Η πολεμική σύρραξη μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών-Ισραήλ και Ιράν, η οποία διανύει την τρίτη εβδομάδα της, έχει προκαλέσει σοβαρές διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές μέσω του Στενού του Ορμούζ. Ως αντίποινα, η Τεχεράνη έχει εξαπολύσει επιθέσεις σε περιφερειακό επίπεδο, με στόχο αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία. Αυτές οι εξελίξεις έχουν οδηγήσει αρκετές χώρες του Κόλπου, όπως το Κατάρ, το Μπαχρέιν και το Κουβέιτ, να κηρύξουν “force majeure” (ανωτέρα βία) σχετικά με τις εξαγωγές φυσικού αερίου.
Η QatarEnergy ήταν από τις πρώτες που ανέστειλαν την παραγωγή, διακόπτοντας την υγροποίηση φυσικού αερίου στις 2 Μαρτίου, γεγονός που προκάλεσε παγκόσμιες αναταράξεις στις ενεργειακές αγορές. Ακολούθησαν λίγες ημέρες αργότερα η Kuwait Petroleum Corporation και η Bapco Energies του Μπαχρέιν, ενώ η Ινδία ενεργοποίησε έκτακτα μέτρα για την επαναδιοχέτευση των προμηθειών φυσικού αερίου σε κρίσιμους τομείς.
Οι τιμές του πετρελαίου εκτοξεύτηκαν πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, καθώς ο πόλεμος εντάθηκε και η αβεβαιότητα αυξήθηκε σχετικά με τις ενεργειακές μεταφορές μέσω ενός από τα πιο κρίσιμα θαλάσσια περάσματα παγκοσμίως.
Τι είναι η “force majeure”; Η “force majeure”, που προέρχεται από τα γαλλικά και σημαίνει “ανώτερη δύναμη”, είναι μια ρήτρα σε συμβάσεις που επιτρέπει σε ένα συμβαλλόμενο μέρος να απαλλαγεί από τις υποχρεώσεις του, όταν ένα γεγονός εκτός του ελέγχου του εμποδίζει την εκτέλεσή τους. Αυτή η νομική κίνηση μπορεί να επιτρέψει σε ένα συμβαλλόμενο μέρος να αναστείλει προσωρινά τις υποχρεώσεις του, να απαλλαγεί μερικώς ή πλήρως από αυτές, ή να τις προσαρμόσει ώστε να ανταποκρίνονται στις νέες συνθήκες.
Γιατί επικαλούνται οι χώρες του Κόλπου την “force majeure”; Εταιρείες στο Κατάρ, το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν επικαλέστηκαν την “force majeure” λόγω των σοβαρών διαταραχών στις μεταφορές μέσω του Στενού του Ορμούζ, οι οποίες προκλήθηκαν από στρατιωτικά πλήγματα ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν, που ξεκίνησαν στις 28 Φεβρουαρίου. Μετά από αυτές τις επιθέσεις, ένας διοικητής του Ισλαμικού Επαναστατικού Σώματος Φρουρών του Ιράν (IRGC) δήλωσε στις 2 Μαρτίου ότι το Στενό του Ορμούζ έκλεισε, προειδοποιώντας ότι οποιοδήποτε σκάφος επιχειρούσε να περάσει θα δεχόταν επίθεση. Αυτή η δήλωση επαναλήφθηκε και από τον νέο ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Mojtaba Khamenei.
Ως αποτέλεσμα, εταιρείες του Κόλπου άρχισαν να επικαλούνται την “force majeure” “για να αποφύγουν την πληρωμή ζημιών ή άλλων οικονομικών κυρώσεων βάσει των συμβάσεών τους”, όπως εξηγεί στο Al Jazeera ο Ilias Bantekas, καθηγητής διεθνούς δικαίου στο Hamad bin Khalifa University του Κατάρ. “Αυτές οι εταιρείες πιθανότατα αδυνατούν να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους, για παράδειγμα, να παραδώσουν φορτία πετρελαίου και φυσικού αερίου σε άλλες χώρες, ή να τα μεταφέρουν διασχίζοντας τον Αραβικό Κόλπο”.
Πώς επηρεάζονται οι αγορές LNG και πετρελαίου; Η δήλωση “force majeure” της QatarEnergy έχει ήδη διαταράξει σημαντικά την παγκόσμια αγορά LNG, καθώς το Κατάρ αντιπροσωπεύει σχεδόν το 20% της παγκόσμιας προσφοράς. Οι τιμές του φυσικού αερίου εκτοξεύτηκαν αμέσως μετά την αναστολή παραγωγής της χώρας, και αναμένεται ότι οι παγκόσμιες αγορές φυσικού αερίου θα αντιμετωπίσουν ελλείψεις για εβδομάδες, αν όχι περισσότερο. “Η έλλειψη ορατότητας σχετικά με την πιθανή διάρκεια της “force majeure” και της ευρύτερης στρατιωτικής σύγκρουσης, εισάγει ακραία αβεβαιότητα στις παγκόσμιες τιμές πετρελαίου, φυσικού αερίου και LNG”, δήλωσε στο Al Jazeera ο Seb Kennedy, αναλυτής παγκόσμιου φυσικού αερίου και LNG. “Οι τιμές θα συνεχίσουν αναγκαστικά να αυξάνονται καθώς όγκοι αποσύρονται από την αγορά, μέχρι η πίεση των τιμών να προκαλέσει καταστροφή ζήτησης σε ευαίσθητες σε τιμές περιοχές της οικονομίας”, σημείωσε.
Άλλες χώρες που επικαλέστηκαν “force majeure” Την Τρίτη, η Ινδία επικαλέστηκε “force majeure” για να επαναδιοχετεύσει προμήθειες φυσικού αερίου από μη κρίσιμους τομείς σε βασικούς χρήστες, μετά από διαταραχές στις αποστολές υγροποιημένου φυσικού αερίου μέσω του Στενού του Ορμούζ, σύμφωνα με κυβερνητική ανακοίνωση. Ωστόσο, τα μέτρα της Ινδίας αποτελούν “μια εγχώρια απάντηση διαχείρισης της ζήτησης”, σύμφωνα με τον Kennedy, καθώς η κυβέρνησή της επανατοποθετεί τις περιορισμένες προμήθειές της εσωτερικά “για να προστατεύσει κρίσιμους τομείς όπως τα νοικοκυριά, οι μικρές επιχειρήσεις, η παραγωγή ενέργειας και η διανομή φυσικού αερίου”.
Εκτός από την Ινδία, η εμπορική εταιρεία του Ομάν OQ κήρυξε επίσης “force majeure” σε πελάτη στη Μπαγκλαντές, μετά την αναστολή της προμήθειας από το Κατάρ.
Πώς θα επηρεαστούν οι αγορές ΗΠΑ και Ευρώπης; Οι εξαγωγείς LNG των ΗΠΑ αναμένεται να ωφεληθούν από τη διαταραχή. Ανάλυση της Energy Flux εκτιμά ότι οι εξαγωγείς LNG των ΗΠΑ θα μπορούσαν να αποκομίσουν περίπου 4 δισεκατομμύρια δολάρια σε απρόσμενα κέρδη μόνο τον πρώτο μήνα της διαταραχής. Εάν η κατάσταση επιμένει, “τα απρόσμενα κέρδη του αμερικανικού LNG θα μπορούσαν να φτάσουν τα 33 δισεκατομμύρια δολάρια πάνω από τον μέσο όρο πριν από την κρίση με το Ιράν εντός τεσσάρων μηνών. Σε οκτώ μήνες, το ποσό αυτό ανέρχεται στα 108 δισεκατομμύρια δολάρια”, λέει ο Kennedy.
Αυτά τα κέρδη προέρχονται σε μεγάλο βαθμό εις βάρος των ευρωπαίων καταναλωτών, σημειώνει ο Kennedy, καθώς η Ευρώπη είναι ο κύριος προορισμός του αμερικανικού LNG και παραμένει σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από αυτές τις προμήθειες για να γεμίσει τις αποθήκες φυσικού αερίου και να διασφαλίσει την ασφάλεια της χειμερινής τροφοδοσίας. Οι ευρωπαϊκές χρηματιστηριακές αγορές υποχώρησαν την περασμένη εβδομάδα, ενώ οι τιμές του φυσικού αερίου στην περιοχή αυξήθηκαν και πάλι απότομα.
Τι σημαίνει αυτό για τις ασιατικές αγορές; Μεγάλες ασιατικές οικονομίες όπως η Ινδία, η Κίνα και η Νότια Κορέα εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το εισαγόμενο LNG. Από την άλλη πλευρά, η Νοτιοανατολική Ασία διαθέτει σημαντικούς πόρους ορυκτών καυσίμων, αλλά η περιοχή εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενο πετρέλαιο και φυσικό αέριο, μεγάλο μέρος των οποίων μεταφέρεται μέσω του Στενού του Ορμούζ.
“Πλουσιότεροι αγοραστές όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα μπορούν γενικά να δώσουν υψηλότερες προσφορές για να εξασφαλίσουν φορτία σε περιόδους ακραίας σπανιότητας”, είπε ο Kennedy, σημειώνοντας ότι οι ευαίσθητοι σε τιμές εισαγωγείς, ιδιαίτερα στη Νότια και Νοτιοανατολική Ασία, τείνουν να “εκδιώκονται από την αγορά” όποτε οι τιμές εκτοξεύονται, “οδηγώντας σε καταστροφή ζήτησης, αλλαγή καυσίμου ή βιομηχανική περικοπή”. “Υπό αυτή την έννοια, η κρίση δεν πλήττει όλους τους εισαγωγείς LNG ισότιμα: Γίνεται ένας αγώνας ισολογισμών όσο και ένα ζήτημα φυσικής προσφοράς.”
Μπορεί να αμφισβητηθεί η “force majeure”; Εάν μια ρήτρα “force majeure” είναι γραμμένη στη σύμβαση, τότε ισχύει, καθώς τα μέρη έχουν συναινέσει σε αυτήν. Αντιθέτως, εάν δεν έχει γραφτεί στη σύμβαση, τότε οποιοδήποτε απρόβλεπτο γεγονός ενδέχεται να ανοίξει τον δρόμο για νομικές προσφυγές, και γίνεται θέμα πειθούς των δικαστηρίων ότι το γεγονός δεν μπορούσε ποτέ να προβλεφθεί και ότι καθιστά αδύνατη την εκπλήρωση των υποχρεώσεων ενός από τα μέρη.
“Ωστόσο, στις παρούσες συνθήκες, τα ισχυρότερα μέρη – αυτά που περιμένουν παραδόσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου αλλού στον κόσμο – μπορεί στην πραγματικότητα να βλάψουν τους εαυτούς τους εάν αρνηθούν να αποδεχτούν την “force majeure””, δήλωσε ο Bantekas. “Η διεξαγωγή επιχειρήσεων με χώρες του Κόλπου θα μπορούσε να γίνει πιο δύσκολη στο μέλλον, και τα premium πιθανότατα θα αυξηθούν σημαντικά. Έτσι, δεν πιστεύω ότι θα προσφύγουν στα δικαστήρια για αυτά τα θέματα”, σημείωσε.
