Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες χρειάζονται τη Γροιλανδία για την «εθνική τους ασφάλεια», αναθέτοντας στον Κυβερνήτη της Λουιζιάνα, Τζεφ Λάντρι, τον ρόλο του ειδικού απεσταλμένου για το δανικό αρκτικό νησί. Αυτή η κίνηση προκάλεσε την έντονη αντίδραση της Κοπεγχάγης, η οποία προέβη σε διπλωματικές διαμαρτυρίες, επικαλούμενη ανησυχίες για την κυριαρχία.
«Χρειαζόμαστε τη Γροιλανδία για την εθνική ασφάλεια, όχι για τα ορυκτά», δήλωσε ο Τραμπ σε δημοσιογράφους στην οικία του Mar-a-Lago στη Φλόριντα, τονίζοντας ότι ο Λάντρι θα «ηγείτο της προσπάθειας». Από την πλευρά του, ο Λάντρι ανέφερε ότι θα επιδιώξει να καταστήσει την αρκτική περιοχή «μέρος των ΗΠΑ».
Οι δηλώσεις αυτές προκάλεσαν δριμεία κριτική από την Πρωθυπουργό της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, και τον Πρωθυπουργό της Γροιλανδίας, Γενς-Φρέντρικ Νίλσεν. Σε κοινή τους δήλωση, επεσήμαναν: «Δεν μπορεί κανείς να προσαρτήσει άλλη χώρα… Ούτε καν με το επιχείρημα της διεθνούς ασφάλειας. Η Γροιλανδία ανήκει στους Γροιλανδούς και οι ΗΠΑ δεν θα αναλάβουν τη Γροιλανδία».
Από τότε που ο Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο, έχει εκφράσει επανειλημμένα την επιθυμία του για το πλούσιο σε ορυκτά νησί, ένα αίτημα που η Δανία και πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες έχουν απορρίψει κατηγορηματικά.
Γιατί ο Τραμπ θεωρεί τη Γροιλανδία «ουσιώδη» για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ; Ο Αμερικανός πρόεδρος επέμεινε ότι το «πλούσιο σε πόρους νησί» είναι «ουσιώδες» για λόγους ασφαλείας, παρά για τα ορυκτά του. «Αν κοιτάξετε τη Γροιλανδία, βλέπετε πάνω και κάτω στην ακτογραμμή, υπάρχουν ρωσικά και κινεζικά πλοία παντού», είπε, προσθέτοντας ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν «πολλές θέσεις για ορυκτά και πετρέλαιο».
Το ενδιαφέρον του Τραμπ για τη Γροιλανδία δεν είναι καινούριο. Κατά τη διάρκεια της πρώτης του θητείας ως πρόεδρος των ΗΠΑ (2017-2021), είχε προτείνει την ιδέα της αγοράς του νησιού από τη Δανία. Τότε, είχε αναβάλει μια επίσκεψη στη χώρα της Βόρειας Ευρώπης το 2019, αφού η Δανή Πρωθυπουργός Φρεντέρικσεν είχε απορρίψει την ιδέα. Επίσης, δεν έχει αποκλείσει τη χρήση στρατιωτικής βίας για την κατάληψή του, έχοντας δηλώσει τον Μάρτιο ότι οι ΗΠΑ θα «πάνε όσο μακριά χρειαστεί».
Γεωγραφικά τμήμα της Βόρειας Αμερικής, η πρωτεύουσα της Γροιλανδίας, Nuuk, απέχει περίπου 2.900 χλμ από τη Νέα Υόρκη – εγγύτερα από ό,τι από την Κοπεγχάγη, την πρωτεύουσα της Δανίας, η οποία βρίσκεται περίπου 3.500 χλμ ανατολικά. Η ημιαυτόνομη περιοχή έχει πληθυσμό 57.000 κατοίκων.
Πώς αντέδρασαν οι Γροιλανδοί σε αυτή την τελευταία κίνηση; Ο Λόκε Ράσμουσεν, Υπουργός Εξωτερικών της Δανίας, δήλωσε ότι ο διορισμός του Λάντρι από τον Τραμπ επιβεβαίωσε το συνεχιζόμενο ενδιαφέρον των ΗΠΑ για τη Γροιλανδία. «Ωστόσο, επιμένουμε ότι όλοι – συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ – πρέπει να δείχνουν σεβασμό για την εδαφική ακεραιότητα του Βασιλείου της Δανίας», δήλωσε στο πρακτορείο ειδήσεων AFP.
Τη Δευτέρα, ο Πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, Νίλσεν, ανέφερε ότι η Γροιλανδία είναι φιλική προς την Ουάσιγκτον και ότι «γνωρίζουν ότι δεν υπάρχει εμπόδιο για τις Ηνωμένες Πολιτείες να αυξήσουν την ασφάλεια στην Αρκτική σε γροιλανδικό έδαφος, αν το επιθυμούν». «Αλλά το να περάσει κανείς από αυτό στο να πιέσει για την ανάληψη μιας χώρας που κατοικείται και έχει τη δική της κυριαρχία δεν είναι αποδεκτό», δήλωσε ο Νίλσεν στην εφημερίδα Sermitsiaq.
Οι κάτοικοι της Γροιλανδίας υποστηρίζουν σε γενικές γραμμές την αυξημένη ανεξαρτησία από τη Δανία, αλλά όχι τη μεταβίβαση κυριαρχίας στις ΗΠΑ. Το 2009, η Δανία χορήγησε στη Γροιλανδία εκτεταμένες εξουσίες αυτοδιοίκησης, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος να επιδιώξει ανεξαρτησία από τη Δανία μέσω δημοψηφίσματος.
Τον Αύγουστο, η Δανία κάλεσε τον επιτετραμμένο της πρεσβείας των ΗΠΑ, αφού τουλάχιστον τρεις αξιωματούχοι που συνδέονταν με τον πρώην πρόεδρο Τραμπ εντοπίστηκαν στην πρωτεύουσα της Γροιλανδίας, Nuuk, αξιολογώντας το τοπικό αίσθημα για την ενίσχυση των δεσμών με τις ΗΠΑ. Τον Μάρτιο, ο Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ JD Vance και η σύζυγός του, Usha Vance, συνοδεύονταν από τον Σύμβουλο Εθνικής Ασφάλειας του Λευκού Οίκου Mike Waltz και τον Υπουργό Ενέργειας των ΗΠΑ Chris Wright σε μια περιοδεία στη Διαστημική Βάση Pituffik των ΗΠΑ στη βορειοδυτική Γροιλανδία «για να λάβουν ενημέρωση για θέματα αρκτικής ασφάλειας και να συναντηθούν με Αμερικανούς στρατιωτικούς», σύμφωνα με δήλωση που εκδόθηκε από το γραφείο του Vance. Ωστόσο, ο υπηρεσιακός επικεφαλής της κυβέρνησης της Γροιλανδίας, Mute Egede, έγραψε σε ανάρτηση στο διαδίκτυο εκείνη την εποχή ότι η Γροιλανδία δεν είχε στην πραγματικότητα εκδώσει καμία πρόσκληση για επίσημη ή ιδιωτική επίσκεψη.
Πώς αντέδρασε η διεθνής κοινότητα; Σε απάντηση της ανακοίνωσης του Λάντρι, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen και ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Antonio Costa δήλωσαν ότι η ασφάλεια στην Αρκτική «ήταν και παραμένει βασική προτεραιότητα» για την ΕΕ, «στην οποία επιδιώκουμε να συνεργαστούμε με συμμάχους και εταίρους». «Η εδαφική ακεραιότητα και η κυριαρχία είναι θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς δικαίου. Αυτές οι αρχές είναι απαραίτητες όχι μόνο για την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και για τα έθνη σε όλο τον κόσμο», δήλωσαν στο X. Την Τρίτη, ο Γάλλος Πρόεδρος Emmanuel Macron επανέλαβε την υποστήριξη της Γαλλίας στην κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα τόσο της Δανίας όσο και της Γροιλανδίας. Δήλωσε ότι η Γροιλανδία «ανήκει στους ανθρώπους της» και η Δανία «υπηρετεί ως εγγυητής της».
Γιατί είναι η Γροιλανδία στρατηγικής σημασίας για τις ΗΠΑ; Ο Τραμπ έχει τονίσει επανειλημμένα ότι η στρατηγική γεωγραφία της Αρκτικής – ιδιαίτερα η θέση της Γροιλανδίας μεταξύ Βόρειας Αμερικής και Ευρώπης – είναι καθοριστική για τα συμφέροντα άμυνας και παγκόσμιας ασφάλειας των ΗΠΑ. Η θέση της, προσφέροντας τη συντομότερη διαδρομή από τη Βόρεια Αμερική προς την Ευρώπη, θα έδινε στην Ουάσιγκτον πλεονέκτημα για τον στρατό της και το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης βαλλιστικών πυραύλων. Οι ΗΠΑ ενδιαφέρονται επίσης να εγκαταστήσουν ραντάρ στα ύδατα που συνδέουν τη Γροιλανδία, την Ισλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Αυτά τα ύδατα αποτελούν πύλη για ρωσικά και κινεζικά πλοία, τα οποία οι ΗΠΑ θέλουν να παρακολουθούν. Το νησί φιλοξενεί επίσης τη Διαστημική Βάση Pituffik, μια σημαντική στρατιωτική εγκατάσταση των ΗΠΑ που χρησιμοποιείται για επιχειρήσεις επιτήρησης και προειδοποίησης πυραύλων.
Τι ορυκτούς πόρους έχει η Γροιλανδία; Ο Τραμπ έχει αρνηθεί ότι ο ορυκτός της πλούτος είναι ο πραγματικός λόγος που ενδιαφέρεται τόσο πολύ για τη Γροιλανδία. Ωστόσο, είναι πλούσια σε ορυκτούς πόρους κρίσιμους για την παραγωγή σύγχρονων τεχνολογιών, συμπεριλαμβανομένων των σπάνιων γαιών για ηλεκτρονικά και καθαρή ενέργεια, καθώς και ουρανίου, ψευδαργύρου και άλλων βασικών μετάλλων. Διαθέτει επίσης πιθανά κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου, αν και η εξόρυξή τους είναι περιορισμένη. Έρευνες υποδεικνύουν ότι η Γροιλανδία περιέχει σημαντικό μερίδιο των κρίσιμων πρώτων υλών που έχει προσδιορίσει η ΕΕ.
Ποιες άλλες χώρες επιδιώκουν θέσεις στην Αρκτική και γιατί; Πολλές χώρες έχουν αυξήσει την δραστηριότητά τους στην Αρκτική τα τελευταία χρόνια. Η κλιματική αλλαγή και ένα ταχέως λιώσιμο των πάγων είναι οι κύριοι λόγοι για τους οποίους η Αρκτική έχει γίνει γεωπολιτικό hotspot. Η Αρκτική θερμαίνεται με ρυθμό τέσσερις φορές ταχύτερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο, αυξάνοντας την προσβασιμότητά της για θαλάσσιες εμπορικές οδούς και εξερεύνηση πόρων – τόσο από μη αρκτικές χώρες όσο και από αυτές με αρκτική παρουσία. Η Κίνα έχει αναπτύξει πλοία ικανά για στρατιωτική παρακολούθηση και ερευνητικές λειτουργίες στην περιοχή. Οι σκοποί είναι η συλλογή δεδομένων και η εξασφάλιση πρόσβασης σε πόρους και ναυτιλιακές γραμμές, οι οποίες αναδύονται ως αποτέλεσμα της τήξης των πάγων. Πέρυσι, ο Καναδάς αποκάλυψε μια πολιτική ασφαλείας 37 σελίδων που περιγράφει σχέδια για την ενίσχυση της στρατιωτικής και διπλωματικής του παρουσίας στην Αρκτική, επικαλούμενος απειλές που προέρχονται από την αυξανόμενη ρωσική και κινεζική δραστηριότητα. Τα τελευταία χρόνια, η Ρωσία έχει επεκτείνει τη ναυτική της παρουσία, αναπτύσσοντας συστήματα πυραύλων και αυξάνοντας τις δοκιμές όπλων στην Αρκτική. Ο Ρώσος Πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν έχει επίσης επισημάνει το ενδιαφέρον του Τραμπ για την περιοχή. Κατά τη διάρκεια ομιλίας του στο Διεθνές Φόρουμ της Αρκτικής στην ρωσική πόλη Murmansk, την μεγαλύτερη πόλη εντός του αρκτικού κύκλου, νωρίτερα φέτος, ο Πούτιν δήλωσε ότι πίστευε ότι ο Τραμπ ήταν σοβαρός σχετικά με την κατάληψη της Γροιλανδίας και ότι οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν τις προσπάθειές τους να την αποκτήσουν. «Μπορεί να φαίνεται εκπληκτικό μόνο στην πρώτη ματιά, και θα ήταν λάθος να πιστεύουμε ότι πρόκειται για κάποια εξωφρενική ομιλία της τρέχουσας αμερικανικής διοίκησης», δήλωσε ο Πούτιν, προσθέτοντας ότι αναμένει ότι οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν να «συστηματικά προωθούν τα γεωστρατηγικά, στρατιωτικοπολιτικά και οικονομικά τους συμφέροντα στην Αρκτική». Ο Πούτιν εξέφρασε επίσης ανησυχίες για τους γείτονες της Ρωσίας, τη Φινλανδία και τη Σουηδία – οι οποίες και οι δύο έχουν σύνορα εντός του αρκτικού κύκλου – που εντάσσονται στο NATO, τη διατλαντική στρατιωτική συμμαχία μεταξύ Βόρειας Αμερικής και Ευρώπης. Η Φινλανδία εντάχθηκε στο NATO το 2023 και η Σουηδία το 2024. «Η Ρωσία δεν έχει απειλήσει ποτέ κανέναν στην Αρκτική, αλλά θα παρακολουθούμε στενά τις εξελίξεις και θα αναλάβουμε μια κατάλληλη απάντηση αυξάνοντας τη στρατιωτική μας ικανότητα και εκσυγχρονίζοντας τη στρατιωτική υποδομή», δήλωσε ο Πούτιν.
Θα μπορούσαν οι ΗΠΑ να καταλάβουν τη Γροιλανδία με τη βία; Ο καθηγητής Jacobsen δήλωσε ότι αν οι ΗΠΑ εισέβαλαν στη Γροιλανδία, αυτό θα σήμαινε το τέλος του Οργανισμού Βορειοατλαντικής Συνθήκης (NATO). Η Δανία και οι ΗΠΑ είναι ιδρυτικά μέλη του NATO, μιας ευρωπαϊκής και βορειοαμερικανικής στρατιωτικής συμμαχίας που ιδρύθηκε το 1949. «Σε προσωπικό επίπεδο για τον Τραμπ, αυτό θα σήμαινε επίσης το τέλος οποιωνδήποτε φιλοδοξιών για την απόκτηση βραβείου ειρήνης, για το οποίο έχει αγωνιστεί τόσο καιρό», δήλωσε ο Jacobsen στο Al Jazeera. «Όλες οι προσπάθειές του να τερματίσει τους πολέμους στην Ουκρανία, την Παλαιστίνη-Ισραήλ και αλλού δεν θα είχαν καμία επίδραση προς αυτόν τον σκοπό». Ο Jacobsen πρόσθεσε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν «λογικοί άνθρωποι στις σωστές θέσεις» που θα «έβαζαν φρένο σε μια τόσο παράλογη ιδέα όπως η εισβολή στη Γροιλανδία». «Πραγματικά δεν πιστεύω ότι θα συμβεί», πρόσθεσε.
