Οι ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις που έπληξαν τις πόλεις Ντόχα, Ντουμπάι και Μαναμά το περασμένο Σαββατοκύριακο, κατέστρεψαν περισσότερο από γυαλί και τσιμέντο – έπληξαν επίσης την προσεκτικά καλλιεργημένη εικόνα των χωρών του Κόλπου ως οάσεων σταθερότητας, απομονωμένων από τις κρίσεις και τις συγκρούσεις στην υπόλοιπη Μέση Ανατολή.
Τώρα, οι χώρες της περιοχής αντιμετωπίζουν αυτό που οι αναλυτές χαρακτηρίζουν ως ένα αδιανόητο δίλημμα: να αντεπιτεθούν και να διακινδυνεύσουν να θεωρηθούν ότι πολεμούν στο πλευρό του Ισραήλ, ή να παραμείνουν παθητικές, ενώ οι πόλεις τους καίγονται.
«Για τους ανθρώπους και τους πολιτικούς ηγέτες εδώ, το να βλέπουν τη Μαναμά, τη Ντόχα και το Ντουμπάι να βομβαρδίζονται είναι τόσο παράξενο και αδιανόητο όσο το να βλέπουν το Σάρλοτ, το Σιάτλ ή το Μαϊάμι να βομβαρδίζονται θα ήταν για τους Αμερικανούς», δήλωσε η Μόνικα Μαρκς, καθηγήτρια πολιτικής της Μέσης Ανατολής στο New York University Abu Dhabi, στο Al Jazeera.
Οι επιθέσεις σημειώθηκαν καθώς το Ιράν αντεπιτέθηκε σε μια μαζική κοινή επίθεση ΗΠΑ-Ισραήλ που ξεκίνησε το Σάββατο. Η επιχείρηση προκάλεσε τον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, και άλλων ανώτατων στρατιωτικών ηγετών, ενώ έπληξε στρατιωτικές και κυβερνητικές εγκαταστάσεις σε όλο το Ιράν. Ένα σχολείο επλήγη επίσης, με τουλάχιστον 148 νεκρούς μόνο από αυτή την επίθεση.
Η Τεχεράνη αντεπιτέθηκε με πυραύλους και drones εναντίον του Ισραήλ και αμερικανικών στρατιωτικών περιουσιακών στοιχείων σε όλο τον Κόλπο, σκοτώνοντας τουλάχιστον τρεις ανθρώπους στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), όπου τουλάχιστον 58 άνθρωποι είχαν τραυματιστεί μέχρι το βράδυ της Κυριακής. Είτε πύραυλοι – είτε συντρίμμια μετά την αναχαίτισή τους – έπληξαν εμβληματικά κτίρια και το αεροδρόμιο στο Ντουμπάι, ουρανοξύστες στη Μαναμά και το αεροδρόμιο του Κουβέιτ, ενώ καπνός φαινόταν επίσης να αναδύεται από κάποιες γειτονιές της Ντόχα. Η Σαουδική Αραβία δήλωσε ότι το Ιράν επιτέθηκε επίσης στο Ριάντ και στην ανατολική του περιοχή. Το Κατάρ ανέφερε 16 τραυματίες στο έδαφός του, ενώ πέντε άτομα τραυματίστηκαν στο Ομάν, 32 στο Κουβέιτ και τέσσερις στο Μπαχρέιν.
Ένας πόλεμος που προσπάθησαν να σταματήσουν
Οι χώρες του Κόλπου δεν επιθυμούσαν αυτή τη σύγκρουση. Τις εβδομάδες που προηγήθηκαν της επίθεσης, το Ομάν διαμεσολαβούσε σε έμμεσες συνομιλίες μεταξύ της Ουάσινγκτον και της Τεχεράνης, με τον υπουργό Εξωτερικών Μπαντρ Αλμπουσαΐντι να δηλώνει ότι η ειρήνη ήταν «κοντά» αφού το Ιράν συμφώνησε να μην αποθηκεύσει ποτέ εμπλουτισμένο ουράνιο και να μειώσει δραματικά το υπάρχον εμπλουτισμένο ουράνιο.
Ωστόσο, ώρες αργότερα, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν πυραύλους.
«Τα κράτη του GCC (Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου) έβλεπαν αυτόν τον πόλεμο να έρχεται με αργό ρυθμό για εβδομάδες, αν όχι μήνες, και κατέβαλαν τεράστια προσπάθεια για να τον σταματήσουν», είπε η Μαρκς.
Ήξεραν, πρόσθεσε, ότι ένα αδιέξοδο ιρανικό καθεστώς θα «προτιμούσε την αδελφοκτονία από την αυτοκτονία», παίρνοντας ομήρους τους γείτονές του στον Κόλπο αντί να αποδεχτεί την ήττα.
Ο Ρομπ Γκάιστ Πίνφολντ, λέκτορας στο King’s College London, συμφώνησε ότι οι χώρες του Κόλπου είχαν προσπαθήσει σκληρά να αποτρέψουν τη στρατιωτική δράση.
«Τα κράτη του GCC δεν ήθελαν αυτόν τον πόλεμο. Προσπάθησαν να ασκήσουν πίεση εναντίον του», είπε στο Al Jazeera. Με αυτό το φόντο, είπε, η προοπτική να συμμετάσχουν στον πόλεμο – και να θεωρηθούν ότι «συνεργάζονται με τους Ισραηλινούς, είναι μια τεράστια πρόκληση για τη νομιμοποίησή τους».
Ωστόσο, η παραμονή στην παθητικότητα ενέχει τους δικούς της κινδύνους. Ο Πίνφολντ περιέγραψε το αδιέξοδο των χωρών του Κόλπου ως ένα «αδιέξοδο»: η αδράνεια, ενώ το Ιράν χτυπά επανειλημμένα, είναι εξίσου καταστροφική για το κύρος τους με τη συμμετοχή στον πόλεμο.
«Στο τέλος της ημέρας, αυτές οι κυβερνήσεις είναι ανταποκρίνονται στη λαϊκή γνώμη», είπε. «Θέλουν να θεωρούνται ότι προστατεύουν τους ανθρώπους τους, προστατεύουν την επικράτειά τους και την κυριαρχία τους».
Και οι δύο αναλυτές πρότειναν ότι οι χώρες του Κόλπου ενδέχεται τελικά να επιλέξουν να δράσουν – αλλά με τους δικούς τους όρους.
Ο Πίνφολντ υποστήριξε ότι είναι πιο πιθανό να εξαπολύσουν οι ίδιες χτυπήματα, πιθανώς μέσω μιας κοινής προσπάθειας του GCC, όπως η Δύναμη Ασπίδας της Χερσονήσου (PSF), παρά να ανοίξουν απλώς τον εναέριο χώρο τους για επιχειρήσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Το PSF ήταν ένας ενιαίος στρατός που δημιουργήθηκε το 1984 από το GCC, το οποίο εξελίχθηκε στην Ενιαία Στρατιωτική Διοίκηση το 2013.
«Δεν θέλουν να θεωρούνται ότι δουλεύουν για το Ισραήλ ή συνεργάζονται με το Ισραήλ», είπε. «Θέλουν να θεωρούνται ότι ηγούνται, όχι απλώς ότι ακολουθούν».
Αυτό θα επέτρεπε στις χώρες του Κόλπου να «βρεθούν στο τιμόνι» και να επιδείξουν δράση, αφού για εβδομάδες ήταν στο περιθώριο, πρόσθεσε ο Πίνφολντ.
«Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν αυτόν τον πόλεμο. Ήταν το Ιράν που τον κλιμάκωσε. Τώρα, οι χώρες του Κόλπου βρίσκονται σε θέση όπου μπορούν να δείξουν ότι δεν είναι απλώς παθητικοί – δεν είναι απλώς οι άνθρωποι που βομβαρδίζονται».
Σενάρια εφιάλτη
Ο άμεσος φόβος για τους ηγέτες του Κόλπου επικεντρώνεται στις πιο ευάλωτες υποδομές τους. Η Μαρκς προσδιόρισε αυτό που ονόμασε «το πραγματικό σενάριο εφιάλτη»: Χτυπήματα σε δίκτυα ηλεκτροδότησης, μονάδες αφαλάτωσης νερού και ενεργειακές υποδομές.
«Χωρίς κλιματισμό και αφαλάτωση νερού, οι καυτές και ξηρές χώρες του Κόλπου είναι ουσιαστικά ακατοίκητες», είπε.
«Χωρίς ενεργειακές υποδομές, είναι μη κερδοφόρες. Οι χώρες του Κόλπου θα λάβουν όλα τα μέτρα που κρίνουν ότι θα ελαχιστοποιήσουν τον κίνδυνο για αυτά τα συμφέροντα».
Ο Πίνφολντ, ωστόσο, υποστήριξε ότι η βαθύτερη απειλή δεν είναι φυσική, αλλά φήμης.
Η μόνιμη ζημιά, προειδοποίησε, θα είναι στην ήπια δύναμη των χωρών του Κόλπου – το εμπορικό τους σήμα ως σταθερά, προβλέψιμα καταφύγια για επενδύσεις και τουρισμό σε μια ταραγμένη περιοχή.
«Αυτές οι επιθέσεις βλάπτουν αυτή τη φήμη», είπε.
Μια νέα εποχή πολέμου μεταξύ κρατών;
Και οι δύο αναλυτές σημείωσαν ότι η τρέχουσα κρίση σηματοδοτεί μια δραματική αλλαγή στις περιφερειακές δυναμικές ασφάλειας. Για χρόνια, οι χώρες του Κόλπου επικεντρώνονταν στις ανησυχίες τους για μη κρατικούς δρώντες όπως οι Χούτι στην Υεμένη ή η Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
Αυτός ο υπολογισμός έχει αλλάξει τώρα.
«Αυτό που βλέπουμε είναι ένα νέο παράδειγμα στη Μέση Ανατολή, ή μια επιστροφή σε ένα πολύ παλιό παράδειγμα, του πολέμου μεταξύ κρατών», είπε ο Πίνφολντ.
«Δεν βλέπουμε τόσο πολύ πόλεμο γκρίζας ζώνης όσον αφορά την παραπληροφόρηση, τον πόλεμο με αντιπροσώπους και ούτω καθεξής. Βλέπουμε στην πραγματικότητα ένα νέο επίπεδο κλιμάκωσης».
Η Μαρκς παρατήρησε ότι πριν ξεσπάσει ο πόλεμος, οι χώρες του Κόλπου – συμπεριλαμβανομένων των ΗΑΕ – είχαν αρχίσει να θεωρούν το Ισραήλ ως μεγαλύτερη απειλή για την περιφερειακή σταθερότητα από το Ιράν, ιδιαίτερα μετά την επίθεση του Ισραήλ κατά ηγετών της Χαμάς στο Κατάρ τον Σεπτέμβριο.
«Αυτή η αξιολόγηση φαίνεται πολύ διαφορετική σήμερα», είπε.
Η πρώτη βολή του Ιράν, πρόσθεσε, ήταν «ευρεία και ανησυχητικά ακανόνιστη» – και πολλά χειρότερα θα μπορούσαν να ακολουθήσουν.
Προς το παρόν, οι χώρες του Κόλπου επαναξιολογούν ραγδαία. Οι επόμενες κινήσεις τους θα εξαρτηθούν από το αν το Ιράν θα προσφέρει αυτό που η Μαρκς αποκάλεσε «μια πιο λογική κλιμακωτή σκάλα» – μια που θα μπορούσε να τους επιτρέψει να παραμείνουν στο περιθώριο, ακριβώς εκεί που θέλουν να είναι.
Όμως, με τους λαμπερούς ορίζοντές τους πλέον σημαδεμένους από πυραυλικές επιθέσεις, αυτή η επιλογή μπορεί να χάνεται γρήγορα.
