Η παγωμένη βοήθεια των Ηνωμένων Πολιτειών προς την Ουκρανία θέτει σε κίνδυνο τη σταθερότητα και την ασφάλεια της Ευρώπης, με τις ΗΠΑ να επιδιώκουν μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου με τη Ρωσία, ακόμη και αν αυτό σημαίνει την αναγνώριση εδαφών που αποκτήθηκαν μέσω στρατιωτικής κατοχής. Αυτή η προσέγγιση, εάν επιβεβαιωθεί, θα αγνοήσει τις θεμελιώδεις αρχές που η Ουάσιγκτον σπάνια έχει θέσει σε προτεραιότητα.
Για την Ευρώπη, και ιδιαίτερα για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το διακύβευμα είναι πολύ μεγαλύτερο. Η αποτροπή της ρωσικής επιθετικότητας και η διασφάλιση της πολιτικής και οικονομικής σταθερότητας της Ουκρανίας βρίσκονται στον πυρήνα των ανησυχιών της ΕΕ για την ασφάλεια. Μια διευθέτηση της σύγκρουσης που δεν επιτυγχάνει αυτούς τους στόχους θα υπονομεύσει μακροπρόθεσμα την ασφάλεια της ίδιας της Ευρώπης.
Αυτό πρέπει να γίνει, ενώ παράλληλα διασφαλίζεται ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ δεν θα θέσει σε κίνδυνο την ευρωπαϊκή ασφάλεια, αμφισβητώντας εκ νέου τη δέσμευσή της στο ΝΑΤΟ. Παρόλα αυτά, η Ευρώπη έχει ήδη αρχίσει να συνειδητοποιεί αυτές τις ανησυχίες. Πέρυσι, 23 μέλη του ΝΑΤΟ δαπανούσαν τον στοχευμένο 2% του ΑΕΠ για την άμυνα, και η συμμαχία έθεσε νέο στόχο την αύξηση των βασικών αμυντικών δαπανών στο 3,5% του ΑΕΠ έως το 2035, με επιπλέον 1,5% για κρίσιμες υποδομές και επέκταση της αμυντικής βιομηχανικής βάσης.
Πιο άμεσα, η Ευρώπη έχει ξεπεράσει τις ΗΠΑ για πρώτη φορά από τον Ιούνιο του 2022 σε συνολική στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία, με 72 δισεκατομμύρια ευρώ ($83,6 δισ.) να έχουν διατεθεί, έναντι 65 δισεκατομμυρίων ευρώ ($75,5 δισ.) της Ουάσινγκτον, σύμφωνα με το Ukraine Support Tracker.
Ωστόσο, ανεξάρτητα από την έκβαση των προσπαθειών της αμερικανικής κυβέρνησης να ωθήσει την Ουκρανία σε μια διαπραγματευτική θέση αποδεκτή από τον Βλαντιμίρ Πούτιν, η αυξημένη ευρωπαϊκή υποστήριξη δεν αρκεί για να αντισταθμίσει την παύση της χρηματοδότησης από τις ΗΠΑ. Η στρατιωτική βοήθεια είναι μόνο ένα μέρος της εικόνας: Το Κίεβο εξαρτάται επίσης από την δημοσιονομική βοήθεια της Δύσης για να διασφαλιστεί η συνεχής λειτουργία της κυβέρνησής του. Και το κόστος ανοικοδόμησης συνεχίζει να αυξάνεται, καθώς οι ρωσικές επιθέσεις και οι αεροπορικές επιδρομές συνεχίζονται. Τον Φεβρουάριο, η Παγκόσμια Τράπεζα εκτίμησε το κόστος στα 524 δισ. δολάρια (506 δισ. ευρώ) — περίπου το 280% του ΑΕΠ του Κιέβου για το 2024.
Χωρίς δραστικές ενέργειες, η Ευρώπη κινδυνεύει να μείνει στο έλεος των διαθέσεων της αμερικανικής κυβέρνησης όσον αφορά το μέλλον της ασφάλειάς της, παρά το γεγονός ότι έχει υποκύψει στις απαιτήσεις της όχι μόνο για τις δαπάνες του ΝΑΤΟ και τη στρατιωτική υποστήριξη προς την Ουκρανία, αλλά και για το εμπόριο μέσω συμφωνιών που έχουν δει το μέσο δασμό των ΗΠΑ στις εισαγωγές από την ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο να αυξάνεται απότομα.
Υπάρχει, όμως, μια σαφής επιλογή πολιτικής που μπορεί να κάνει η Ευρώπη για να διασφαλίσει ότι η οικονομική υποστήριξη προς το Κίεβο θα παραμείνει επαρκής τα επόμενα χρόνια και για να διαμορφώσει την έκβαση οποιασδήποτε διευθέτησης της σύγκρουσης, ενώ παράλληλα θα αποθαρρύνει περαιτέρω τον Πούτιν.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ηνωμένο Βασίλειο μπορούν να προχωρήσουν στην κατάσχεση των κυριαρχικών ρωσικών κεφαλαίων που έχουν παγώσει στις δικαιοδοσίες τους από το 2022. Το σημαντικότερο, μπορούν να κατάσχουν τα 185 δισεκατομμύρια ευρώ ($214,8 δισ.) που έχουν παγώσει στον βελγικό οίκο εκκαθάρισης Euroclear – το μεγαλύτερο μέρος των οποίων είναι πλέον σε μετρητά και μπορεί έτσι να διατεθεί ή να επανεπενδυθεί άμεσα – καθώς και τα ρωσικά κρατικά κεφάλαια που έχουν παγώσει στον λουξεμβουργιανό ομόλογο της Euroclear, Clearstream, τα οποία εκτιμάται ότι ανέρχονται σε περίπου 20 δισεκατομμύρια ευρώ ($23,2 δισ.).
Η Ευρώπη γνωρίζει αυτήν την πιθανότητα και, μάλιστα, τη συζητά εδώ και μήνες. Τα περιουσιακά στοιχεία της Euroclear έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί για να υποστηρίξουν ένα προηγούμενο δάνειο 50 δισεκατομμυρίων δολαρίων (43 δισεκατομμυρίων ευρώ) προς την Ουκρανία, που οριστικοποιήθηκε τον Ιανουάριο του 2025, το οποίο είναι εξασφαλισμένο έναντι των κερδών από αυτά τα περιουσιακά στοιχεία.
Αναμενόταν ότι η Ευρώπη θα προωθούσε ένα σχέδιο για τη δημιουργία ενός νέου δανείου – ύψους έως και 140 δισεκατομμυρίων ευρώ ($162,6 δισ.) – εξασφαλισμένο επί των περιουσιακών στοιχείων, στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 18-19 Δεκεμβρίου, αφού ανέβαλε την τελική απόφαση στην προηγούμενη συνεδρίαση στις 23 Οκτωβρίου. Η καθυστέρηση οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στην πεισματική στάση της βελγικής κυβέρνησης, η οποία ζήτησε αποζημίωση από την υπόλοιπη Ευρώπη, ενώ παράλληλα ενέκρινε τα επιχειρήματα του Κρεμλίνου ότι μια τέτοια κίνηση θα ήταν πρωτοφανής.
Ωστόσο, υπάρχει πληθώρα προηγούμενων. Τα γερμανικά και ιαπωνικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία κατασχέθηκαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Στην τελευταία περίπτωση, τα ιαπωνικά περιουσιακά στοιχεία είχαν παγώσει ακόμη και πριν από την επίθεση στο Περλ Χάρμπορ, με την πλειονότητα να διατηρείται αργότερα βάσει της Συνθήκης Ειρήνης του Σαν Φρανσίσκο του 1951.
Οι απειλές του Κρεμλίνου να εμπλέξει το Βέλγιο σε δεκαετίες δικαστικών διαμαχών είναι επίσης υπερβολικές. Βασίζονται σε μια διμερή συνθήκη επενδύσεων πριν από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, την οποία ο Πούτιν και οι εκπρόσωποί του έχουν ήδη αποτύχει να επικαλεστούν επιτυχώς για να ξεπαγώσουν τα περιουσιακά τους στοιχεία ή να αμφισβητήσουν προηγούμενες κυρώσεις. Επιπλέον, υπάρχουν δεκάδες εκκρεμείς απαιτήσεις ύψους δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων κατά της Ρωσίας σε ευρωπαϊκά δικαστήρια — συμπεριλαμβανομένης της διαιτητικής απόφασης ύψους περίπου 13 δισεκατομμυρίων ευρώ ($15 δισ.) που κέρδισε η ενεργειακή εταιρεία Uniper κατά της Gazprom για διακοπή της παροχής φυσικού αερίου το 2022. Η μεγαλύτερη και σημαντικότερη υπόθεση παραμένει η απόφαση του 2014 υπέρ πρώην μετόχων της Yukos, λόγω της απαλλοτρίωσης της εταιρείας τους από το Κρεμλίνο. Η απόφαση αυτή επέζησε όλων των εφέσεων: τον Οκτώβριο του 2025, το Ανώτατο Δικαστήριο της Ολλανδίας απέρριψε την τελική προσφυγή της Ρωσίας, επιβεβαιώνοντας ότι η απόφαση — τώρα αξίας άνω των 65 δισ. δολαρίων, συμπεριλαμβανομένων των τόκων — είναι οριστική και εκτελεστή κατά ρωσικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων παγκοσμίως. Η εκτέλεση, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από τον εντοπισμό κατάλληλων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων που τα δικαστήρια θα είναι πρόθυμα και ικανά να κατάσχουν.
Το Κρεμλίνο σίγουρα θα εμπλακεί σε νομικές μάχες και δικαστικές διαμάχες σχετικά με αυτές τις διαφορές, όπως έχει κάνει επανειλημμένα κατά τη διάρκεια της θητείας του Πούτιν. Αλλά θα χάσει, και όταν τα εθνικά του συμφέροντα διακυβεύονται, θα πληρώσει. Η Ρωσία συμμορφώθηκε επανειλημμένα με δυσμενείς αποφάσεις όταν διακυβεύονταν ζωτικής σημασίας πρόσβαση σε δυτικές αγορές ή περιουσιακά στοιχεία. Οι μόνες σαφείς περιπτώσεις όπου η Δύση ή η Ρωσία επέστρεψαν κεφάλαια λόγω δικαστικών αποφάσεων που προέκυψαν από τον πόλεμο της Ρωσίας ήταν οι διακανονισμοί που κατέβαλαν ο ρωσικός κρατικός ασφαλιστής NSK και η αεροπορική εταιρεία Aeroflot για την κατάσχεση αεροσκαφών από δυτικές εταιρείες από τον Πούτιν το 2022.
Δεν υπάρχει δικαιολογία για τις καθυστερήσεις της Ευρώπης μέχρι στιγμής. Κάθε μήνας αδράνειας αυξάνει τόσο το οικονομικό βάρος για την Ευρώπη όσο και την πιθανότητα η Ουάσινγκτον να καταλήξει σε μια συμφωνία που θα παρακάμπτει τα ευρωπαϊκά συμφέροντα. Το ερώτημα τώρα είναι κρίσιμο: πώς να διασφαλιστεί η συνεχής χρηματοδότηση της Ουκρανίας και η ικανότητά της να διατηρήσει την άμυνά της. Είναι επίσης ακόμη πιο σημαντικό η Ευρώπη να ενεργήσει πριν η αμερικανική κυβέρνηση προσπαθήσει να εξασφαλίσει μια συμφωνία με το Κρεμλίνο εις βάρος της.
Το “ειρηνευτικό σχέδιο” 28 σημείων, που καταρτίστηκε από στενούς συνεργάτες του Κρεμλίνου και εγκρίθηκε από τον ειδικό απεσταλμένο του Τραμπ και επί χρόνια συνεργάτη του, Στιβ Γουίτκοφ, τον περασμένο μήνα, όχι μόνο περιλαμβάνει την κατανομή αυτών των παγωμένων κεφαλαίων και απαιτεί μάλιστα από την ίδια την Ευρώπη να παράσχει επιπλέον 100 δισεκατομμύρια δολάρια, αλλά θα εκτρέψει επίσης παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία από την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας, επιβάλλοντας παράλληλα ένα επιπλέον οικονομικό βάρος απευθείας στην Ευρώπη. Μια τέτοια συμφωνία θα άφηνε την Ευρώπη να επωμιστεί ένα ακόμη μεγαλύτερο κόστος, εάν το Κρεμλίνο αποτύχει να τηρήσει τις δεσμεύσεις του — όπως έκανε με τις συμφωνίες κατάπαυσης του πυρός που συνήφθησαν το 2014 και το 2015 μετά την αρχική του εισβολή στην Ουκρανία.
Η Ευρώπη έχει μοχλούς για να προωθήσει την πολιτική, οικονομική και στρατιωτική της ασφάλεια στις διαπραγματεύσεις για το μέλλον της Ουκρανίας, και δεν πρέπει να φοβάται να τους χρησιμοποιήσει.
