Η σύγκρουση Ρωσίας-Ουκρανίας έχει δημιουργήσει ένα περίπλοκο νομικό και κοινωνικό τοπίο για τους Ρώσους υπηκόους που ζουν στην Ουκρανία. Ενώ ορισμένοι επιλέγουν συμβολικές πράξεις όπως η καταστροφή των ρωσικών τους διαβατηρίων, άλλοι αντιμετωπίζουν σημαντικές γραφειοκρατικές δυσκολίες στην προσπάθειά τους να αποποιηθούν επίσημα τη ρωσική υπηκοότητα και να λάβουν ουκρανικά έγγραφα.
Πάνω από 150.000 Ρώσοι πολίτες βρίσκονται στην Ουκρανία, πολλοί από τους οποίους είναι συγγενείς ή σύζυγοι Ουκρανών, γεννημένοι στην Ουκρανία, ή ακόμα και διαφωνούντες που αναζητούν καταφύγιο ή εθελοντές στον ουκρανικό στρατό. Η διαδικασία ανανέωσης των αδειών διαμονής ή η απόκτηση ουκρανικής υπηκοότητας αποδεικνύεται εξαιρετικά δύσκολη, με τις αρχές να απαιτούν την απόδειξη της αποποίησης της ρωσικής υπηκοότητας. Οι Ρώσοι υπήκοοι συχνά βιώνουν αρνητική αντιμετώπιση, ακόμη και όταν επικοινωνούν στα ουκρανικά και υποστηρίζουν τις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις.
Ο Taras, ένας 45χρονος γραφίστας, περιγράφει την αίσθηση του “να μην είσαι άνθρωπος” όταν χρειάζεται να παρουσιάσει το ρωσικό του διαβατήριο. Γεννημένος στην Πολτάβα της Σοβιετικής Ουκρανίας το 1980, μεγάλωσε στη ρωσική πόλη Μπριάνσκ, αλλά πέρασε τα καλοκαίρια του στην Ουκρανία, μαθαίνοντας την ουκρανική γλώσσα. Έλαβε το ρωσικό διαβατήριο στα 16 του και σπούδασε στην Αγία Πετρούπολη. Μετά την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014, μετακόμισε στην Πολτάβα, αλλά καθυστέρησε την απόκτηση ουκρανικού διαβατηρίου.
Η σύζυγός του, Tetiana, τονίζει την καθημερινή του πίεση για να ολοκληρώσει τη διαδικασία, η οποία επιδεινώθηκε μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας το 2022. Η Ουκρανία, μέχρι τον Ιούνιο του 2025, απαγόρευε τη διπλή υπηκοότητα, απαιτώντας από τους Ρώσους υπηκόους να αποδείξουν ότι δεν αντιμετωπίζουν ποινικές ή διοικητικές κατηγορίες, ούτε έχουν χρέη.
Η διαδικασία απόκτησης των απαραίτητων εγγράφων αποδεικνύεται συχνά βασανιστική. Ο Taras αναγκάστηκε να ταξιδέψει στη Μολδαβία, όπου υπάλληλοι της ρωσικής πρεσβείας τον αντιμετώπισαν με αδιαφορία και συγκατάβαση, χαρακτηρίζοντάς τον “προδότη”. Πολλά άτομα αντιμετωπίζουν άρνηση ανανέωσης των αδειών διαμονής, ενώ η μη τήρηση της διετούς προθεσμίας για την αποποίηση της ρωσικής υπηκοότητας έχει οδηγήσει στην αφαίρεση της ουκρανικής υπηκοότητας.
Η ουκρανική Βερχόβνα Ράντα ψήφισε νόμο που επιτρέπει στους Ρώσους υπηκόους να περιμένουν το τέλος του πολέμου συν έναν επιπλέον μήνα για να ξεκινήσουν τη διαδικασία τερματισμού του ρωσικού τους διαβατηρίου. Ο Taras, μετά από δικαστικές μάχες, κατάφερε τελικά να αποκτήσει το ουκρανικό του διαβατήριο τον Αύγουστο του 2026. Λόγω σοβαρής μυωπίας, δεν μπορεί να επιστρατευτεί, σε αντίθεση με άλλους άνδρες Ρώσους υπηκόους που προτιμούν να διατηρήσουν την άδεια παραμονής τους και να λάβουν ουκρανικά διαβατήρια μετά τον πόλεμο.
Άλλοι καταφεύγουν σε συμβολικές πράξεις, όπως ο Andriy Kramar, ο οποίος έκαψε το ρωσικό διαβατήριο της συζύγου του, Valery, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την κατάσταση και την έλλειψη φυσικού αερίου και τρεχούμενου νερού. Η ανάρτηση του βίντεο στο Facebook, συνοδευόμενη από αίτημα για “ένα κανονικό διαβατήριο” για τη σύζυγό του, κατευθύνθηκε στην ουκρανική κυβέρνηση.
