Η Ντόχα, Κατάρ – Ενώ ιρανικοί πύραυλοι έπεφταν βροχή στις πρωτεύουσες του Κόλπου, οι υπηρεσίες ασφαλείας του Κατάρ έκλειναν τον κλοιό σε ένα διαφορετικό είδος απειλής. Την Τρίτη, το Κατάρ ανακοίνωσε τη σύλληψη 10 υπόπτων που κατηγορούνται για διασυνδέσεις με δύο πυρήνες που δρούσαν για λογαριασμό της Ιρανικής Επαναστατικής Φρουράς (IRGC). Σύμφωνα με τις κατηγορίες, επτά από αυτούς είχαν αναλάβει να κατασκοπεύσουν στρατιωτικές και ζωτικές εγκαταστάσεις εντός της χώρας, ενώ οι υπόλοιποι τρεις είχαν πιο σκοτεινή αποστολή: σαμποτάζ.
Το Κατάρ, ήδη συγκλονισμένο από ένα άνευ προηγουμένου βομβαρδισμό, με το υπουργείο Άμυνας να καταγράφει την εκτόξευση δεκάδων drones και πυραύλων προς τον εναέριο χώρο του από τότε που το Ιράν άρχισε τις αντιδράσεις του μετά από κοινή αμερικανο-ισραηλινή επίθεση το Σάββατο, έρχεται αντιμέτωπο με μια νέα εσωτερική απειλή.
Όμως, οι συλλήψεις αυτές αποκάλυψαν κάτι βαθύτερο από την άμεση σύγκρουση, σύμφωνα με αναλυτές: ότι ακόμη και το Κατάρ, ένας από τους στενότερους συνομιλητές του Ιράν στον Κόλπο και μια χώρα που είχε αφιερώσει εβδομάδες στην προσπάθεια αποτροπής αυτού του πολέμου, είχε διεισδυθεί.
«Αυτό που είναι πραγματικά ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι συμβαίνει με το Κατάρ – μια χώρα με ειδικές σχέσεις με το Ιράν εδώ και χρόνια, που μεσολαβεί μεταξύ τους και των Αμερικανών για την επίλυση του πυρηνικού ζητήματος», δήλωσε στο Al Jazeera ο Mahjoob Zweiri, διευθυντής του Κέντρου Μελετών του Κόλπου στο Πανεπιστήμιο του Κατάρ. «Αυτό θα εγείρει πολλά ερωτήματα σχετικά με τη φύση της αντίληψης του Ιράν για τις σχέσεις του με άλλες χώρες».
Οι σχέσεις μεταξύ Τεχεράνης και Ντόχα έχουν ήδη αποδειχθεί ψυχρές. Σε τηλεφωνική επικοινωνία την Τετάρτη το βράδυ μεταξύ του Πρωθυπουργού Σεΐχη Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani και του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Abbas Araghchi, ο Καταριανός ηγέτης απέρριψε τους ιρανικούς ισχυρισμούς ότι οι πυραυλικές επιθέσεις δεν στόχευαν το Κατάρ, αναφέροντας ότι τα στοιχεία επί τόπου υποδεικνύουν το αντίθετο.
**Ποιοι είναι οι ύποπτοι του IRGC και τι έκαναν;**
Σύμφωνα με το Qatar News Agency, οι αρχές βρήκαν στην κατοχή των υπόπτων συντεταγμένες ευαίσθητων εγκαταστάσεων, συσκευές επικοινωνίας και εξειδικευμένο τεχνολογικό εξοπλισμό. Κατά την ανάκριση, οι ύποπτοι φέρονται να παραδέχτηκαν τη σύνδεσή τους με το IRGC και τις ανατεθειμένες αποστολές τους.
Ο Muhanad Seloom, επίκουρος καθηγητής σε σπουδές κρίσιμης ασφάλειας στο Doha Institute for Graduate Studies, δήλωσε ότι η σαφήνεια της ανακοίνωσης του Κατάρ ήταν από μόνη της σημαντική. Το Ιράν διαθέτει δύο κύριες υπηρεσίες πληροφοριών – το Υπουργείο Πληροφοριών, που συνδέεται με την πολιτική κυβέρνηση, και τον μηχανισμό πληροφοριών του IRGC. Ονομάζοντας συγκεκριμένα το IRGC, ο Seloom επεσήμανε ότι το Κατάρ έκανε μια σκόπιμη διάκριση. «Αυτό μας λέει επίσης ότι το Κατάρ έχει ήδη διερευνήσει αυτό το θέμα, έχει ήδη ανακρίνει αυτούς τους ανθρώπους – και η έρευνα έχει φτάσει σε ένα επίπεδο βεβαιότητας που το Κατάρ θα μπορούσε να το ανακοινώσει δημόσια», είπε στο Al Jazeera.
Οι επτά που κατηγορούνται για κατασκοπεία, εξήγησε ο Seloom, συγκέντρωναν σίγουρα πληροφορίες για κρίσιμες υποδομές. «Δεν στέλνεις ανθρώπους σε άλλες χώρες φυσικά για να συλλέξεις γενικές πληροφορίες ή πληροφορίες που σχετίζονται με τη δημόσια διάθεση», τόνισε. «Δεν το κάνεις αυτό». Οι τρεις που φέρονται να είχαν αναλάβει σαμποτάζ, εν τω μεταξύ, ήταν πιθανότατα στελέχη ειδικών δυνάμεων εκπαιδευμένα να χειρίζονται drones – ενδεχομένως ως προσπάθεια να μιμηθούν τις τακτικές που χρησιμοποίησαν το Ισραήλ και οι ΗΠΑ στην επίθεση κατά του Ιράν, όπου χρησιμοποιήθηκαν σμήνη drones για να υπερκεράσουν τις αεράμυνες, ανέφερε ο Seloom.
Ο Zweiri σημείωσε ότι οι λεπτομέρειες σχετικά με τις εθνικότητες των υπόπτων και τους ακριβείς στόχους παραμένουν ασαφείς, καθώς οι έρευνες συνεχίζονται. Ωστόσο, το μοτίβο, όπως είπε, είναι οικείο. «Από τη δεκαετία του 1980, έχουν υπάρξει ίσως περισσότερα από 10 τέτοια περιστατικά στον Κόλπο που γνωρίζουμε», δήλωσε.
**Η μακρά σκιά του IRGC στον Κόλπο**
Ιδρύθηκε μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, το IRGC δημιουργήθηκε για να προστατεύσει το ίδιο το καθεστώς, απαντώντας απευθείας στον Ανώτατο Ηγέτη Ruhollah Khomeini και αργότερα στον διάδοχό του, Ali Khamenei. «Η ιρανική κυβέρνηση, ειλικρινά, δεν εμπιστευόταν τον ιρανικό στρατό. Τον θεωρούσε γεμάτο υπολείμματα της εποχής του Σάχη, οπότε ήθελε να δημιουργήσει τη δική της δύναμη ως πιστό αντίβαρο στον παραδοσιακό στρατό», δήλωσε στο Al Jazeera ο Rob Geist Pinfold, λέκτορας στο King’s College London. «Κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ [τη δεκαετία του 1980], το IRGC απέκτησε πραγματικά δική του ζωή, πρωτοπορώντας σε διάφορες μορφές πολέμου, πιο αντισυμβατικές μορφές πολέμου, … χρησιμοποιώντας τακτικές ανθρώπινων κυμάτων, καθώς και μυστικές ειδικές δυνάμεις».
Όμως, η εμβέλειά του πάντα εκτεινόταν πολύ πέρα από τα σύνορα του Ιράν, όπως εξήγησαν οι αναλυτές, μέσω ενός μυστικού κλάδου γνωστού ως Δύναμης Quds. «Η Δύναμη Quds ήταν ουσιαστικά η δύναμη που είχε αναλάβει την απελευθέρωση της Al-Quds – της Ιερουσαλήμ», δήλωσε ο Seloom. «[Κάνουν] παραδοσιακή δουλειά μυστικών υπηρεσιών: κατασκοπεία, συλλογή δεδομένων, στρατολόγηση κατασκόπων, σαμποτάζ σε χώρες που θεωρούν εχθρικές, βοήθεια… στη δημιουργία και διαχείριση αντιπροσώπων για το Ιράν σε στρατηγικούς χώρους».
Το πρόσωπο αυτής της επιχείρησης για σχεδόν δύο δεκαετίες ήταν ο Στρατηγός Qassem Soleimani, ο οποίος δολοφονήθηκε από τις ΗΠΑ τον Ιανουάριο του 2020. Ο διάδοχός του, Esmail Qaani, με βάση όλες τις εκτιμήσεις, δυσκολεύτηκε να αναλάβει αυτόν τον ρόλο, δήλωσε ο Seloom, ειδικά μετά την συστηματική διάλυση από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ μεγάλης μέρους της ανώτερης ηγεσίας του IRGC τους τελευταίους μήνες.
Ειδικά στον Κόλπο, το IRGC έχει αφήσει ένα μακρύ και ταραγμένο ίχνος. Ο Seloom αναφέρθηκε στον πυρήνα Abdali που αποκαλύφθηκε στο Κουβέιτ, όπου βρέθηκαν μέλη του IRGC με κρυψώνες όπλων. Στο Μπαχρέιν, σημείωσε, το IRGC κατηγορήθηκε επανειλημμένα για ανάμιξη, συμπεριλαμβανομένης της φερόμενης ενορχήστρωσης ταραχών κατά της βασιλικής οικογένειας, ωθώντας τη Σαουδική Αραβία να στείλει δυνάμεις. «Οι περισσότερες χώρες του GCC [Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου] ανησυχούν για το IRGC, και υπάρχει καλός λόγος γι’ αυτό», δήλωσε ο αναλυτής.
Ο Pinfold συμφώνησε, σημειώνοντας ότι οι μυστικές επιχειρήσεις του IRGC προκαλούν ιδιαίτερο φόβο στις χώρες του Κόλπου και σε άλλα αραβικά κράτη. Περιέγραψε τη διαδικασία της «κατάληψης κράτους», κατά την οποία μια μικρή ομάδα καταφέρνει να ασκήσει υπερβολική επιρροή σε ένα κράτος και να ανατρέψει τις πολιτικές του, απομακρύνοντάς τις από τα ευρύτερα εθνικά συμφέροντα προς τα συμφέροντα της μικρότερης ομάδας. «Εκεί ακριβώς υπερέχει το IRGC», δήλωσε ο Pinfold. «Δεν ξεκινά απαραίτητα τις συγκρούσεις, αλλά βρίσκει εύφορο έδαφος για να εδραιωθεί και, συνεπώς, να προβάλει τα συμφέροντα του Ιράν».
Συνέχισε: «Έτσι, όποτε οι χώρες του Κόλπου βλέπουν αστάθεια, ιδιαίτερα σε περιοχές με σιιτικούς πληθυσμούς, αντιλαμβάνονται ότι αυτή είναι η κακόβουλη παρέμβαση της Ιρανικής Επαναστατικής Φρουράς, που προκαλεί χάος για να προωθήσει τους σκοπούς του Ιράν, και υπάρχει αυτός ο ευρύτερος φόβος της κατάληψης κράτους».
Σύμφωνα με μια έκθεση του 2023 από το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS) με έδρα την Ουάσινγκτον, το Ιράν αποτελεί εδώ και καιρό μια πρωταρχική απειλή ασφαλείας στον Κόλπο λόγω των πυραυλικών του δυνατοτήτων, του αντάρτικου πολέμου, των πολέμων μέσω αντιπροσώπων και των δυνατοτήτων αεράμυνας. Ακόμη και με αυτήν την εκτίμηση εκείνη την εποχή, η έκθεση εξακολουθούσε να αναρωτιέται αν το Ιράν «θα επιτεθεί σε όλες τις αραβικές χώρες σε μια δεδομένη συγκυρία» – ένα γεγονός που έχει διαψευσθεί από τα γεγονότα των τελευταίων ημερών, ακόμη και μηνών.
Πέρα από τον Κόλπο, το IRGC έχει αναμιχθεί στις εσωτερικές υποθέσεις άλλων αραβικών χωρών κατά τη διάρκεια των ετών, εξοπλίζοντας και εκπαιδεύοντας μεγάλο αριθμό σιιτικών πολιτοφυλακών σε όλη τη Μέση Ανατολή. Στο Ιράκ μετά την κατοχή από τις ΗΠΑ, οι σιιτικές πολιτοφυλακές έγιναν μια ισχυρή δύναμη στην οποία το Ιράν βασίστηκε για να επιβάλει τη θέλησή του και την επιρροή του, ενώ στην Υεμένη, οι αντάρτες Χούτι σταδιακά απέκτησαν τη δυνατότητα να καταλάβουν την πρωτεύουσα, Σαναά, το 2014, αναγκάζοντας έναν εν ενεργεία πρόεδρο να διαφύγει και αργότερα να σκοτώσουν τον πρώην πρόεδρο. Και η Χεζμπολάχ στον Λίβανο έγινε η ισχυρότερη ομάδα στη χώρα, προτού αποδυναμωθεί όταν το Ισραήλ σκότωσε τους κορυφαίους ηγέτες της κατά τη διάρκεια του πολέμου του 2024 με την ομάδα. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις και άλλες, Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν δημόσια καυχηθεί για το πώς η κυβέρνησή τους έλεγχε και επηρέαζε το Ιράκ, τη Συρία, την Υεμένη και τον Λίβανο. «Είναι το IRGC που θέτει τον τόνο αυτού του [τρέχοντος] πολέμου και καθορίζει κατά πολύ τις εξελίξεις», δήλωσε ο Pinfold.
**Μια σχέση υπό πίεση**
Παρά την αντιληπτή απειλή από το Ιράν, το Κατάρ διατηρούσε εδώ και πολύ καιρό μια από τις πιο προσεκτικά ισορροπημένες σχέσεις με το Ιράν στον Κόλπο. Το ζεύγος μοιράζεται το μεγαλύτερο κοίτασμα φυσικού αερίου στον κόσμο, και η Ντόχα έχει μακροχρόνια υπηρετήσει ως κρίσιμος μυστικός δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ του Ιράν και της Δύσης. Ήταν η διπλωματία του Κατάρ, μαζί με τη μεσολάβηση του Ομάν, που εργαζόταν για την αποτροπή της σύγκρουσης που τώρα μαστίζει την περιοχή.
Για τον Zweiri, αυτό το πλαίσιο είναι ακριβώς αυτό που καθιστά τις συλλήψεις αυτής της εβδομάδας τόσο σημαντικές. Επισήμανε επίσης τη χρονική στιγμή. Οι συλλήψεις των πυρήνων είναι αυτό που περιγράφει ως τρίτο χτύπημα στην κυριαρχία του Κατάρ: το πρώτο χρονολογείται από τον Ιούνιο, όταν το Ιράν εξαπέλυσε επίσης ένα κύμα βαλλιστικών πυραύλων ως αντίποινα, στοχεύοντας την αεροπορική βάση Al Udeid στο Κατάρ, όπου εδρεύουν αμερικανικά στρατεύματα· και το δεύτερο, τα ιρανικά drones και οι πύραυλοι που στόχευαν τη χώρα από το Σάββατο.
Το ερώτημα τώρα είναι τι σημαίνουν οι συλλήψεις για τις σχέσεις Κατάρ-Ιράν στο μέλλον. Οι αναλυτές είναι ξεκάθαροι σχετικά με την πιθανή πορεία. Ο Zweiri επικαλέστηκε ένα αραβικό παροιμία για να περιγράψει τη δυναμική: Αν ο άνεμος συνεχίζει να περνάει από μια πόρτα, τελικά την κλείνεις. «Αν έχεις έναν φίλο που σου προκαλεί συνεχώς πονοκέφαλο, κλείνεις την πόρτα», εξήγησε. Προειδοποίησε ότι το Ιράν κινδυνεύει να απομονωθεί διπλωματικά – όχι μόνο από τους αντιπάλους του, αλλά και από τις χώρες που, μέχρι τώρα, υπηρετούσαν ως οι πιο σημαντικοί συνομιλητές του. «Το Ιράν θα βρεθεί διπλωματικά απομονωμένο, επειδή καμία χώρα δεν θα ασχοληθεί με τέτοιου είδους συμπεριφορά», είπε.
Η σχέση μεταξύ των κρατών του Κόλπου και του Ιράν, υποστήριξε ο Zweiri, δεν ήταν ποτέ πραγματικά μια στρατηγική συμμαχία – ήταν πάντα, στον πυρήνα της, μια πρόκληση ασφαλείας. «Και αυτό από μόνο του λέει πολλά – για την εμπιστοσύνη, για τον συντονισμό, για τη συνεργασία», τόνισε.
Ο Seloom, εν τω μεταξύ, επισήμανε μια υπολογισμένη διάσταση στην απόφαση του Κατάρ να προχωρήσει σε δημόσια ανακοίνωση. Οι μυστικές υπηρεσίες σπάνια ανακοινώνουν τέτοιες συλλήψεις, καθώς οι πράκτορες συχνά «γυρίζουν» σιωπηλά, μετατρέπονται σε διπλούς πράκτορες ή χρησιμοποιούνται για την παρακολούθηση άλλων πυρήνων. Η δημόσια ανακοίνωση εξαλείφει αυτές τις επιλογές. «Φαίνεται ότι το Κατάρ έχει υπολογίσει αυτό και έκρινε ότι είναι προς το συμφέρον της χώρας και της εξωτερικής της πολιτικής να δημοσιοποιήσει αυτό το γεγονός», είπε.
Το τι θα συμβεί στη συνέχεια – στους υπόπτους, στη σχέση και στην ευρύτερη περιφερειακή τάξη – μένει να φανεί, δήλωσαν οι αναλυτές. Ο Seloom αναμένει ότι το Κατάρ θα φέρει τελικά τους 10 υπόπτους σε δίκη, όπως έκανε και με Ινδούς υπηκόους που συνελήφθησαν για κατηγορίες κατασκοπείας σε προηγούμενη υπόθεση, όπου προέκυψαν περισσότερες λεπτομέρειες μέσω της δικαστικής διαδικασίας. Προς το παρόν, οι συλλήψεις έχουν χαράξει μια σαφή δημόσια γραμμή, υπερκερνώντας την εξάρτηση του Ιράν από τον γκρίζο χώρο μεταξύ συμμάχου και αντιπάλου με τους γείτονές του.
