Η Ουάσινγκτον δείχνει ασυνήθιστο διπλωματικό ενδιαφέρον για το Σουδάν, με την αμερικανική πρωτοβουλία να χαρακτηρίζεται ως “η πιο σοβαρή” από την έναρξη του πολέμου. Ωστόσο, από την αρχή, η προσπάθεια αντιμετωπίζει ένα διπλό αδιέξοδο: τις περίπλοκες εσωτερικές δυναμικές του Σουδάν και την απουσία δεσμευτικών μηχανισμών που θα εγγυώνταν τον σεβασμό οποιασδήποτε προτεινόμενης κατάπαυσης του πυρός.
Παρόλο που υπήρξαν “θετικές ανταποκρίσεις” και από τις δύο πλευρές, ο αισιοδοξισμός της Ουάσινγκτον συγκρούεται με την εύθραυστη πραγματικότητα του Σουδάν. 30 μήνες μαχών έχουν δημιουργήσει βαθιά ρήγματα στην εμπιστοσύνη, καθιστώντας οποιαδήποτε προφορική δέσμευση άνευ αξίας, εάν δεν συνοδεύεται από σαφές σύστημα λογοδοσίας και εγγυήσεων, κάτι που απουσίαζε από προηγούμενες διαπραγματεύσεις.
Η ανάλυση που παρουσιάστηκε, αναδεικνύει ότι οι προηγούμενες πρωτοβουλίες απέτυχαν όχι λόγω έλλειψης πολιτικής βούλησης, αλλά εξαιτίας της απουσίας ενός παράγοντα ικανού να επιβάλει τη συμμόρφωση. Η άμεση εμπλοκή του Αμερικανού Προέδρου ενισχύει τη σημερινή πρωτοβουλία, αλλά δεν εξαλείφει το βασικό πρόβλημα: την απόλυτη έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ των αντιμαχόμενων.
Είναι γεγονός ότι οι Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (RSF) είναι αυτές που “καλωσόρισαν” περισσότερο την αμερικανική πρωτοβουλία. Ωστόσο, η αποδοχή αυτή δεν αλλάζει την ουσιαστική πραγματικότητα: μια εκεχειρία στο Σουδάν δεν μπορεί να διατηρηθεί χωρίς ουσιαστική διεθνή παρακολούθηση. Οι προηγούμενες εμπειρίες έχουν αποδείξει ότι οποιαδήποτε κατάπαυση του πυρός χωρίς μηχανισμούς εφαρμογής μετατρέπεται απλώς σε μία “ανάσα” για την προετοιμασία, όχι σε βήμα προς μια πολιτική λύση.
Το θέμα περιπλέκεται περαιτέρω αν εξετάσουμε τη στάση του στρατού. Ο στρατός βλέπει την κατάπαυση του πυρός υπό διαφορετικό πρίσμα: δεν απορρίπτει την ιδέα, αλλά τη θεωρεί προϋποτιθέμενη από την αποχώρηση των RSF από τις πόλεις και την αφοπλισμό τους. Αυτό δεν είναι τόσο ένα διαπραγματευτικό όρος, όσο ένας “φραγμός ασφαλείας” για την αποφυγή επανάληψης παρόμοιων σεναρίων.
Αυτές οι αντικρουόμενες οπτικές υποδηλώνουν ότι το πρόβλημα δεν είναι η διατύπωση της εκεχειρίας, αλλά η απουσία του ελάχιστου αμοιβαίου επιπέδου εμπιστοσύνης. Ενώ οι ΗΠΑ μιλούν για “επείγουσα ανθρωπιστική βοήθεια”, ο στρατός θεωρεί ότι οποιαδήποτε εκεχειρία χωρίς οριστική λύση θα επιτρέψει στον αντίπαλο να αναδιοργανωθεί, ενώ οι RSF φοβούνται ότι η εκεχειρία θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την αναδιάταξη του στρατού εναντίον τους.
Ο εξωτερικός παράγοντας περιπλέκει περαιτέρω την εικόνα. Η αμερικανική διοίκηση αναφέρει συντονισμό με την Τετράδα, το Κατάρ και την Τουρκία. Ωστόσο, αυτός ο πολυεπίπεδος διπλωματικός δίαυλος δεν αναιρεί το γεγονός ότι περιφερειακοί παράγοντες διατηρούν διαφορετικές σχέσεις με τις δύο πλευρές της σύγκρουσης.
Οποιαδήποτε προσπάθεια που δεν θίγει τις “πηγές χρηματοδότησης” θα έχει περιορισμένο αντίκτυπο, καθώς η συνέχιση του πολέμου συνδέεται με δίκτυα χρηματοδότησης, εξοπλισμού και πολιτικής υποστήριξης που εκτείνονται πέρα από τα σύνορα.
Από την άλλη πλευρά, υπάρχει η άποψη ότι ο Τραμπ, εάν αποφασίσει, μπορεί να επιβάλει μια νέα ισορροπία εκφοβισμού. Οι RSF έχουν χαρακτηριστεί από το Κογκρέσο ως τρομοκρατική οργάνωση, ενώ ο στρατός βασίζεται στη νομιμότητα του κράτους και στην εντολή της διεθνούς κοινότητας. Αυτή η διπλή πραγματικότητα προσφέρει στις ΗΠΑ την ευκαιρία να διαμορφώσουν μια “εξίσωση κινήτρων και κυρώσεων” που θα μπορούσε να αναγκάσει και τις δύο πλευρές σε συμμόρφωση, τουλάχιστον προσωρινά. Ωστόσο, η αμερικανική διοίκηση δεν έχει ακόμη παράσχει σαφείς εγγυήσεις για μηχανισμούς λογοδοσίας, καθιστώντας τη συμμόρφωση θέμα καλής θέλησης παρά μετρήσιμων δεσμεύσεων.
Στο πεδίο της μάχης, οι εξελίξεις φαίνεται να είναι καθοριστικές για την πορεία της πρωτοβουλίας. Ο στρατός σημειώνει προόδους στο Kordofan και δυτικά του El Obeid, καταστρέφοντας φάλαγγες που προέρχονται από την ανατολική Λιβύη, ενώ οι RSF συνεχίζουν να εδραιώνουν τη θέση τους εντός των πόλεων.
Με αυτό το γεωγραφικό ανισόρροπο σκηνικό, η συζήτηση για μια σταθερή εκεχειρία καθίσταται σχεδόν αδύνατη, καθώς κάθε πλευρά φοβάται ότι η εκεχειρία θα δώσει στον αντίπαλο χώρο κίνησης.
Παρόλα αυτά, οι ΗΠΑ δεν φαίνονται διατεθειμένες να παραδεχτούν την πιθανή αποτυχία της τρέχουσας προσπάθειας. Υπάρχει η πεποίθηση για μια “μεταβατική φάση” που θα συνοδεύει την εκεχειρία από την αρχή. Ωστόσο, η απουσία ενός σαφούς οράματος για τη σύνθεση αυτής της φάσης καθιστά την πρωτοβουλία ευάλωτη στις ίδιες δυσκολίες που καθήλωσαν την πλατφόρμα της Τζέντα.
Το Σουδάν σήμερα δεν είναι απλώς μια χώρα διαιρεμένη σε στρατιωτικές γραμμές, αλλά ένας χώρος διαπλεκόμενων επιρροών, όπου τέμνονται διεθνή συμφέροντα, περιφερειακοί υπολογισμοί και φυλετικές/πολιτικές διαφορές.
Η σοβαρότητα της κατάστασης έγκειται στο γεγονός ότι κάθε πλευρά θεωρεί τον πόλεμο υπαρξιακό θέμα. Ο στρατός επιδιώκει την αποκατάσταση του κράτους, οι RSF αναζητούν πολιτική νομιμοποίηση που δεν διαθέτουν, και οι ΗΠΑ θέλουν να τερματίσουν την ανθρωπιστική τραγωδία χωρίς να εμπλακούν σε μια “επανασχεδίαση” του Σουδανικού κράτους.
Ωστόσο, παρατηρητές εκτιμούν ότι η είσοδος των ΗΠΑ με μεγαλύτερο βάρος θα μπορούσε να δημιουργήσει μια νέα ισορροπία, υπό την προϋπόθεση της ύπαρξης δύο βασικών στοιχείων: σαφών εγγυήσεων εφαρμογής και γνήσιας περιφερειακής συναίνεσης. Οι προηγούμενες εμπειρίες στο Σουδάν επιβεβαιώνουν ότι οποιαδήποτε συμφωνία χωρίς ισχυρή διεθνή εποπτεία παραμένει απλώς μια δήλωση προθέσεων.
Εάν οι ΗΠΑ δεν καταφέρουν να δημιουργήσουν μια φόρμουλα που να δεσμεύει τις δύο πλευρές στην κατάπαυση του πυρός και να προσφέρει στους Σουδανούς μια αξιόπιστη πορεία, η πρωτοβουλία τους θα παραμείνει απλώς ένας ακόμα κρίκος στην αλυσίδα των πρωτοβουλιών που δεν έχουν αλλάξει τίποτα στις μακροχρόνιες τραγωδίες του Σουδάν.
