Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος στο παρελθόν επέκρινε σφοδρά την απόφαση της κυβέρνησης Τζορτζ Ου. Μπους να εισβάλει στο Ιράκ, βρίσκεται σήμερα, κατά τη δεύτερη θητεία του, αντιμέτωπος με μια στρατιωτική περιπέτεια στη Βενεζουέλα που θυμίζει έντονα την προεδρία Μπους. Η στρατιωτική επέμβαση για την ανατροπή ενός αντίπαλου ξένου ηγέτη, βασισμένη σε αμφίβολα επιχειρήματα εθνικής ασφάλειας και με στόχο την πρόσβαση στο πετρέλαιο της χώρας, αποκαλύπτει μια παρόμοια αλαζονική αντίληψη των Ηνωμένων Πολιτειών ότι μπορούν να επιτύχουν τους στόχους τους μέσω αλλαγής καθεστώτος.
Ωστόσο, υπάρχουν και σημαντικές διαφορές. Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο της επέμβασης στη Βενεζουέλα είναι η έλλειψη μιας συνολικής στρατηγικής. Μετά από μια τρίωρη συνέντευξη τύπου του Τραμπ, σε συνεργασία με τους υπουργούς Άμυνας και Εξωτερικών, δεν ήταν σαφές ποιο ήταν το σχέδιο για τη Βενεζουέλα, ή αν υπήρχε σχέδιο. Οι απειλές του για περαιτέρω επιθέσεις τις επόμενες ημέρες δεν έφεραν καμία διευκρίνιση.
Στο παρελθόν, οι αλλαγές καθεστώτων υπό την ηγεσία των ΗΠΑ εντάσσονταν σε ευρύτερα ιδεολογικά πλαίσια. Η Διακήρυξη Μονρόε το 1823, η ψυχροπολεμική πολιτική ανατροπής αριστερών καθεστώτων, η “νέα παγκόσμια τάξη” του Τζορτζ Χ.Ου. Μπους, η “ανθρωπιστική επέμβαση” των προηγούμενων προέδρων, και η “καταπολέμηση της τρομοκρατίας” μετά την 11η Σεπτεμβρίου, σηματοδοτούσαν σαφείς ιδεολογικές κατευθύνσεις. Ακόμα και η επέμβαση του Μπαράκ Ομπάμα στη Λιβύη το 2011 βασίστηκε στην “ευθύνη προστασίας” των αμάχων.
Στην περίπτωση της Βενεζουέλας, αντίθετα, δεν υπάρχει σαφής ιδεολογική αιτιολόγηση. Ο Τραμπ και η ομάδα του έχουν επικαλεστεί με τρόπο ανοργάνωτο ανθρωπιστικά ζητήματα, την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, ακόμα και τη Διακήρυξη Μονρόε. Ωστόσο, ο ίδιος ο πρόεδρος, με την αναφορά στο “Donroe Doctrine”, χλεύασε την ιδέα μιας ευρύτερης ιδεολογικής προσέγγισης, υπογραμμίζοντας την απουσία οποιασδήποτε συνεκτικής ξένης πολιτικής.
Η αλήθεια είναι ότι ο Τραμπ επιδιώκει μια ολοένα και πιο επιθετική και μιλιταριστική εξωτερική πολιτική, όχι λόγω μιας ευρύτερης ιδεολογικής προσδοκίας, αλλά επειδή διαπιστώνει ότι μπορεί να το κάνει χωρίς συνέπειες. Η στόχευση “κακών” ξένων παραγόντων, που έχουν περιορισμένες δυνατότητες αντίδρασης, απευθύνεται στη βάση του. Η αναφορά σε συμμορίες όπως η “Tren de Aragua” της Βενεζουέλας, σε συνδυασμό με την επίδειξη της στρατιωτικής του δράσης εντός των ΗΠΑ, υποδηλώνει μια σύνδεση μεταξύ του “πολέμου κατά των ναρκωτικών και του εγκλήματος” στο εσωτερικό και στο εξωτερικό.
Ενώ προηγούμενοι πρόεδροι χρησιμοποίησαν την αμερικανική ισχύ για την προώθηση ποικίλων ιδεολογιών και αρχών, ο Τραμπ μοιάζει να προσποιείται ότι ακολουθεί παλαιότερες ιδεολογίες για να δικαιολογήσει τη χρήση αμερικανικής ισχύος. Οι “καλές” προθέσεις προηγούμενων προέδρων, παρά τις συχνά καταστροφικές συνέπειες για τους λαούς που βρέθηκαν στο στόχαστρο, παρείχαν ένα επίπεδο προβλεψιμότητας και συνοχής. Αντίθετα, ο Τραμπ φαίνεται να καθοδηγείται αποκλειστικά από άμεσες πολιτικές ανησυχίες και βραχυπρόθεσμες προοπτικές δόξας και κέρδους.
Αν υπάρχει μια σωτηρία σε μια τέτοια άρχη εξωτερική πολιτική, ίσως είναι η εφήμερη φύση των επεμβάσεων που διεξάγονται χωρίς ένα συνολικό όραμα. Αυτή η έλλειψη αρχών δεν προάγει το είδος της ιδεολογικής δέσμευσης που οδήγησε άλλους προέδρους σε μακροχρόνιες επεμβάσεις, όπως η κατοχή του Ιράκ. Ωστόσο, αυτό σημαίνει επίσης ότι ο Τραμπ θα μπορούσε ενδεχομένως να χρησιμοποιήσει στρατιωτική επέμβαση για να επιλύσει οποιαδήποτε διεθνή διαφορά ή να επιδιώξει οποιονδήποτε φαινομενικά κερδοφόρο στόχο, όπως η ανάληψη του ελέγχου της Γροιλανδίας από τη Δανία.
Τον περασμένο χρόνο, η επιβολή δασμών θεωρήθηκε ένα ισχυρό εργαλείο για την προάσπιση των συμφερόντων του, με εφαρμογή σχεδόν αδιακρίτως σε συμμάχους και αντιπάλους. Τώρα που ο Τραμπ νιώθει άνετα να χρησιμοποιεί τον αμερικανικό στρατό για την επίτευξη διαφόρων στόχων – κέρδος, διπλωματία κανονιοφόρων, απόσπαση προσοχής από εγχώρια σκάνδαλα κ.λπ. – ο κίνδυνος είναι ότι θα γίνει εξίσου απρόσεκτος στη χρήση βίας. Αυτό δεν είναι καλό ούτε για τις ΗΠΑ ούτε για τον υπόλοιπο κόσμο, ειδικά σε μια εποχή πολλαπλών παγκόσμιων κρίσεων, όπου ο κόσμος χρειάζεται απεγνωσμένα μια υπερδύναμη χωρίς ξεκάθαρη στρατηγική ή σχέδιο για την επόμενη μέρα.
