Τρομακτικές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της εθνοτικής κάθαρσης αμάχων Φουλάνα, που ισοδυναμούν με εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, διαπράττει ο στρατός της Μπουρκίνα Φάσο και οι σύμμαχοί του, σύμφωνα με την έκθεση της Human Rights Watch (HRW) που δόθηκε στη δημοσιότητα την Πέμπτη. Ο τίτλος της έκθεσης, “Κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει” (“None Can Run Away”), υπογραμμίζει τη σοβαρότητα της κατάστασης στη χώρα της Δυτικής Αφρικής.
Η HRW, μέσω προσωπικών συνεντεύξεων και τηλεφωνικών επικοινωνιών με περισσότερα από 450 άτομα σε Μπουρκίνα Φάσο, Μπενίν, Ακτή Ελεφαντοστού, Γκάνα και Μάλι, κατέγραψε παραβιάσεις που έλαβαν χώρα μεταξύ Ιανουαρίου 2023 και Αυγούστου 2025. Η έρευνα, που συμπληρώθηκε με ανάλυση ανοιχτών πηγών, δορυφορικών εικόνων, οπτικοακουστικού υλικού και επίσημων εγγράφων, επιβεβαίωσε 57 περιστατικά που αφορούν τον στρατό της Μπουρκίνα Φάσο, τις συμμαχικές πολιτοφυλακές “Εθελοντές για την Άμυνα της Πατρίδας” (VDPs), καθώς και την ισλαμιστική οργάνωση Jama’at Nusrat al‑Islam wa al‑Muslimin (JNIM) που συνδέεται με την Αλ Κάιντα.
Η οργάνωση διαπίστωσε ότι όλες οι εμπλεκόμενες πλευρές ευθύνονται για τα εγκλήματα πολέμου της σκόπιμης ανθρωποκτονίας, επιθέσεων κατά αμάχων και πολιτικών αντικειμένων, λεηλασίας και βίαιης εκτόπισης. Σύμφωνα με την έκθεση, από τους 1.837 πολίτες που έχασαν τη ζωή τους στη χώρα από τον Ιανουάριο του 2023 έως τον Αύγουστο του 2025, περισσότεροι από 1.200 σκοτώθηκαν από κυβερνητικές δυνάμεις. Ο ΟΗΕ εκτιμά ότι τουλάχιστον δύο εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί από την έναρξη της σύγκρουσης.
Η HRW επισημαίνει ότι ο Πρόεδρος Ibrahim Traore, υπέρτατος διοικητής των ενόπλων δυνάμεων, καθώς και έξι ανώτεροι διοικητές του στρατού της Μπουρκίνα Φάσο, ενδέχεται να φέρουν ευθύνη για σοβαρές παραβιάσεις και πρέπει να διερευνηθούν. Ομοίως, ο Iyad Ag Ghaly, ο υπέρτατος ηγέτης της JNIM, ο οποίος καταζητείται από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ICC) για εγκλήματα στο Μάλι το 2012-2013, και τέσσερις διοικητές της JNIM, θα πρέπει επίσης να ερευνηθούν για εγκλήματα που διαπράχθηκαν από την οργάνωσή τους στη Μπουρκίνα Φάσο.
Μία από τις πιο θανατηφόρες επιθέσεις σημειώθηκε τον Δεκέμβριο του 2023, όταν ο στρατός της Μπουρκίνα Φάσο και οι συμμαχικές πολιτοφυλακές σκότωσαν περισσότερους από 400 πολίτες σε περίπου 16 χωριά κοντά στην πόλη Djibo. Η HRW αναφέρει ότι η στρατιωτική κυβέρνηση, η οποία κατέλαβε την εξουσία τον Σεπτέμβριο του 2022, και οι σύμμαχοί της, στόχευσαν την εθνοτική ομάδα των Φουλάνα λόγω της υποτιθέμενης υποστήριξής τους προς τις ένοπλες ομάδες, οδηγώντας στην εθνοτική κάθαρση ολόκληρων κοινοτήτων.
“Η κλίμακα των θηριωδιών που λαμβάνουν χώρα στη Μπουρκίνα Φάσο είναι αδιανόητη, όπως και η έλλειψη παγκόσμιας προσοχής σε αυτή την κρίση”, δήλωσε ο Philippe Bolopion, εκτελεστικός διευθυντής της HRW. “Η χούντα διαπράττει η ίδια φρικιαστικές παραβιάσεις, αποτυγχάνει να αποδώσει ευθύνες σε όλες τις πλευρές και περιορίζει την ενημέρωση για να αποκρύψει τα δεινά των αμάχων που παγιδεύονται στη βία”.
Η έκθεση περιγράφει με συγκλονιστικές λεπτομέρειες περιστατικά όπου συγγενείς θυμάτων μίλησαν για εκτεταμένες απειλές και βία που χρησιμοποιείται για την επιβολή ελέγχου και την τιμωρία κοινοτήτων, στο πλαίσιο της προσπάθειας επέκτασης εδαφικού ελέγχου στις αγροτικές περιοχές. Σύμφωνα με μαρτυρίες, τον Νοέμβριο του 2023, φιλοκυβερνητικές πολιτοφυλακές σκότωσαν 13 πολίτες Φουλάνα, ανάμεσά τους έξι γυναίκες και τέσσερα παιδιά, στο δυτικό χωριό Basse. “Όλα τα σώματα, εκτός από αυτό του γιου μου, ήταν συγκεντρωμένα στην αυλή, με τα μάτια δεμένα με τα σκισμένα ρούχα τους και τα χέρια δεμένα πίσω από την πλάτη τους… γεμάτα σφαίρες”, περιέγραψε ένας 41χρονος άνδρας, ενώ για τον γιο του ανέφερε: “Ο γιος μου… ήταν ξαπλωμένος μπρούμυτα. Είχε πυροβοληθεί στο πίσω μέρος του αυχένα”.
Σε μια άλλη φρικτή επίθεση, στις 24 Αυγούστου 2024, η JNIM σκότωσε τουλάχιστον 133 πολίτες, συμπεριλαμβανομένων δεκάδων παιδιών, στην κεντρική πόλη Barsalogho. “Οι μαχητές της JNIM πυροβολούσαν συνεχώς, σαν να είχαν άφθονες σφαίρες”, ανέφερε ένας 39χρονος άνδρας. “Οι άνθρωποι έπεφταν σαν μύγες. Ήρθαν να μας εξοντώσουν. Δεν άφησαν κανέναν ζωντανό”. Πέντε μέλη της οικογένειάς του σκοτώθηκαν κατά την επίθεση.
