Ένας χρόνο μετά την πτώση του Μπασάρ αλ Άσαντ, την 8η Δεκεμβρίου 2024, οι οικογένειες των εξαφανισμένων στη Συρία συνεχίζουν τον αγώνα τους για να βρουν απαντήσεις και να αποδώσουν δικαιοσύνη. Φωτογραφίες των αγνοουμένων κοσμούν πλέον τους δρόμους, ενώ οι συγγενείς εξερευνούν τάφους και εγκαταλελειμμένες φυλακές, αναζητώντας έστω και ένα στοιχείο που θα διαλύσει το πέπλο της αβεβαιότητας.
Πάνω από 13 χρόνια πολέμου, που έχουν στοιχίσει τη ζωή σε περισσότερους από μισό εκατομμύριο ανθρώπους και έχουν εκτοπίσει τον μισό πληθυσμό της χώρας, το καθεστώς και οι σύμμαχοί του ευθύνονται για την εξαφάνιση μεταξύ 120.000 και 300.000 ανθρώπων, σύμφωνα με την Εθνική Επιτροπή για τους Αγνοούμενους της Συρίας. Ένα πολύπλοκο σύστημα βασισμένο σε πληροφοριοδότες, μυστική αστυνομία, αρχεία και φόβο, καθιστούσε τις συλλήψεις αυθαίρετες, συχνά λόγω προσωπικών διαφορών, φημών ή και δωροδοκιών.
Η κατάρρευση του καθεστώτος γέμισε κάποιους Σύρους με ελπίδα, ενώ άλλοι έσπευσαν σε φυλακές, όπως αυτή της Σεντνάγια. Εκεί, άνθρωποι προσπάθησαν να διασώσουν έγγραφα, ενώ άλλοι έψαχναν κάτω από τα πατώματα, βρίσκοντας αλυσίδες και ηλεκτρικά καλώδια. Λίγες μόνο οικογένειες κατάφεραν να επανενωθούν. Για τις υπόλοιπες, η θλίψη και η ελπίδα συνυπάρχουν, με την τύχη των εξαφανισμένων να παραμένει άγνωστη.
Η νέα κυβέρνηση, υπό τον Πρόεδρο Αχμέντ αλ Σαράα, έχει δεσμευτεί για την αποκάλυψη της αλήθειας. Μέσω διαταγμάτων που εκδόθηκαν τον Μάιο του 2025, δημιουργήθηκαν η Εθνική Επιτροπή για τους Αγνοούμενους και η Εθνική Επιτροπή για τη Μεταβατική Δικαιοσύνη. Ωστόσο, η πρόοδος είναι αργή, καθώς η χώρα στερείται εργαστηρίων, ειδικών και πόρων. Η οικοδόμηση μιας εθνικής βάσης δεδομένων, η πρόσληψη δικαστικών ιατροδικαστών και η δημιουργία δυνατοτήτων για ανάλυση DNA αποτελούν τεράστιες προκλήσεις.
Οι Εθελοντές της “Λευκής Κράνους” (Syria Civil Defence – SCD) αναλαμβάνουν έργο να φωτογραφίζουν και να τεκμηριώνουν τα ευρήματα, όπως θραύσματα ρούχων, δόντια και οστά. Κάθε σύνολο λειψάνων αποστέλλεται σε κέντρο αναγνώρισης, αλλά η διαδικασία σταματά εκεί, καθώς καμία οικογένεια δεν έχει επανενωθεί με τα λείψανα των εξαφανισμένων, λόγω έλλειψης εργαστηρίων DNA και εξειδικευμένου προσωπικού.
Παρά τις συνεργασίες με διεθνείς οργανισμούς όπως η ICMP, η IIMP και ο ICRC, η εύρεση και αναγνώριση των αγνοουμένων παραμένει ένα δυσβάσταχτο έργο. Η συλλογή και κατάθεση μαρτυριών, η άντληση πληροφοριών από πρώην αξιωματούχους και φύλακες, καθώς και η δημιουργία μιας κεντρικής βάσης δεδομένων, είναι απαραίτητες προϋποθέσεις, αλλά το έργο αυτό δεν έχει ακόμη ξεκινήσει.
Οι δύο αδελφές, Νατζούα (60) και Γκάντα (55), θρηνούν την εξαφάνιση του αδελφού τους, Αϊμάν. Η μοναδική τους επαφή μαζί του μετά την απαγωγή του, στις 10 Μαρτίου 2013, ήταν μια φωτογραφία που έδειχνε το σώμα του νεκρό, με τον αυχένα του σπασμένο και τα πόδια του κατάγματα. Για αυτές, οι πληγές του Αϊμάν αποτελούσαν απόδειξη της πίστης του μέχρι το τέλος.
Η Σαφινάζ αλ Τσάαμπι, μητέρα του Χαμίντ, ο οποίος εξαφανίστηκε το 2014, βίωσε την απόλυτη διάψευση όταν, αντί να συναντήσει τον γιο της στη φυλακή Σεντνάγια, έλαβε μια κάρτα επισκέπτη που της έλεγε “ο κρατούμενος δεν υπάρχει”. Ο Χαμίντ, 18 ετών τότε, ήταν ένας ήσυχος μαθητής που απέφευγε την πολιτική, αλλά συνελήφθη από την Εθνοφρουρά.
Η Φουζιά, κόρη του Μοχάμεντ αλ Αλάουι, ο οποίος εξαφανίστηκε το 2013, ολοκλήρωσε τις σπουδές της στην ιατρική, εκπληρώνοντας την υπόσχεση που είχε δώσει στον πατέρα της. Η ανακάλυψη μιας φωτογραφίας του πατέρα της στα αρχεία “Caesar” επιβεβαίωσε τον θάνατό του, αφήνοντας την οικογένεια σε κατάσταση απόλυτου πόνου και απόγνωσης.
Η περιοχή της Τανταμόν, στα νότια προάστια της Δαμασκού, αποκαλύφθηκε ως μαζικός τάφος, με τουλάχιστον 41 άμαχους θύματα που εκτελέστηκαν τον Απρίλιο του 2013. Τα “Λευκά Κράνη” συνεχίζουν την ανάκτηση σορών, αλλά η έλλειψη DNA δυσχεραίνει την ταυτοποίηση.
Αν και πολλές υποσχέσεις έχουν δοθεί, η αναζήτηση δικαιοσύνης και κλεισίματος για τις οικογένειες των εξαφανισμένων στη Συρία είναι ένας μακρύς και επώδυνος δρόμος. Η αλήθεια, η λογοδοσία και η αξιοπρεπής ταφή των αγαπημένων τους προσώπων παραμένουν ζητούμενα, καθώς η μνήμη τους συνεχίζει να ζει στις καρδιές τους.
