Η αεροδιαστημική βιομηχανία του Μεξικού, που έχει γνωρίσει σημαντική ανάπτυξη χάρη στη συμφωνία ΗΠΑ-Μεξικού-Καναδά (USMCA), βρίσκεται αντιμέτωπη με αβεβαιότητα λόγω της επανεξέτασης της συμφωνίας και των πολιτικών του Donald Trump. Η πρόεδρος του Μεξικού, Claudia Sheinbaum, είχε ανακοινώσει προηγουμένως ότι η βιομηχανία αναμένεται να παρουσιάσει ετήσια ανάπτυξη έως και 15% τα επόμενα τέσσερα χρόνια, αποδίδοντας την επέκταση σε ένα ισχυρό εργατικό δυναμικό, αυξημένες εξαγωγές και την παρουσία ξένων εταιρειών.
Ωστόσο, η επικείμενη αναθεώρηση του USMCA, της συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου που συνέβαλε στην άνθηση του κλάδου, θέτει σε κίνδυνο το μέλλον του. Ειδικοί επισημαίνουν ότι η διασφάλιση της επενδυτικής σταθερότητας και η ενίσχυση των εργασιακών προτύπων είναι κρίσιμες για την προστασία της βορειοαμερικανικής εφοδιαστικής αλυσίδας. Το Μεξικό στοχεύει να ενταχθεί στις δέκα κορυφαίες χώρες παραγωγής αεροδιαστημικών προϊόντων, στο πλαίσιο του στρατηγικού σχεδίου “Plan Mexico” για την ενίσχυση της παγκόσμιας ανταγωνιστικότητας.
Ως ο έκτος μεγαλύτερος προμηθευτής αεροδιαστημικών εξαρτημάτων στις ΗΠΑ, η βιομηχανία έχει επωφεληθεί σημαντικά από το USMCA, το οποίο προώθησε την περιφερειακή ενοποίηση της εφοδιαστικής αλυσίδας, σύμφωνα με τη Monica Lugo, διευθύντρια θεσμικών σχέσεων στην συμβουλευτική εταιρεία PRODENSA. Παρόλα αυτά, αυτή η ενοποίηση δεν εγγυάται τη συνεχιζόμενη ανάπτυξη, ιδιαίτερα υπό το πρίσμα των πολιτικών του Donald Trump και των εκτεταμένων δασμολογικών πολιτικών του.
Οδοστρωτήρες για την ανταγωνιστικότητα
Οι πρόσφατοι δασμοί σε υλικά όπως ο χάλυβας και το αλουμίνιο, κρίσιμα για τον αεροδιαστημικό τομέα, έχουν διαβρώσει την εμπιστοσύνη στις ΗΠΑ ως αξιόπιστο εταίρο. Εάν οι τρέχουσες συνθήκες συνεχιστούν, ο κλάδος κινδυνεύει να χάσει κεφάλαια, επενδύσεις και θέσεις εργασίας. Η αβεβαιότητα που δημιουργείται από τις απρόβλεπτες αποφάσεις, βασισμένες στη διάθεση του προέδρου, προκαλεί χάος και ζημιώνει σοβαρά τη χώρα και την οικονομία.
Στις 4 Δεκεμβρίου, ο Trump υπαινίχθηκε την πιθανότητα λήξης της συμφωνίας USMCA την επόμενη χρονιά ή διαπραγμάτευσης μιας νέας συμφωνίας. Αυτό συνέβη μετά από δηλώσεις του εκπροσώπου εμπορίου των ΗΠΑ, Jamieson Greer, στην εφημερίδα Politico, ότι η κυβέρνηση εξετάζει ξεχωριστές συμφωνίες με τον Καναδά και το Μεξικό.
Μια άνθουσα αεροδιαστημική βιομηχανία
Η αγορά αεροδιαστημικών προϊόντων του Μεξικού εκτιμάται στα 11,2 δισεκατομμύρια δολάρια και αναμένεται να διπλασιαστεί στα 22,7 δισεκατομμύρια δολάρια έως το 2029, σύμφωνα με την Sheinbaum, επικαλούμενη στοιχεία από την Μεξικανική Ομοσπονδία Αεροδιαστημικής Βιομηχανίας (FEMIA). Φιλοξενώντας παγκόσμιες εταιρείες όπως η Bombardier, η Safran, η Airbus και η Honeywell, το Μεξικό έχει εδραιωθεί ως βασικός παίκτης στην παγκόσμια αγορά αεροδιαστημικών προϊόντων και είναι πλέον ο δωδέκατος μεγαλύτερος εξαγωγέας αεροδιαστημικών εξαρτημάτων παγκοσμίως.
Ο Marco Antonio Del Prete, γραμματέας βιώσιμης ανάπτυξης στην Queretaro, αποδίδει αυτή την επιτυχία εν μέρει σε βαριές επενδύσεις στην εκπαίδευση και την κατάρτιση. Το 2005, η κυβέρνηση της Queretaro υποσχέθηκε στην καναδική Bombardier να επενδύσει στην εκπαίδευση και ίδρυσε το Αεροναυπηγικό Πανεπιστήμιο, το οποίο προσφέρει πλέον προγράμματα που κυμαίνονται από τεχνικά διπλώματα έως μεταπτυχιακά στη μεταποίηση και μηχανική αεροδιαστημικών.
Η Bombardier λειτούργησε ως άγκυρα, ωθώντας την Queretaro να αναδειχθεί σε κόμβο υψηλής τεχνολογίας για την παραγωγή εξαρτημάτων. Ενώ η μονάδα της Bombardier στην Queretaro αρχικά εστίαζε σε πλεξούδες καλωδίων, έχει εξελιχθεί για να εξειδικεύεται σε σύνθετες αεροδιαστημικές κατασκευές.
Ο Marco Antonio Carrillo, ερευνητής καθηγητής στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Queretaro (UAQ), τόνισε ότι οι ευρείες εκπαιδευτικές προσφορές της περιοχής έχουν καλλιεργήσει ένα ισχυρό εργατικό δυναμικό, το οποίο έχει προσελκύσει την προσοχή αεροπορικών κατασκευαστών, κυρίως από τις ΗΠΑ, τον Καναδά και τη Γαλλία.
Το Μεξικό στοχεύει επίσης να ενταχθεί στη Γαλλία και τις ΗΠΑ ως η τρίτη χώρα ικανή να συναρμολογήσει πλήρως κινητήρα για τη Safran. Ωστόσο, η Διεθνής Ένωση Μηχανικών και Εργαζομένων Αεροδιαστημικής (IAM) ανησυχεί ότι η πρόοδος θα μπορούσε να οδηγήσει σε περισσότερη προηγμένη μεταποίηση και συναρμολόγηση στο Μεξικό, δεδομένων των τοπικών επενδύσεων σε αεροναυπηγικά πανεπιστήμια και κατάρτιση.
Υψηλής εξειδίκευσης, χαμηλού κόστους εργατικό δυναμικό
Από τις τρεις χώρες που απαρτίζουν τη συμφωνία USMCA, το μεγαλύτερο πλεονέκτημα του Μεξικού ήταν το χαμηλό κόστος παραγωγής. Οι καθηγητές οικονομικών Edgar Buendia και Mario Duran Bustamante, από το Εθνικό Πανεπιστήμιο Rosario Castellanos, αναφέρουν το χαμηλό κόστος εργασίας και τη γεωγραφική εγγύτητα με τις ΗΠΑ ως βασικά πλεονεκτήματα της χώρας. Αυτός είναι εν μέρει ο λόγος που οι ΗΠΑ έχουν εντείνει την πίεση στην μεξικανική κυβέρνηση, συμπεριλαμβανομένων των αρχικών διαπραγματεύσεων για το USMCA το 2017, για αύξηση των μισθών, προκειμένου να εξισορροπηθεί ο ανταγωνισμός.
Οι περισσότερες αμερικανικές εταιρείες έχουν κίνητρα να μεταφέρουν την παραγωγή τους στο Μεξικό, λόγω των χαμηλών μισθών και της γεωγραφικής θέσης. Για να αποτραπεί αυτό, οι ΗΠΑ ασκούν πίεση στο Μεξικό να αυξήσει τα εργασιακά πρότυπα, να διασφαλίσει την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και να βελτιώσει τις συνθήκες εργασίας.
Η IAM αρχικά αντιτάχθηκε στον προκάτοχο του USMCA, το NAFTA. Ο Greenberg δήλωσε ότι, ενώ αναγνωρίζουν ότι το USMCA θα συνεχιστεί, οι εργαζόμενοι των ΗΠΑ και του Καναδά «πιθανότατα θα ήταν απόλυτα ευχαριστημένοι» αν η συμφωνία έληγε, καθώς το NAFTA οδήγησε στο κλείσιμο εργοστασίων και στην απόλυση εργαζομένων, καθώς οι θέσεις εργασίας μεταφέρθηκαν από τις ΗΠΑ και τον Καναδά στο Μεξικό με χαμηλό κόστος.
“Υπάρχει ανάγκη για ισχυρότερα κίνητρα για να διατηρηθεί η εργασία στις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά. Θέλουμε να δούμε τους μισθούς στο Μεξικό να ανεβαίνουν, ώστε να μην γίνει αυτόματα ένας τόπος όπου πηγαίνουν οι εταιρείες επειδή γνωρίζουν ότι θα έχουν χαμηλότερους μισθούς και εργαζόμενους που δεν έχουν διαπραγματευτική δύναμη ή ισχυρές μονάδες,” πρόσθεσε ο Greenberg.
Υπό το κόμμα Morena της Sheinbaum, το Μεξικό αύξησε τον κατώτατο μισθό από 88 πέσος (4,82 δολάρια) το 2018 σε 278,8 πέσος (15,30 δολάρια) το 2025, με το ποσοστό στους δήμους που συνορεύουν με τις ΗΠΑ να φτάνει τα 419,88 πέσος (23 δολάρια). Στις 4 Δεκεμβρίου, η Sheinbaum ανακοίνωσε αύξηση 13% στον κατώτατο μισθό — και 5% για τη συνοριακή ζώνη — που θα τεθεί σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2026.
Παρά αυτές τις αυξήσεις και την ανταγωνιστικότητα των μισθών στον αεροδιαστημικό τομέα, οι ερευνητές συμφωνούν ότι εξακολουθεί να υπάρχει σημαντικό χάσμα στους μισθούς μεταξύ των Μεξικανών εργαζομένων και των ομολόγων τους στις ΗΠΑ και τον Καναδά.
«Το μισθολογικό χάσμα είναι σίγουρα τρομακτικό», δήλωσε ο Javier Salinas, μελετητής στο Εργαστηριακό Κέντρο UAQ, ειδικευμένος στις εργασιακές σχέσεις στον αεροδιαστημικό κλάδο. «Ο μέσος όρος της [αεροδιαστημικής] βιομηχανίας κυμαίνεται μεταξύ 402 [μεξικανικά πέσος] και 606, με τον υψηλότερο ημερήσιο μισθό να είναι 815. [Αλλά] 815, μετατρεπόμενα σε δολάρια ΗΠΑ, είναι λιγότερο από 40 δολάρια για μία μόνο εργάσιμη ημέρα». Αντίθετα, ο Salinas εκτιμά ότι ένας εργαζόμενος στις ΗΠΑ κερδίζει κατά μέσο όρο περίπου 5.500 πέσος, ή 300 δολάρια, την ημέρα.
«Προστατευτικές ενώσεις»
Το USMCA απαιτούσε από το Μεξικό να τερματίσει τις «προστατευτικές ενώσεις», μια μακροχρόνια πρακτική όπου οι εταιρείες υπογράφουν συμφωνίες με διεφθαρμένους συνδικαλιστικούς ηγέτες — γνωστούς ως «sindicatos charros» — χωρίς τη γνώση των εργαζομένων. Αυτό το σύστημα χρησιμοποιήθηκε για την αποτροπή της αυθεντικής συνδικαλιστικής οργάνωσης, καθώς αυτοί οι sindicatos εξυπηρετούν συχνά τα συμφέροντα της εταιρείας και των κυβερνητικών αρχών παρά των εργαζομένων.
Ο Salinas υποστηρίζει ότι παρά τη μεταρρύθμιση των εργασιακών σχέσεων του 2019, παραμένει δύσκολη η ανάδυση ανεξάρτητων συνδικάτων. Εν τω μεταξύ, οι «προστατευτικές ενώσεις» συνεχίζουν να διατηρούν χαμηλούς τους μισθούς για να διατηρήσουν την ανταγωνιστικότητα. «Αλλά φανταστείτε, ένας ανταγωνισμός βασισμένος σε επισφαλείς ή φτωχοποιημένες συνθήκες εργασίας. Δεν νομίζω ότι αυτός είναι ο δρόμος προς τα εμπρός», είπε ο Salinas.
Ακόμη και με νέα εργασιακά δικαστήρια και νόμους που επιβάλλουν συλλογικές διαπραγματεύσεις, η οργάνωση στο Μεξικό παραμένει επικίνδυνη. Οι εργαζόμενοι που προσπαθούν να δημιουργήσουν ανεξάρτητα συνδικάτα συχνά αντιμετωπίζουν απόλυση, απειλές ή μαύρη λίστα από τις εταιρείες. Ο Humberto Huitron, δικηγόρος που ειδικεύεται στο εργατικό δίκαιο και τον συνδικαλισμό, εξηγεί ότι οι Μεξικανοί εργαζόμενοι, συμπεριλαμβανομένων αυτών στον αεροδιαστημικό τομέα, συχνά στερούνται αποτελεσματικής εκπροσώπησης. «Υπάρχει διακρίσεις κατά την πρόσληψη ή την πρόσληψη. Δεν προσλαμβάνουν εργαζομένους που απολύονται για συνδικαλιστική δράση.»
Πέρα από την απαίτηση να επιβάλει το Μεξικό τη μεταρρύθμιση των εργασιακών σχέσεων, η IAM ζητά την επέκταση και ενίσχυση του Μηχανισμού Ταχείας Αντίδρασης (RRM), ο οποίος επιτρέπει στις ΗΠΑ να λαμβάνουν μέτρα κατά εργοστασίων εάν αποτύχουν να τηρήσουν την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και τα δικαιώματα συλλογικών διαπραγματεύσεων. Ενώ δεν ανήκει στον αεροδιαστημικό τομέα, οι ΗΠΑ επικαλέστηκαν πρόσφατα το RRM κατά ενός παραγωγού κρασιού στην Queretaro. Προηγούμενες παρόμοιες ενέργειες στην πολιτεία περιορίζονταν στον αυτοκινητοβιομηχανικό τομέα.
«Κανείς δεν γνωρίζει ακριβώς τι συμβαίνει σε όλα τα εργοστάσια στο Μεξικό», είπε ο Greenberg.
Σύμφωνα με την FEMIA, λειτουργούν 386 αεροδιαστημικές εταιρείες σε 19 πολιτείες. Αυτές περιλαμβάνουν 370 εξειδικευμένες μονάδες που δημιουργούν 50.000 άμεσες θέσεις εργασίας και 190.000 έμμεσες θέσεις εργασίας. Ο Del Prete, ωστόσο, διαβεβαίωσε ότι στην Queretaro, τα συνδικάτα είναι ανεξάρτητα και «έχουν τη δική τους οργάνωση». Ο Salinas επισημαίνει ότι στην Queretaro, δεν έχει γίνει απεργία εδώ και δεκαετίες, προσθέτοντας: «Φανταστείτε τον έλεγχο του εργατικού δυναμικού: 29, 30 χρόνια χωρίς μία μόνο απεργία στον ιδιωτικό τομέα.»
