βρίσκεται σταθερά στην κορυφή τις τελευταίες εβδομάδες, αλλά η μάχη για τη δεύτερη θέση είναι αμφίρροπη μέχρι στιγμής. Εκτός από τον Μπελμόντ, μεταξύ των κορυφαίων διεκδικητών περιλαμβάνονται ο πρώην δήμαρχος της Λίμα, Ραφαέλ Λόπεζ Αλιάγκα, ο κωμικός Κάρλος Άλβαρες και ο Χόρχε Νιέτο, πρώην αριστερός υπουργός και κοινωνιολόγος.
Ο Τουέστα εικάζει ότι το ευρύ φάσμα των υποψηφίων προέκυψε ως αντίδραση στην απρόβλεπτη φύση της τρέχουσας πολιτικής κατάστασης στο Περού. Με τα περιθώρια τόσο στενά, πολλοί προσπαθούν να γίνουν το “μαύρο άλογο” της χρονιάς, ο υποψήφιος-έκπληξη που θα εκτοξευθεί στις δημοσκοπήσεις. “Όλοι οι υποψήφιοι πιστεύουν ότι είναι ο επόμενος ξένος και ότι θα εκτοξευτούν στις δημοσκοπήσεις, οπότε σκέφτονται: ‘Γιατί να κάνω συμμαχία μαζί σου αν μπορώ να το κάνω μόνος μου;'”, δήλωσε ο Τουέστα.
Το εύρος του πεδίου των υποψηφίων πιθανότατα θα συμβάλει στη σύγχυση των ψηφοφόρων. Για να χωρέσουν όλοι οι υποψήφιοι, διεξήχθησαν έξι ξεχωριστές βραδιές τηλεοπτικών ντιμπέιτ. Οι υποψήφιοι θα βρίσκονται επίσης σε ένα μεγάλο ψηφοδέλτιο την ημέρα των εκλογών, το οποίο οι εθνικές εκλογικές αρχές έχουν παραδεχτεί ότι θα είναι δύσκολο για τους ψηφοφόρους να κατανοήσουν. Την Κυριακή, οι ψηφοφόροι θα εκλέξουν επίσης μέλη του Κογκρέσου.
Οι τελευταίες προεδρικές εκλογές στο Περού διεξήχθησαν το 2021 και κατέληξαν επίσης σε δεύτερο γύρο. Η Φουτζιμόρι, κόρη του αείμνηστου προέδρου Αλμπέρτο Φουτζιμόρι, αντιμετώπισε τον “εξωκοινοβουλευτικό” Πέδρο Καστίγιο, έναν κοινωνικά συντηρητικό αριστερό δάσκαλο από το αγροτικό βόρειο Περού. Τον έχασε με λιγότερο από ένα ποσοστιαίο σημείο. Φέτος σηματοδοτεί την τέταρτη προεδρική της υποψηφιότητα. Ωστόσο, λίγο μετά την έναρξη της θητείας του, ο Καστίγιο αντιμετώπισε διαδικασίες καθαίρεσης. Λιγότερο από ενάμιση χρόνο στη θητεία του, προσπάθησε να διαλύσει το Κογκρέσο. Καταδικάστηκε πέρυσι για συνωμοσία για εξέγερση και του επιβλήθηκε ποινή φυλάκισης 11,5 ετών.
Ο Γκονζάλο Μπάντα, πολιτικός αναλυτής και ερευνητής στο University College London, δήλωσε ότι η αριστερά του Περού δεν κατάφερε να ενωθεί γύρω από έναν κοινό υποψήφιο στα χρόνια που ακολούθησαν την διακυβέρνηση Καστίγιο. Μέρος του προβλήματος, εξήγησε, είναι η βαθιά ριζωμένη διαίρεση και η γενική έλλειψη ουσιαστικών πολιτικών για την αντιμετώπιση των ανησυχιών των ψηφοφόρων, όπως η βία και το οργανωμένο έγκλημα. Αυτή η έλλειψη ενότητας έχει συμβάλει στον μακρύ κατάλογο των υποψηφίων φέτος. “Συνολικά, πρόκειται για ένα πολύ, πολύ μέτριο σύνολο υποψηφίων. Ίσως το πιο μέτριο που είχαμε τα τελευταία χρόνια. Και η τραγωδία όλων αυτών είναι ότι το Περού αντιμετωπίζει μια από τις χειρότερες κρίσεις ασφαλείας, με ένα από τα χειρότερα πολιτικά σύνολα των καιρών μας”, δήλωσε ο Μπάντα.
Οι ειδικοί, όπως ο Τουέστα, υποστηρίζουν ότι η τελευταία δεκαετία πολιτικής αστάθειας έχει καταστήσει ουσιαστικά τη δεύτερη εξουσία στο Περού τον εκτελεστικό κλάδο. Αντίθετα, το μονοθάλαμο Κογκρέσο έχει επεκτείνει την ισχύ του, αν και τα μέλη του είναι σε μεγάλο βαθμό αντιδημοφιλή στους Περουβιανούς. Μέρος της επιρροής του προέρχεται από τις εξουσίες καθαίρεσης. Το Κογκρέσο του Περού μπορεί να απομακρύνει προέδρους για “ηθική ανικανότητα”, έναν όρο-ομπρέλα που έχει χρησιμοποιηθεί για να στιγματίσει τα πάντα, από μη δηλωμένες συναντήσεις μέχρι κρίσεις ασφαλείας.
Ο Πάουλο Βίλκα, ερευνητής στο Ινστιτούτο Περουβιανών Μελετών, εξήγησε ότι οι μεταβαλλόμενες δυναμικές εξουσίας έχουν δυσκολέψει τους προέδρους να παραμείνουν στο αξίωμα. “Στο παρελθόν, εκλέγαμε προέδρους για πέντε χρόνια. Τώρα, είναι πιο πιθανό να μην διαρκέσουν πέντε χρόνια”, δήλωσε ο Βίλκα. Ωστόσο, το μονοθάλαμο Κογκρέσο του Περού θα τερματιστεί φέτος. Την Κυριακή, οι Περουβιανοί θα ψηφίσουν για ένα δεύτερο κοινοβουλευτικό σώμα, μια Γερουσία, για πρώτη φορά από το 1990. Ο Βίλκα υποστηρίζει ότι η εκλογή του Κογκρέσου μπορεί να είναι ακόμη πιο σημαντική από την φετινή προεδρική αναμέτρηση. Αλλά πιθανότατα θα εμβαθύνει την συνεχιζόμενη πολιτική κρίση του Περού, πρόσθεσε. Προβλέπει ότι τα σώματα του Κογκρέσου σύντομα θα έρθουν σε σύγκρουση μεταξύ τους, καθώς και με τον πρόεδρο, σε μια τριμερή μάχη για την εξουσία. “Είναι πολύ πιθανό ότι όσοι εκλεγούν βουλευτές, για παράδειγμα, δεν θα είναι πολύ ικανοποιημένοι με την κατάληψη μιας υποτακτικής θέσης μπροστά στη Γερουσία. Έτσι, θα μεταβούμε από μια κρίση δύο σε μια κρίση τριών”, δήλωσε ο Βίλκα.
Η Γερουσία καταργήθηκε το 1992 από τον αείμνηστο πρόεδρο Φουτζιμόρι, πατέρα της Κέικο Φουτζιμόρι, αφού διέλυσε το δικοινοβουλευτικό Κογκρέσο του Περού και επέβαλε στρατιωτική διακυβέρνηση. Η νεότερη Φουτζιμόρι προσπάθησε να οικοδομήσει πάνω στην κληρονομιά του πατέρα της, και το δεξιό της κόμμα, Fuerza Popular, έχει γίνει αποφασιστική δύναμη στο μονοθάλαμο νομοθετικό σώμα. Η Κέικο Φουτζιμόρι είχε δεσμευτεί να χρησιμοποιήσει την ισχύ του κόμματός της για να “κυβερνήσει από το Κογκρέσο” μετά την ήττα της στις προεδρικές εκλογές του 2016.
Από τότε, αναλυτές υποστηρίζουν ότι η Fuerza Popular έχει ηγηθεί προσπαθειών για την αλλαγή κυβερνητικών διαδικασιών προκειμένου να διατηρήσει ή να επεκτείνει την ισχύ της, ακόμη και σε βάρος της δημοκρατικής συμμετοχής. Μια αλλαγή που υποστήριξε και ψήφισε το 2025 απαιτεί από τα κόμματα να κερδίζουν τουλάχιστον το 5% του συνολικού ποσοστού ψήφων και τουλάχιστον επτά έδρες στην κάτω βουλή για να διατηρήσουν την επίσημη πολιτική τους εγγραφή. Για τη Γερουσία, τα κόμματα πρέπει να λάβουν τουλάχιστον τρεις έδρες και το 5% των ψήφων. Οι επικριτές έχουν δηλώσει ότι το μέτρο δημιουργεί ένα σχεδόν ανυπέρβλητο όριο. “Αυτό το σύστημα σχεδιάστηκε από τα κόμματα που βρίσκονται τώρα στο Κογκρέσο. Και ιδιαίτερα, αυτό που ελέγχει την Συνταγματική Επιτροπή όλα αυτά τα χρόνια ήταν η Fuerza Popular”, δήλωσε ο Βίλκα. “Πιστεύω ότι ο σκοπός του σχεδιασμού αυτού του μοντέλου ήταν να διατηρηθεί το status quo, το οποίο επίσης έχει δημιουργήσει η πτέρυγα Φουτζιμόρι τα τελευταία πέντε χρόνια.”
Ο Βίλκα δεν είναι αισιόδοξος ότι μια νέα Γερουσία θα επιλύσει τη διάβρωση της εξουσίας από την προεδρία. Αν μη τι άλλο, αναμένει περισσότερες συγκρούσεις στο μέλλον. “Το πιο πιθανό σενάριο είναι ότι η κρίση θα συνεχιστεί”, δήλωσε, “ότι όποιος εκλεγεί πρόεδρος θα έρθει σε σύγκρουση με τη Γερουσία”.
