Σε απάντηση στις απειλές του Προέδρου των ΗΠΑ, Donald Trump, για επιβολή εμπορικών δασμών κατά ευρωπαϊκών χωρών, η Ευρώπη εξετάζει τη χρήση ενός ισχυρού οικονομικού εργαλείου, της λεγόμενης «εμπορικής bazooka». Το εργαλείο αυτό, ένα πολυεπίπεδο μέσο οικονομικών αποτρεπτικών ενεργειών, αποτελεί μέρος του οπλοστασίου της ΕΕ για την αντιμετώπιση εξωτερικών πιέσεων.
Στο μεταξύ, ο Trump ανανεώνει το ενδιαφέρον του για την απόκτηση της Γροιλανδίας, στέλνοντας μάλιστα μήνυμα στη Νορβηγία. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο πρωθυπουργός της Νορβηγίας, Jonas Gahr Støre, έλαβε μήνυμα από τον Trump, στο οποίο ο τελευταίος υπαινίσσεται ότι η μη απονομή του Βραβείου Νόμπελ Ειρήνης στον ίδιο, παρά τις προσπάθειές του για τερματισμό πολέμων, έχει επηρεάσει τη στάση του. Ο Trump υποστηρίζει ότι η Δανία δεν μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλεια της Γροιλανδίας έναντι της Ρωσίας ή της Κίνας, τονίζοντας ότι «ο κόσμος δεν είναι ασφαλής χωρίς την πλήρη και απόλυτη κυριαρχία μας επί της Γροιλανδίας».
Οι απειλές του Trump για δασμούς αφορούν την επιβολή μιας αρχικής δασμολογιακής επιβάρυνσης 10% σε εξαγωγές από τη Δανία, τη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τις Κάτω Χώρες και τη Φινλανδία προς τις ΗΠΑ, από την 1η Φεβρουαρίου. Από την 1η Ιουνίου, ο δασμός αναμένεται να αυξηθεί στο 25%, με ισχύ μέχρι να επιτευχθεί συμφωνία για την εξαγορά της Γροιλανδίας. Η αμερικανική κυβέρνηση έχει εκφράσει την επιθυμία να ολοκληρώσει αυτή τη συναλλαγή, η οποία χρονολογείται άνω των 150 ετών, με προηγούμενους προέδρους να έχουν επίσης προσπαθήσει να εξαγοράσουν τη Γροιλανδία. Ωστόσο, η Δανία και οι ηγέτες της Γροιλανδίας έχουν επανειλημμένα δηλώσει ότι η Γροιλανδία, ως αυτόνομη περιοχή του Βασιλείου της Δανίας, δεν είναι προς πώληση.
Το ενδιαφέρον των ΗΠΑ για τη Γροιλανδία είναι μακροχρόνιο, με την πρώτη προσπάθεια εξαγοράς να γίνεται το 1867. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι ΗΠΑ κατέλαβαν το νησί και εγκατέστησαν στρατιωτικές εγκαταστάσεις, διατηρώντας την παρουσία τους μέχρι σήμερα. Η Γροιλανδία, με πληθυσμό 56.000 κατοίκων, βρίσκεται γεωγραφικά στη Βόρεια Αμερική, αλλά πολιτικά ανήκει στη Δανία. Παρόλο που αποχώρησε από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα (ΕΟΚ/ΕΕ) το 1985, διατηρεί ειδική σχέση με την ΕΕ. Η στρατηγική της θέση μεταξύ Αρκτικής και Βορείου Ατλαντικού την καθιστά ζωτικής σημασίας για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης των ΗΠΑ. Επιπλέον, η Γροιλανδία διαθέτει σημαντικά αποθέματα σπάνιων γαιών, απαραίτητων για την παραγωγή τεχνολογικών προϊόντων, γεγονός που αυξάνει το ενδιαφέρον των μεγάλων δυνάμεων, καθώς η κλιματική αλλαγή ανοίγει νέες ναυτιλιακές διαδρομές στην Αρκτική.
Η Ευρώπη, αν και προτιμά τις διπλωματικές λύσεις, δεν αποκλείει την επιβολή δικών της δασμών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δήλωσε ότι «έχει εργαλεία στη διάθεσή της και είναι έτοιμη να ανταποκριθεί εάν επιβληθούν οι απειλούμενοι δασμοί». Οι 27 χώρες της ΕΕ πραγματοποίησαν έκτακτη συνάντηση για να συζητήσουν την αντίδρασή τους. Σε κοινή τους δήλωση, οι οκτώ χώρες που στοχεύονται από τους δασμούς του Trump δήλωσαν την «πλήρη αλληλεγγύη τους» προς τη Δανία και τους κατοίκους της Γροιλανδίας. Τόνισαν ότι οι απειλές δασμών υπονομεύουν τις διατλαντικές σχέσεις και κινδυνεύουν να οδηγήσουν σε επικίνδυνη κατηφορική πορεία.
Η «εμπορική bazooka», ή Anti-Coercion Instrument (ACI), είναι ένας νομικός μηχανισμός που υιοθετήθηκε από την ΕΕ το 2023 για την προστασία των ευρωπαϊκών χωρών από οικονομική πίεση τρίτων χωρών. Σχεδιάστηκε για να αντιμετωπίσει περιπτώσεις όπως αυτή της Κίνας, η οποία το 2021 μπλόκαρε λιθουανικά αγαθά, ως αντίποινα για την απόφαση της Λιθουανίας να επιτρέψει στην Ταϊβάν να ανοίξει de facto πρεσβεία. Εάν ενεργοποιηθεί κατά των ΗΠΑ, η ΕΕ θα μπορούσε να περιορίσει ή να μπλοκάρει την πρόσβαση αμερικανικών αγαθών, υπηρεσιών ή εταιρειών στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά, να επιβάλει περιορισμούς στις εξαγωγές και εισαγωγές μέσω ποσοστώσεων ή αδειών, καθώς και να περιορίσει τη χρήση ευρωπαϊκών χρηματοοικονομικών υποδομών από τις ΗΠΑ.
Παρόλο που η ενεργοποίηση του ACI δεν έχει προηγούμενο, η διαδικασία περιλαμβάνει τη διερεύνηση καταγγελιών οικονομικού εξαναγκασμού, διπλωματικές προσπάθειες επίλυσης και, εν τέλει, την έγκριση από τα κράτη μέλη της ΕΕ με ειδική πλειοψηφία. Το μέτρο αυτό θα μπορούσε να έχει σημαντικές επιπτώσεις στις ΗΠΑ, ιδιαίτερα στους τομείς της τεχνολογίας, των φαρμάκων και της αεροδιαστημικής, ενώ παράλληλα θα μπορούσε να επηρεάσει τους Ευρωπαίους εργαζόμενους και καταναλωτές μέσω αυξημένων τιμών ή περιορισμένης επιλογής.
Ενώ ορισμένοι Ευρωπαίοι ηγέτες προκρίνουν τη διαπραγμάτευση, άλλες φωνές ζητούν την άμεση ενεργοποίηση της «bazooka». Η Ευρώπη βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι, καλούμενη να ισορροπήσει μεταξύ της διατήρησης των διατλαντικών σχέσεων και της προστασίας των δικών της συμφερόντων.
