Η αντιπαράθεση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν κλιμακώνεται, με αμερικανικά πολεμικά πλοία να κινούνται προς την Αραβική Θάλασσα, παρά τις προσπάθειες των περιφερειακών χωρών για μια διπλωματική λύση που θα αποτρέψει μια στρατιωτική σύρραξη. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, προειδοποίησε πρόσφατα ότι “ο χρόνος τελειώνει” για την επιστροφή του Ιράν σε συνομιλίες για μια νέα συμφωνία σχετικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα. Ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ναυτικές δυνάμεις που αποστέλλει στην περιοχή του Ιράν είναι ακόμη μεγαλύτερες από αυτές που είχε στείλει στην ακτή της Βενεζουέλας πριν από την απαγωγή του προέδρου της χώρας, Νικολάς Μαδούρο, από αμερικανικές ειδικές δυνάμεις.
Σε απάντηση, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγκτσί, προειδοποίησε ότι η στρατιωτική δύναμη του έθνους του είναι έτοιμη “με τα δάχτυλα στη σκανδάλη” και θα “απαντήσει άμεσα και δυναμικά” σε οποιαδήποτε νέα αμερικανική επίθεση. Η κλιμάκωση αυτή έρχεται επτά μήνες μετά την επίθεση αμερικανικών βομβαρδιστικών σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου του Ιράν με το Ισραήλ πέρυσι. Το Ιράν αντέδρασε πλήττοντας τη βάση Al Udeid Air Base στο Κατάρ, την οποία χρησιμοποιούν οι αμερικανικές δυνάμεις, ενώ κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ισραήλ, το Ιράν είχε εκτοξεύσει πυραύλους εναντίον πολλών ισραηλινών πόλεων.
Νωρίτερα αυτό το μήνα, ο Τραμπ είχε απευθυνθεί σε Ιρανούς διαδηλωτές που συγκρούονταν με τις δυνάμεις ασφαλείας, υποσχόμενος “βοήθεια” και απειλώντας με βομβαρδισμό του Ιράν. Ωστόσο, έχει υποχωρήσει έκτοτε, αποδεχόμενος τις διαβεβαιώσεις της Τεχεράνης ότι οι συλληφθέντες διαδηλωτές δεν θα εκτελεστούν.
Καθώς το Ιράν και οι ΗΠΑ φαίνεται να οδεύουν προς νέα στρατιωτική κλιμάκωση, οι βασικές απαιτήσεις και από τις δύο πλευρές παραμένουν, όπως συμβαίνει εδώ και χρόνια.
**Τι θέλουν οι ΗΠΑ από το Ιράν:** Ιστορικά, οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει κυρώσεις στο Ιράν για πολλούς λόγους, από την κρίση ομηρίας το 1979 έως την ανησυχία για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ωστόσο, τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η αμερικανική πίεση, συμπεριλαμβανομένων των crippling οικονομικών κυρώσεων, επικεντρώνεται κυρίως στο πυρηνικό πρόγραμμα και το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων της Τεχεράνης.
* **Πυρηνικό πρόγραμμα:** Οι ΗΠΑ και οι δυτικοί σύμμαχοί τους επιμένουν ότι το πρόγραμμα του Ιράν στοχεύει στην κατασκευή πυρηνικών όπλων, παρά τις διαβεβαιώσεις της Τεχεράνης για αμιγώς πολιτικό σκοπό. Η συμφωνία JCPOA, στην οποία το Ιράν περιόρισε τον εμπλουτισμό ουρανίου στο 3,67% και τα αποθέματά του στα 300 κιλά, είχε ως αντάλλαγμα την άρση των περισσότερων κυρώσεων. Ωστόσο, ο Τραμπ απέσυρε τις ΗΠΑ από τη συμφωνία τον Μάιο του 2018 και επανέφερε τις κυρώσεις. Τον Μάιο του 2025, ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (IAEA) προειδοποίησε ότι το Ιράν είχε συσσωρεύσει πάνω από 400 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%, επίπεδο που κρίνεται κρίσιμο για την κατασκευή όπλων. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επικαλέστηκαν αυτή την προειδοποίηση ως δικαιολογία για την αεροπορική επίθεση στο Ιράν τον Ιούνιο. Η τρέχουσα απαίτηση των ΗΠΑ είναι το Ιράν να μην κατασκευάσει πυρηνικά όπλα, να εγκαταλείψει ακόμη και το πολιτικό πυρηνικό πρόγραμμα, να μην εμπλουτίζει καθόλου ουράνιο και να παραδώσει ό,τι εμπλουτισμένο ουράνιο έχει ήδη.
* **Βαλλιστικοί πύραυλοι:** Μετά τους βομβαρδισμούς του Ιράν από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ τον Ιούνιο, οι ανησυχίες για τους ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους έχουν αυξηθεί. Οι ιρανικοί πύραυλοι Emad, Khorramshahr, Ghadr, Sejjil και Soumar έχουν εμβέλεια 1.700-2.500 χλμ, καλύπτοντας το Ισραήλ και όλες τις αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στη Μέση Ανατολή. Οι ΗΠΑ απαιτούν τον περιορισμό του αριθμού και της εμβέλειας αυτών των πυραύλων.
* **Περιφερειακή επιρροή:** Η τρίτη βασική απαίτηση των ΗΠΑ αφορά την περιφερειακή επιρροή του Ιράν, μέσω συμμαχιών με κυβερνήσεις, θρησκευτικά κινήματα και ένοπλες ομάδες αντίστασης. Παρά τις απώλειες που υπέστη ο “άξονας αντίστασης” τα τελευταία δύο χρόνια, πολλές από αυτές τις ομάδες παραμένουν ενεργές. Οι ΗΠΑ απαιτούν από το Ιράν να τερματίσει την υποστήριξη και τους δεσμούς του με ένοπλες ομάδες αντίστασης σε όλη την περιοχή.
**Τι θέλει το Ιράν από τις ΗΠΑ:** * **Οικονομικές κυρώσεις:** Το Ιράν απαιτεί την άρση των αμερικανικών κυρώσεων, οι οποίες έχουν οδηγήσει σε ελλείψεις, πληθωρισμό και οικονομική παρακμή. Οι ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου έχουν μειωθεί δραματικά, ενώ το εθνικό νόμισμα έχει υποχωρήσει σε ιστορικό χαμηλό.
* **Πυρηνικό πρόγραμμα:** Το Ιράν επιμένει ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα είναι αμιγώς πολιτικό, αλλά μετά τις πρόσφατες επιθέσεις και τις κυρώσεις, υπάρχει πίεση για επιτάχυνση της παραγωγής πυρηνικών όπλων. Επίσημα, το καθεστώς δεν έχει αλλάξει θέση, αλλά θέλει να συνεχίσει να διατηρεί ένα πυρηνικό πρόγραμμα, ακόμη και με περιορισμούς, και να μπορεί να εμπλουτίζει ουράνιο. Ζητά επίσης μια νέα κατανόηση πριν επιτρέψει ξανά την επιστροφή των επιθεωρητών του IAEA, θεωρώντας την έκθεση του οργανισμού πέρυσι ως δικαιολογία για τις επιθέσεις.
* **Βαλλιστικοί πύραυλοι:** Το Ιράν θεωρεί τους βαλλιστικούς του πυραύλους απαραίτητους για την προστασία του από περιφερειακές απειλές, ιδίως από το Ισραήλ. Επιθυμεί να του επιτραπεί να διατηρήσει το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων του.
* **Περιφερειακή επιρροή:** Παρά τις απώλειες, το Ιράν πιστεύει ότι οι συμμαχίες και η επιρροή του στην περιοχή μπορούν να επιβιώσουν.
**Πόσο κοντά είμαστε σε πόλεμο;** Η κατάσταση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον πρόεδρο Τραμπ και την πορεία των παρασκηνιακών διαπραγματεύσεων. Οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στην περιοχή, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, έχουν δηλώσει ότι δεν θα επιτρέψουν τη χρήση του εναέριου χώρου τους για επίθεση κατά του Ιράν, ενώ το Κατάρ ηγείται των προσπαθειών για διπλωματική λύση. Ωστόσο, οι ΗΠΑ αυξάνουν την στρατιωτική τους παρουσία, με το αεροπλανοφόρο USS Abraham Lincoln να βρίσκεται στην Αραβική Θάλασσα. Παρά τις εκκλήσεις του Τραμπ για συνομιλίες, είναι δύσκολο να υπάρξει μια διαπραγμάτευση ουσιαστικού περιεχομένου, ειδικά δεδομένου του ιστορικού του Τραμπ με την ακύρωση της συμφωνίας JCPOA, κάτι που καθιστά το Ιράν απίθανο να τον εμπιστευτεί ως διαπραγματευτικό εταίρο.
