Η έννοια του χρόνου, για όσους είναι καταδικασμένοι σε ισόβια κάθειρξη, είναι ταυτόχρονα αφηρημένη και απόλυτα καθορισμένη. Όταν η ποσότητα του χρόνου είναι απεριόριστη, γίνεται σχεδόν το μόνο που έχει κανείς, ενώ ταυτόχρονα η δυνατότητα ελέγχου πάνω στον τρόπο που ξοδεύεται είναι ελάχιστη. Ο ήχος του ρολογιού, ένα συνεχές “τικ, τικ, τικ”, μπορεί να γίνει βασανιστικός, όπως μια στάζουσα βρύση στο κελί. Για να καταπραΰνει κανείς αυτή την αίσθηση, στρέφεται στη μελέτη, στη μάθηση, στην προσπάθεια οικοδόμησης κάτι ουσιαστικού από τα ελάχιστα λεπτά που διαθέτει.
Όπως αναφέρει ο Tariq MaQbool, ο οποίος βρέθηκε πίσω από τα κάγκελα το 2002 σε ηλικία 25 ετών, έχοντας ιδρύσει μια επιτυχημένη επιχείρηση και φοιτώντας σε πανεπιστήμιο για πτυχίο στην Πληροφορική, η πραγματικότητα της φυλακής τον ανάγκασε να επιλέξει. Η επιλογή ήταν είτε να εγκαταλείψει τα όνειρά του είτε να τα διεκδικήσει παράλληλα με τις προσπάθειες απόδειξης της αθωότητάς του. Αποφάσισε να αξιοποιήσει τον χρόνο του για να ολοκληρώσει την εκπαίδευσή του. Η επιθυμία αυτή τροφοδοτείται και από την κληρονομιά του πατέρα του, ο οποίος μετέφερε την οικογένειά τους από το Πακιστάν στις Ηνωμένες Πολιτείες με την ελπίδα ότι οι γιοι του θα είχαν πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Στο New Jersey State Prison (NJSP) στην Trenton, οι εκπαιδευτικές επιλογές είναι περιορισμένες. Το τμήμα εκπαίδευσης προσφέρει μόνο επίπεδο GED (ισοδύναμο απολυτηρίου λυκείου). Οι κρατούμενοι μπορούν επίσης να εγγραφούν σε εξωτερικά προγράμματα αλληλογραφίας, που προσφέρουν πιστοποιήσεις, όπως σε νομικά θέματα, με κόστος που κυμαίνεται από 750 έως 1.000 δολάρια. Ωστόσο, πολλά από τα “σχολεία αλληλογραφίας” που διαφημίζουν πτυχία είναι μη αναγνωρισμένα, πουλώντας ουσιαστικά “χαρτί” αντί για γνώση. Ο MaQbool, αναζητώντας ένα αναγνωρισμένο πτυχίο, ξεκίνησε με ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης παρανομικών, διδασκόμενος από άλλους κρατούμενους.
Αρχικά, έμαθε για το Bard Prison Initiative στη Νέα Υόρκη, ένα αναγνωρισμένο και αυστηρό ακαδημαϊκό πρόγραμμα. Παρά τις προσπάθειές του να εξασφαλίσει συμμετοχή σε πανεπιστήμια, δεν έλαβε απάντηση. Στη συνέχεια, ενημερώθηκε για το NJ-STEP, ένα πρόγραμμα που προσφέρει πανεπιστημιακά μαθήματα σε κρατούμενους, αλλά του ανακοινώθηκε ότι δεν εφαρμόζεται στο NJSP. Όταν προσπάθησε να απευθυνθεί στη διοίκηση, ένας αξιωματικός ασφαλείας του είπε: “Γιατί να φέρω το NJ-STEP εδώ; Εσείς δεν πάτε πουθενά.”
Ο Thomas Koskovich, 47 ετών, που εκτίει ποινή ισόβιας κάθειρξης στο NJSP για σχεδόν τρεις δεκαετίες, μιλά με πικρία για τις ευκαιρίες τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. “Το μόνο που μας επιτρέπουν είναι η ανεξάρτητη μελέτη, και πληρώνουμε τα πάντα μόνοι μας. Η φυλακή δεν βοηθάει, απλά επιτηρεί τις εξετάσεις.” Ο Koskovich εργάζεται ως βοηθός καθηγητή στην Donald Bourne School, όπου βοηθά άλλους κρατούμενους να αποκτήσουν το GED, γνωρίζοντας ότι δεν υπάρχει συνέχεια για ανώτερη εκπαίδευση.
Παρά τις δυσκολίες, ο Thomas βλέπει την εκπαίδευση ως το κλειδί για την αυτοβελτίωση. Ένα βιβλίο, “Παιδαγωγική των Καταπιεσμένων” του Paulo Freire, του άνοιξε τα μάτια στη δύναμη της γνώσης. “Η εκπαίδευση μας εξοπλίζει να διαχειριζόμαστε καλύτερα τις στρεσογόνες καταστάσεις, να καλλιεργούμε τη δημιουργικότητα και την καλλιτεχνική έκφραση,” δηλώνει. “Το πιο σημαντικό, αναπτύσσουμε δεξιότητες που μας επιτρέπουν να κερδίζουμε νόμιμα το προς το ζην και να συνεισφέρουμε θετικά στην κοινωνία.”
Σύμφωνα με το Prison Policy Initiative, η περιορισμένη πρόσβαση στην εκπαίδευση στις φυλακές αποτελεί σοβαρό εμπόδιο για την αποκατάσταση και την επανένταξη. Μελέτες έχουν δείξει ότι η εκπαίδευση στη φυλακή μειώνει την υποτροπή, με μια μετα-ανάλυση της RAND να καταγράφει 43% μικρότερη πιθανότητα υποτροπής σε κρατούμενους που σπούδασαν.
Ο Kashif Hassan, 40 ετών, από το Brooklyn της Νέας Υόρκης, έχοντας εκτίσει 15 χρόνια από ποινή ισόβιας κάθειρξης συν 10 χρόνια, έχει αποκτήσει πολλαπλά πτυχία, συμπεριλαμβανομένων δύο διδακτορικών. Η οικογένειά του είχε την οικονομική δυνατότητα να καλύψει τα δίδακτρα, επιτρέποντάς του να δείξει στους γιους του ότι η μάθηση είναι δυνατή ανεξαρτήτως συνθηκών. Ωστόσο, η υποστήριξη από το τμήμα εκπαίδευσης της φυλακής είναι ανύπαρκτη.
Το 2023, υπήρξε μια σημαντική εξέλιξη: το Thomas Edison State University (TESU) στην Trenton ξεκίνησε ένα νέο πρόγραμμα που επιτρέπει στους κρατούμενους του NJSP να παρακολουθήσουν αναγνωρισμένα πανεπιστημιακά προγράμματα. Ο MaQbool άρχισε να παρακολουθεί μαθήματα για πτυχίο φιλελεύθερων τεχνών, με τα δίδακτρα να καλύπτονται από υποτροφίες. Το πρόγραμμα λειτουργεί ανεξάρτητα από το τμήμα εκπαίδευσης του NJSP.
Για τον Michael Doce, 44 ετών, έναν άλλο φοιτητή του προγράμματος, η πόρτα αυτή είναι στενή αλλά πολύτιμη. “Θέλω να δείξω στο NJDOC, ‘Κοίτα τι έκανα μόνος μου’,” λέει. Ο Doce, ο οποίος σπούδαζε μηχανικός στο Rutgers University πριν φυλακιστεί, επιδιώκει τώρα πτυχίο στις επικοινωνίες. Η οικογένειά του αγοράζει μεταχειρισμένα βιβλία, τα οποία όμως, λόγω των ελέγχων ασφαλείας, μπορεί να καθυστερήσουν εβδομάδες για να φτάσουν. Η πρόσφατη απαγόρευση των μεταχειρισμένων βιβλίων από τη φυλακή μπορεί να εμποδίσει τη συνέχιση των σπουδών του.
Το ποίημα του 18ου αιώνα από τον Urdu ποιητή Mir Taqi Mir, “Η καρδιά μου είναι διχασμένη ανάμεσα σε δύο κλήσεις – τον κόσμο της αγάπης και τον οίκο του Θεού. Τώρα είναι μια δοκιμασία για να δούμε προς ποια κατεύθυνση θα στραφεί η ψυχή μου,” αποτυπώνει το καθημερινό δίλημμα του κρατουμένου: ανάμεσα στην απελπισία και την αποφασιστικότητα, ανάμεσα στην παράδοση και την ανάπτυξη. Σε απουσία αποκατάστασης, κάθε άνθρωπος πρέπει να επιλέξει τον δικό του δρόμο, “να ζει τον δικό του χρόνο”, όπως λέει η γνωστή φράση της φυλακής, προς το φως ή προς το σκοτάδι.
Άνθρωποι όπως ο Thomas, ο Kashif, ο Michael, και πολλοί άλλοι, επιλέγουν το φως. Επιλέγουν την εκπαίδευση. Το σωφρονιστικό σύστημα μπορεί να φυλακίζει σώματα, αλλά δεν μπορεί να ελέγξει τη θέληση για ανάπτυξη. Η εκπαίδευση εδώ δεν είναι ελεημοσύνη. Είναι αντίσταση. Είναι ο μοναδικός χώρος όπου μπορούμε ακόμα να επιλέγουμε, και επιλέγοντας, παραμένουμε άνθρωποι και ελεύθεροι. Διότι τελικά, η ελευθερία δεν αρχίζει με την αποφυλάκιση. Αρχίζει με την απόφαση να μεγαλώσουμε. Αρχίζει με το μυαλό. Και σε αυτόν τον τόπο, όπου ο χρόνος είναι ταυτόχρονα εχθρός και σύντροφος, κάθε γυρισμένη σελίδα, κάθε μαθημένο μάθημα, είναι ένας τρόπος να σιγάσουμε το ασταμάτητο “τικ”, ένας τρόπος να υπενθυμίσουμε στον εαυτό μας ότι ακόμη και πίσω από τα κάγκελα, ο χρόνος μπορεί ακόμα να μας ανήκει.
Αυτή είναι η τελευταία ιστορία από μια σειρά τριών μερών σχετικά με το πώς οι κρατούμενοι αντιμετωπίζουν το σύστημα δικαιοσύνης των ΗΠΑ μέσω του νόμου, των “επιχειρήσεων” της φυλακής και της σκληρά κερδισμένης εκπαίδευσης.
