Μια επίθεση που στοχεύει την ασφάλεια και τη συνεργασία, μόλις λίγα χιλιόμετρα από την Παλμύρα, ένα σημείο-κλειδί στη Συρία, όπου κάποτε δέσποζε το Ισλαμικό Κράτος (ISIL), έχει προκαλέσει ανησυχία. Στις 13 Δεκεμβρίου, μια κοινή περιπολία ΗΠΑ-Συρίας δέχτηκε ενέδρα από έναν άνδρα που φέρεται να ανήκε στις δυνάμεις ασφαλείας της Συρίας. Το αποτέλεσμα ήταν τραγικό: Αμερικανοί στρατιώτες και ένας διερμηνέας έχασαν τη ζωή τους, ενώ τέσσερις ακόμη τραυματίστηκαν, προτού ο δράστης εξουδετερωθεί από συριακές δυνάμεις.
Αν και τα αρχικά στοιχεία οδηγούν στην εμπλοκή του ISIL, η ταυτότητα και τα κίνητρα του δράστη παραμένουν υπό διερεύνηση. Το περιστατικό, ωστόσο, αναδεικνύει τη σύσφιξη της συνεργασίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Συρίας ενάντια στο ISIL, ιδίως μετά την προσχώρηση της Δαμασκού στον υπό τις ΗΠΑ συνασπισμό κατά της τρομοκρατίας τον Νοέμβριο.
Εμπειρογνώμονες αναφέρουν ότι η συριακή κυβέρνηση ανταποκρίνεται αποτελεσματικά στα αιτήματα των ΗΠΑ για την καταπολέμηση του ISIL, ενώ επισημαίνουν και την προηγούμενη δράση της οργάνωσης HTS (Hayat Tahrir al-Sham) κατά του τρομοκρατικού δικτύου, ειδικά στην περιοχή της Idlib. “Αυτό είναι περισσότερο μια συνέχιση αυτής της πολιτικής”, αναφέρει ο Rob Geist Pinfold, ειδικός διεθνούς ασφάλειας στο King’s College London.
Ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Εσωτερικών της Συρίας, Noureddine al-Baba, δήλωσε ότι δεν υπήρχε άμεση αλυσίδα διοίκησης που να συνδέει τον δράστη με τις εσωτερικές δυνάμεις ασφαλείας της Συρίας, ούτε ότι ανήκε στην ομάδα που συνόδευε τις αμερικανικές δυνάμεις. Οι έρευνες συνεχίζονται για να διαπιστωθεί εάν είχε άμεσες διασυνδέσεις με το ISIL ή αν επηρεάστηκε από ακραίες ιδεολογίες.
Σημειώνεται ότι το ISIL είχε καταλάβει την Παλμύρα το 2015, ενώ η Ράκκα, που είχε ανακηρυχθεί πρωτεύουσα του “χαλιφάτου” του, εκκενώθηκε από τον συνασπισμό υπό την ηγεσία των ΗΠΑ το 2017. Πολλοί μαχητές του ISIL φυλακίστηκαν σε καταυλισμούς στην βορειοανατολική Συρία, ελεγχόμενους από τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF), ενώ άλλοι διέφυγαν στην έρημο της Συρίας, από όπου εξακολουθούν να εξαπολύουν επιθέσεις.
Μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, οι αναλυτές εκτιμούν ότι μαχητές του ISIL εκμεταλλεύτηκαν το χάος για να διεισδύσουν σε πόλεις της χώρας, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την επίθεση σε εκκλησία στη Δαμασκό τον Ιούνιο, η οποία προκάλεσε τον θάνατο τουλάχιστον 25 ανθρώπων. Ο αριθμός των μαχητών του ISIL στο Ιράκ και τη Συρία εκτιμάται μεταξύ 3.000 και 5.000.
Ωστόσο, η συνεργασία μεταξύ Δαμασκού και Ουάσινγκτον έχει βελτιωθεί σημαντικά, με τις συριακές δυνάμεις ασφαλείας να ματαιώνουν επιθέσεις του ISIL χάρη σε πληροφορίες που παρέχονται από τις ΗΠΑ. “Η νέα κυβέρνηση του Ahmed al-Sharaa είναι προσηλωμένη στην καταπολέμηση της οργάνωσης και, σε αντίθεση με την εποχή Άσαντ, λαμβάνει τακτικά πληροφορίες από την αμερικανική αντικατασκοπεία, καθώς και πιθανώς άλλες μορφές αμερικανικής υποστήριξης. Αυτός είναι ένας αρκετά ισχυρός συνδυασμός”, εξηγεί ο Aron Lund, ερευνητής στο Century International.
Αυτή η συνεργασία έχει οδηγήσει σε μείωση των επιθέσεων του ISIL στη Συρία, από 63 μηνιαίως το 2024 σε 10 το 2025, σύμφωνα με έκθεση της Karam Shaar Advisory. “Από τότε που το HTS έφτασε στη Δαμασκό, η συνεργασία [με τις ΗΠΑ] έχει γίνει πολύ πιο εύκολη”, επισημαίνει ο Jerome Drevon, ανώτερος αναλυτής στην International Crisis Group.
Η δομική αδυναμία στο σύστημα ασφαλείας, μετά την ένταξη χιλιάδων νέων στρατολογημένων και πρώην μαχητών, εγείρει ανησυχίες για την επάρκεια του ελέγχου. “Η επίθεση στην Παλμύρα υποδεικνύει δομικές αδυναμίες και όχι ένα μεμονωμένο περιστατικό. Η ενσωμάτωση πρώην μαχητών και η ταχεία νέα στρατολόγηση έχουν οδηγήσει σε άνισες διαδικασίες ελέγχου, επιδεινωμένες από ένα πρόσφορο περιβάλλον για ριζοσπαστικές απόψεις, επιτρέποντας έτσι την επιμονή διεισδύσεων”, τονίζει η Nanar Hawash, ανώτερη αναλύτρια της International Crisis Group.
Οι αναλυτές αναμένουν βελτίωση της διαδικασίας ελέγχου με την πάροδο του χρόνου. Ωστόσο, δεν αποκλείουν την επανάληψη παρόμοιων επιθέσεων, κάτι που θα μπορούσε να κλονίσει την εμπιστοσύνη των ΗΠΑ στην ικανότητα της κυβέρνησης al-Sharaa να εγγυηθεί την ασφάλεια.
Όσον αφορά τους στόχους του ISIL, οι αναλυτές πιστεύουν ότι η οργάνωση επιδιώκει να δοκιμάσει τα όρια και να πραγματοποιεί επιθέσεις, γνωρίζοντας ότι δεν μπορεί να επιτύχει εδαφικό έλεγχο. “Στοχεύει στην αποσταθεροποίηση και τη διατήρηση της σχετικότητάς της”, λέει ο Akil. “Το ISIL δεν μπορεί να καταλάβει πόλεις ή να ανατρέψει κυβερνήσεις, αλλά δεν χρειάζεται. Η δύναμή του έγκειται στην αποσταθεροποίηση”, προσθέτει η Hawash, τονίζοντας ότι η επίθεση στην Παλμύρα απέδειξε ότι ένας μόνο δράστης με την κατάλληλη πρόσβαση μπορεί να σκοτώσει τρεις Αμερικανούς στρατιώτες και να κλονίσει διμερείς σχέσεις.
Το ISIL μπορεί να αποσταθεροποιήσει τη Συρία στοχεύοντας τις κρατικές δυνάμεις ασφαλείας, θρησκευτικές μειονότητες ή οποιονδήποτε ξένο βρίσκεται σε συριακό έδαφος. Επιπλέον, η οργάνωση μπορεί να εκμεταλλευτεί τις εντάσεις μεταξύ SDF και Δαμασκού σχετικά με την ενσωμάτωση των πρώτων στο σύστημα ασφαλείας του κράτους. Οι καταυλισμοί al-Hol και Roj, όπου κρατούνται πολλοί από τους πιο έμπειρους μαχητές του ISIL, αποτελούν δυνητικούς στόχους. “Το ISIL ευδοκιμεί σε αυτά τα κενά”, καταλήγει η Hawach. “Πρόκειται για μια ανταρτο-τρομοκρατική οργάνωση, όχι για ένα χαλιφάτο, αλλά σε μια εύθραυστη κατάσταση, αυτό είναι αρκετό για να προκαλέσει σοβαρές ζημιές.”
