Η σκληρότητα του πολέμου στο Σουδάν ξεχύνεται πλέον στα σύνορα με το Τσαντ, όπου γυναίκες και παιδιά που διαφεύγουν από τη βία φτάνουν με βαθύ τραύμα και σχεδόν μηδενική πρόσβαση σε ψυχολογική υποστήριξη. Η ανατολική περιοχή του Τσαντ έχει μετατραπεί σε καταφύγιο για δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους που προσπαθούν να ξεφύγουν από τη σύγκρουση που ξέσπασε το 2023 και έχει εξελιχθεί στη μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση παγκοσμίως.
Εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί, πολλοί φέρουν τα σωματικά και συναισθηματικά σημάδια της κακοποίησης, των επιθέσεων και του αδυσώπητου τρόμου του πολέμου. Στο καταυλισμό προσφύγων Tulum, στην ανατολική περιοχή του Τσαντ, μια μικρή ομάδα επιζώντων από το Σουδάν έχει δημιουργήσει έναν κύκλο υποστήριξης, έναν από τους ελάχιστους χώρους όπου τα θύματα μπορούν να μιλήσουν ανοιχτά για ό,τι τους συνέβη.
Η Μπασμά και η αδελφή της είναι ανάμεσά τους. Ως επιζώντες σεξουαλικής βίας, προσπαθούν ακόμα να επεξεργαστούν το τραύμα που βίωσαν πριν από δύο μήνες, κατά τη διάρκεια της προσπάθειάς τους να διαφύγουν από την el-Fasher. Καταγγέλλουν ότι πολιτοφυλακές προσκείμενες στις Παραστρατιωτικές Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (RSF) τις εντόπισαν και τις υπέβαλαν σε πολυήμερη κακοποίηση. “Ο Θεός να τους ξεσκεπάσει και να τους τιμωρήσει. Με τη βοήθεια του Θεού, θα έρθει η ώρα της δικαιοσύνης. Μας κράτησαν εμένα και την αδελφή μου για πέντε ημέρες και μας βασάνισαν”, δήλωσε η Μπασμά στο Al Jazeera.
Οι RSF κατέλαβαν την el-Fasher, την πρωτεύουσα της πολιτείας Βορείου Νταρφούρ, στα τέλη Οκτωβρίου, μετά από μια εκστρατεία που μάρτυρες και ομάδες ανθρωπίνων δικαιωμάτων περιγράφουν ως μαζικές εκτελέσεις, απαγωγές και εκτεταμένη σεξουαλική βία. Ο επικεφαλής ανθρωπιστικής βοήθειας του ΟΗΕ, Τομ Φλέτσερ, χαρακτήρισε την πόλη “σκηνή εγκλήματος”, ενώ η Διεθνής Αμνηστία κατηγόρησε μαχητές των RSF για εγκλήματα πολέμου εκεί. Το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ έχει διατάξει έρευνα για “αγριότητες” που διαπράχθηκαν στην el-Fasher, η οποία βρισκόταν υπό πολιορκία για 18 μήνες όταν έπεσε στα χέρια των RSF στις 26 Οκτωβρίου.
Στην ατμόσφαιρα του χάους, άλλοι πρόσφυγες που κατάφεραν να φτάσουν στο Τσαντ έχασαν ολόκληρες οικογένειες. Πολλοί δεν γνωρίζουν ακόμα αν οι αγαπημένοι τους επέζησαν. “Πολλοί συγγενείς μου θεωρούνται νεκροί. Οι θείοι μου, η μητέρα μου και τα παιδιά μου λείπουν όλοι”, δήλωσε η Ζαΐνα Ιμπραήμ, Σουδανή πρόσφυγας.
Με την επαγγελματική ψυχική υγεία να είναι σχεδόν ανύπαρκτη, η άτυπη ομάδα υποστήριξης των γυναικών έχει γίνει σωσίβιο. Οι αρμόδιοι αναφέρουν ότι υπάρχει μόνο ένας ψυχίατρος σε αυτό το τμήμα του Τσαντ και ένας μικρός αριθμός ψυχολόγων που εργάζονται με ανθρωπιστικές οργανώσεις, αριθμός που απέχει πολύ από το να καλύψει τις ανάγκες των εκατοντάδων χιλιάδων εκτοπισμένων από τον πόλεμο.
Οι συνεδρίες καθοδηγούνται από τη Φατιμά Φαντούλ, μακροχρόνια πρόσφυγα και η ίδια επιζών. Εργάζεται για να σπάσει την πολιτισμική σιωπή γύρω από τον βιασμό και την κακοποίηση, ενθαρρύνοντας τις γυναίκες και τα κορίτσια να μιλήσουν ανοιχτά παρά το στίγμα. “Ως Σουδανές, αντιμετωπίζουμε το στίγμα: οι μητέρες στο σπίτι πιέζουν την κόρη, λέγοντάς της να μην μιλήσει ή να σωπάσει για τον βιασμό. Εμείς ευαισθητοποιούμε και ενθαρρύνουμε τις αδελφές και τις μητέρες μας να μιλήσουν για τον βιασμό, προκειμένου να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους. Όταν σιωπάς, προκαλείς εσωτερική ψυχολογική βλάβη, που οδηγεί σε ασθένειες”, δήλωσε η Φαντούλ, πρόεδρος της ομάδας υποστήριξης θυμάτων.
Πιστεύει ότι η αναγνώριση του τραύματος είναι ουσιώδης, ωστόσο η ανάγκη υπερβαίνει κατά πολύ τους διαθέσιμους πόρους. Για κάθε γυναίκα που βρίσκει έστω και ελάχιστη υποστήριξη, εκατοντάδες άλλες παραμένουν χωρίς βοήθεια, συμβουλευτική ή ελπίδα δικαιοσύνης. Για την Μπασμά, τη Ζαΐνα και αμέτρητες άλλες διάσπαρτες στην ανατολική περιοχή του Τσαντ, η επιβίωση σημαίνει πλέον την αντιμετώπιση των αναμνήσεων της βίας, πολύ καιρό αφότου ξέφυγαν από αυτήν.
