Το Μπαγκλαντές οδεύει προς τις κάλπες, για πρώτη φορά από τότε που οι φοιτητικές διαμαρτυρίες οδήγησαν στην δραματική ανατροπή της επί μακρόν ηγέτιδάς του, της πρώην πρωθυπουργού Σεΐχ Χασίνα. Η ανατροπή αυτή, που συνοδεύτηκε από σφοδρή καταστολή των διαδηλωτών, ανάγκασε την Χασίνα να εγκαταλείψει τη χώρα το 2024.
Περισσότεροι από 127 εκατομμύρια πολίτες είναι εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους για τις εκλογές της 12ης Φεβρουαρίου 2026, οι οποίες χαρακτηρίζονται ως η μεγαλύτερη δημοκρατική άσκηση της χρονιάς. Ωστόσο, υπάρχουν ανησυχίες για την πιθανότητα ταραχών. Περίπου 15 εκατομμύρια Βangladeshi του εξωτερικού, των οποίων οι μεταφορές κεφαλαίων είναι ζωτικής σημασίας για την οικονομία, θα έχουν επίσης τη δυνατότητα να ψηφίσουν ταχυδρομικά για πρώτη φορά.
Η πολιτική σκηνή του Μπαγκλαντές, μιας χώρας της Νότιας Ασίας που σήμερα τελεί υπό τη διακυβέρνηση μιας μεταβατικής κυβέρνησης υπό τον νομπελίστα Μουχαμάντ Γιουνίς, είναι ιστορικά σημαδεμένη από σφοδρές πολιτικές αντιπαραθέσεις, μποϊκοτάζ και κατηγορίες για νοθεία. Παραδοσιακά, η πολιτική της χώρας κυριαρχείται από την πρώην κυβερνώσα Αουάμι Λιγκ της Χασίνα και το πρώην κύριο κόμμα της αντιπολίτευσης, το Εθνικό Κόμμα του Μπαγκλαντές (BNP). Η Αουάμι Λιγκ, ωστόσο, έχει τεθεί εκτός νόμου, καθώς η ηγέτης της, Χασίνα, και άλλοι αξιωματούχοι του κόμματος αντιμετωπίζουν ποινικές διώξεις για την βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων το 2024. Η Χασίνα δικάστηκε και καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο για την εντολή δολοφονίας διαδηλωτών. Ωστόσο, η Ινδία, όπου έχει βρει καταφύγιο, δεν έχει συμφωνήσει στην έκδοσή της.
Το Μπαγκλαντές λειτουργεί με ένα κοινοβουλευτικό σύστημα μίας Βουλής, ενώ ο πρωθυπουργός συνήθως διορίζει έναν τελετουργικό πρόεδρο. Συνολικά 1.981 υποψήφιοι διεκδικούν τις 350 έδρες στην εθνική συνέλευση Jatiya Sangsad. Το BNP και το Jamaat-e-Islami είναι οι δύο κύριοι ανταγωνιστές, ηγούμενοι πολυκομματικών συνασπισμών.
Οι εκλογές διεξάγονται συνήθως κάθε πέντε χρόνια. Έχουν υπάρξει 11 δημοκρατικά εκλεγμένες κυβερνήσεις από την ίδρυση του Μπαγκλαντές το 1971, με διαστήματα στρατιωτικής διακυβέρνησης να διακόπτουν την πορεία τους.
**Χρονολόγιο προηγούμενων εκλογών:**
* **1970 – Εκλογές Πακιστάν, προ ανεξαρτησίας:** Όταν το Μπαγκλαντές ήταν ακόμα τμήμα του Πακιστάν, διεξήχθησαν γενικές εκλογές τον Δεκέμβριο του 1970. Η πλειοψηφούσα βενγαλική πληθυσμιακή ομάδα του τότε Ανατολικού Πακιστάν (σημερινό Μπαγκλαντές) αγωνιζόταν για την ανεξαρτησία. Η Αουάμι Λιγκ, με ηγέτη τον Σέιχ Μουζιμπούρ Ραχμάν, κέρδισε σχεδόν όλες τις έδρες που είχαν διατεθεί στο Ανατολικό Πακιστάν. Η Αουάμι Λιγκ κέρδισε ουσιαστικά την πλειοψηφία στην τότε Εθνοσυνέλευση του Πακιστάν, κάτι που θα της επέτρεπε να σχηματίσει την εθνική κυβέρνηση ενός ενωμένου Πακιστάν, με τον Ραχμάν ως πρωθυπουργό. Ωστόσο, η πακιστανική στρατιωτική κυβέρνηση αρνήθηκε να του επιτρέψει να γίνει πρωθυπουργός. Ο Ραχμάν εκφώνησε μια φλογερή ομιλία, διακηρύσσοντας ότι το Μπαγκλαντές θα ήταν ανεξάρτητο από το Πακιστάν μέχρι τον Μάρτιο του 1971. Ο πακιστανικός στρατός επιτέθηκε βίαια κατά ακτιβιστών, πυροδοτώντας τον Πόλεμο Απελευθέρωσης του Μπαγκλαντές από τον Μάρτιο έως τον Δεκέμβριο του 1971, κατά τον οποίο οι Βεγγαλέζοι στο Ανατολικό Πακιστάν υπέστησαν εθνοκάθαρση. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, εκτιμάται ότι τρία εκατομμύρια άνθρωποι σκοτώθηκαν και 200.000 γυναίκες υπέστησαν σεξουαλική επίθεση. Ο Ραχμάν, γνωστός ως Μουζιμπ στο Μπαγκλαντές, φυλακίστηκε στην αρχή της σύγκρουσης, αλλά μια προσωρινή κυβέρνηση σχηματίστηκε ερήμην του σε εξορία, λειτουργώντας από την κοντινή Καλκούτα της Ινδίας υπό τον εν ενεργεία πρόεδρο Σέιντ Ναζρούλ Ισλάμ μέχρι την απελευθέρωσή του τον Ιανουάριο του 1972 μετά την ανεξαρτησία. Ο Ραχμάν υπηρέτησε τότε ως πρωθυπουργός.
* **1973 – Πρώτες εκλογές μετά την ανεξαρτησία:** Μετά την ανεξαρτησία του Μπαγκλαντές από το Πακιστάν τον Δεκέμβριο του 1971, μια προσωρινή κυβέρνηση διεξήγαγε τις πρώτες γενικές εκλογές της χώρας τον Μάρτιο του 1973. Αυτές οι εκλογές, αν και αμφιλεγόμενες, θεωρούνται σήμερα ενδεικτικές των επακόλουθων αυταρχικών πολιτικών του Μουζιμπ. Ενώ 14 πολιτικά κόμματα συμμετείχαν, η Αουάμι Λιγκ κέρδισε συντριπτικά το 73% των ψήφων, καταλαμβάνοντας 293 από τις 300 έδρες. Παρόλο που το κόμμα αναμενόταν να κυριαρχήσει, ο Μουζιμπ φέρεται να έλαβε επιπλέον μέτρα για να εδραιώσει την εξουσία του, όπως νοθεία μέσω προσθήκης ψηφοδελτίων και εκφοβισμό και σύλληψη ηγετών της αντιπολίτευσης. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης Jatiya Samajtantrik Dal και Jatiya League κέρδισαν μόνο μία έδρα το καθένα. Το 1974, ο Μουζιμπ απαγόρευσε όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης, εγκαινιάζοντας ένα μονοκομματικό κράτος. Περιόρισε επίσης την πρόσβαση των δημοσιογράφων στο κοινοβούλιο.
* **1975 έως 1986 – Μια εποχή χαοτικής στρατιωτικής διακυβέρνησης:** Ο Μουζιμπ και τα περισσότερα μέλη της οικογένειάς του δολοφονήθηκαν τον Αύγουστο του 1975 κατά τη διάρκεια ενός αιματηρού πραξικοπήματος που οργάνωσαν αξιωματικοί μέσου βαθμού, υπό την ηγεσία του Συνταγματάρχη Σαγέντ Φαρούκ-ουρ-Ραχμάν. Ο υπουργός Οικονομικών Χοντακέρ Μοστάκ Αχμάντ αυτοανακηρύχθηκε αμέσως πρόεδρος με την υποστήριξη του στρατού. Ο Αχμάντ ανέτρεψε την πολιτική του μονοκομματικού κράτους, επιτρέποντας τη συγκρότηση κομμάτων της αντιπολίτευσης, αλλά ανατράπηκε λίγο αργότερα σε ένα αντικίνημα τον Νοέμβριο του 1975, υπό την ηγεσία του Στρατηγού Χαλέντ Μοσχάραφ, συμμάχου του Ραχμάν. Ο Αμπού Σαδάτ Μοχάμεντ Σαγιέμ, πρόεδρος του Αρείου Πάγου, ανέλαβε στη συνέχεια την προεδρία με στρατιωτική υποστήριξη, μέχρι την παραίτησή του για λόγους υγείας τον Απρίλιο του 1977. Τότε, ο αρχηγός του στρατού Ζιαουρ Ραχμάν ανέλαβε την προεδρία. Ο Ζία, όπως ήταν ευρέως γνωστός, είχε διαδραματίσει σημαντικό ρόλο κατά τον αγώνα απελευθέρωσης, μεταδίδοντας τη Διακήρυξη Ανεξαρτησίας του Μπαγκλαντές. Ως ηγέτης, πιστώνεται με την εγκαθίδρυση οικονομικής ανάκαμψης στη χώρα, φιλελευθεροποιώντας την οικονομία. Επίσης, προώθησε μια εθνική ταυτότητα του Μπαγκλαντές, αντί μιας βεγγαλικής, η οποία μέχρι τότε είχε αποκλείσει εθνοτικές μειονότητες. Το πιο αξιοσημείωτο είναι ότι επανέφερε τις πολυκομματικές εκλογές.
* **1979 πολυκομματικές εκλογές:** Τον Φεβρουάριο του 1979, η κυβέρνηση του Ζία οργάνωσε τις πρώτες εκλογές από το 1973, στις οποίες το νεοσύστατο Bangladesh National Party (BNP) συμμετείχε και κέρδισε 207 από τις 300 κοινοβουλευτικές έδρες. Η Awami League, τώρα η κύρια αντιπολίτευση, κέρδισε 39 έδρες, αλλά ισχυρίστηκε ότι οι εκλογές είχαν νοθευτεί.
* **1986 και 1988 εκλογές με αμφισβήτηση:** Μετά τη δολοφονία του Ζίαουρ σε αποτυχημένο στρατιωτικό πραξικόπημα στις 30 Μαΐου 1981, ο αντιπρόεδρος Αμπντούς Σατάρ έγινε εν ενεργεία πρόεδρος και διεξήγαγε προεδρικές εκλογές τον Νοέμβριο του ίδιου έτους. Το BNP κέρδισε ξανά το 65% των ψήφων. Ωστόσο, εντός μηνών, ο αρχηγός του στρατού Χουσεΐν Μοχάμεντ Ερσάντ είχε καταλάβει την εξουσία με ένα πραξικόπημα χωρίς αιματοχυσία τον Μάρτιο του 1982, επιβάλλοντας στρατιωτικό νόμο. Ο Ερσάντ κυβέρνησε για τα επόμενα τέσσερα χρόνια. Όταν διεξήγαγε εκλογές τον Μάιο του 1986, το Jatiya Party του κέρδισε 183 έδρες, εξασφαλίζοντας κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Κόμματα της αντιπολίτευσης, όπως το BNP, είχαν μποϊκοτάρει την ψηφοφορία, χαρακτηρίζοντάς την ως φάρσα. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης επέκριναν ξανά τις εκλογές που διεξήχθησαν τον Μάρτιο του 1988, στις οποίες το Jatiya Party κέρδισε 259 έδρες, ως άδικες και χειραγωγημένες. Ξέσπασαν εκτεταμένες διαμαρτυρίες καλώντας σε παραίτηση τον Ερσάντ.
* **1991 «ελεύθερες και δίκαιες» εκλογές:** Το BNP, υπό την ηγεσία της αείμνηστης Χαλέντα Ζία – συζύγου του Ζίαουρ – και η Awami League, υπό την ηγεσία της Σεΐχ Χασίνα – της μεγαλύτερης από τις δύο επιζώσες κόρες του Ραχμάν – ένωσαν τις δυνάμεις τους για να ηγηθούν μαζικών διαμαρτυριών τον Δεκέμβριο του 1990, οι οποίες ανάγκασαν την κυβέρνηση του Ερσάντ να παραιτηθεί. Μια υπηρεσιακή κυβέρνηση, υπό τον δικαστή του Αρείου Πάγου Σαχαμπουντίν Αχμάντ, διεξήγαγε στη συνέχεια νέες εκλογές στις 27 Φεβρουαρίου 1991, οι οποίες θεωρήθηκαν ευρέως νόμιμες. Το BNP της Χαλέντα Ζία κέρδισε 140 έδρες, ενώ η Awami League της Χασίνα πήρε 88. Το Jatiya Party κέρδισε 35 έδρες. Η Χαλέντα Ζία έγινε η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός του Μπαγκλαντές.
* **1996 – Η πρώτη νίκη της Χασίνα:** Η ένταση μεταξύ της τότε κυβερνώσας BNP και της Awami League κορυφώθηκε μετά από μια ενδιάμεση εκλογή για την εκλογική περιφέρεια Magura-2. Παρόλο που ο υποψήφιος του BNP κέρδισε, η Awami League ισχυρίστηκε ότι η ψηφοφορία είχε νοθευτεί και άρχισε να πιέζει την Χαλέντα Ζία να παραδώσει την εξουσία σε μια υπηρεσιακή κυβέρνηση για τη διεξαγωγή των επερχόμενων εκλογών. Η Awami League και άλλα κόμματα της αντιπολίτευσης μποϊκόταραν στη συνέχεια την εκλογή της 15ης Φεβρουαρίου 1996, ανοίγοντας τον δρόμο για να κερδίσει το BNP σχεδόν όλες τις έδρες στο κοινοβούλιο. Η συμμετοχή ήταν μία από τις χαμηλότερες στην ιστορία της χώρας, μόλις 21%. Ωστόσο, γενικές απεργίες σε όλο το Μπαγκλαντές ανάγκασαν το BNP να παραδώσει την εξουσία σε μια υπηρεσιακή κυβέρνηση μόλις 12 ημέρες μετά την ψηφοφορία. Τον Μάρτιο, μια απαίτηση ότι μια ουδέτερη υπηρεσιακή κυβέρνηση πρέπει να επιβλέπει όλες τις μελλοντικές γενικές εκλογές γράφτηκε στο σύνταγμα. Περισσότερες εκλογές διεξήχθησαν στις 12 Ιουνίου. Η συμμετοχή ήταν πολύ καλύτερη, 75%, και η ψηφοφορία θεωρήθηκε ευρέως δίκαιη. Η Χασίνα κέρδισε την πρώτη της θητεία ως πρωθυπουργός, με την Awami League να εξασφαλίζει 146 κοινοβουλευτικές έδρες, λίγο μπροστά από το BNP, που κέρδισε 116 έδρες.
* **2001 εκλογές – Το BNP επιστρέφει στην εξουσία:** Μια άλλη υπηρεσιακή κυβέρνηση επέβλεψε τις επόμενες γενικές εκλογές τον Οκτώβριο του 2001. Αυτή τη φορά, το αντιπολιτευόμενο BNP σημείωσε αύξηση δημοτικότητας και κέρδισε 193 κοινοβουλευτικές έδρες, έναντι της τότε κυβερνώσας Awami League, που εξασφάλισε 62 έδρες. Οι εκλογές ήταν κατά κύριο λόγο ειρηνικές, αν και υπήρξαν ορισμένες αναφορές βίας κατά της μειονοτικής ινδουιστικής κοινότητας της χώρας. Η Χαλέντα Ζία του BNP μπόρεσε να σχηματίσει κυβέρνηση για δεύτερη φορά.
* **2006 – Εκλογική κρίση και αποτυχημένη ψηφοφορία:** Ξέσπασε διαμάχη μεταξύ του τότε κυβερνώντος BNP, της αντιπολιτευόμενης Awami League και άλλων μεγάλων παραγόντων σχετικά με το ποιος θα ηγηθεί της επόμενης υπηρεσιακής κυβέρνησης εν όψει των εκλογών του Ιανουαρίου 2007. Ξέσπασαν ταραχές μετά την ονομασία από το BNP ενός συνταξιούχου ανώτατου δικαστή με διασυνδέσεις με την τότε πρωθυπουργό Χαλέντα Ζία. Ο πρόεδρος που είχε οριστεί από το BNP, Ιατζουντίν Αχμάντ, τελικά αυτοανακηρύχθηκε ηγέτης της υπηρεσιακής κυβέρνησης, όταν δεν επιτεύχθηκε συναίνεση. Τον Δεκέμβριο, αποκαλύψεις ότι είχαν συμπεριληφθεί πλαστά ονόματα στον κατάλογο των υποψηφίων πυροδότησαν ταραχές. Χιλιάδες διαδηλωτές απέκλεισαν το σύστημα μεταφορών και έκλεισαν σχολεία και γραφεία. Η χώρα βυθίστηκε σε πολιτική κρίση που διήρκεσε πολλούς μήνες. Ο Αχμάντ κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, επιτρέποντας την παρέμβαση του στρατού. Σε ένδειξη διαμαρτυρίας, η Awami League αποσύρθηκε από τις προγραμματισμένες εκλογές. Οι εκλογές απέτυχαν να διεξαχθούν.
* **2008 – Η επιστροφή της Χασίνα:** Οι εκλογές που είχαν καθυστερήσει τελικά διεξήχθησαν στις 29 Δεκεμβρίου 2008, με συμμετοχή 80% – την υψηλότερη που είχε καταγραφεί ποτέ στη χώρα. Θεωρήθηκαν επίσης σε μεγάλο βαθμό δίκαιες. Η Awami League, υπό την ηγεσία της Χασίνα, συνεργάστηκε με άλλες ομάδες της αντιπολίτευσης για να σχηματίσει τη Μεγάλη Συμμαχία. Ο συνασπισμός κατέληξε να κερδίσει την πλειοψηφία των 230 εδρών. Το BNP πήρε μόνο 30 έδρες. Μια νέα κυβέρνηση σχηματίστηκε τον Ιανουάριο του 2009. Η Χασίνα επέστρεψε στην εξουσία για δεύτερη φορά.
* **2014 – Μποϊκοτάζ αντιπολίτευσης και καταστολή:** Η κυβέρνηση της Awami League υπό τη Χασίνα επέκρινε έντονα τη στρατιωτική παρέμβαση που είχε καθυστερήσει τις εκλογές του 2009. Μετά την επιστροφή της στην εξουσία, προχώρησε σε τροποποιήσεις του συντάγματος για να καταργήσει την απαίτηση για υπηρεσιακή κυβέρνηση. Ωστόσο, το BNP μποϊκόταρε μια κοινοβουλευτική συνεδρίαση τον Ιούνιο του 2011, όπου οι βουλευτές ψήφισαν την τροπολογία. Η τροπολογία στο σύνταγμα πέρασε από το κοινοβούλιο με ψήφους 291 έναντι 1. Η κυβέρνηση της Χασίνα άρχισε επίσης να καταστέλλει ηγέτες της αντιπολίτευσης. Ενόψει των εκλογών που είχαν προγραμματιστεί για τις 5 Ιανουαρίου 2014, η ηγέτιδα του BNP, Χαλέντα Ζία, τέθηκε σε κατ’ οίκον περιορισμό, και υπήρξαν εκτεταμένες αναφορές βίας κατά άλλων μελών της αντιπολίτευσης. Την ημέρα των εκλογών, το BNP και οι υποστηρικτές του αρνήθηκαν να συμμετάσχουν. Η Awami League της Χασίνα, ως εκ τούτου, κέρδισε ξανά τις εκλογές, εξασφαλίζοντας 234 έδρες στο κοινοβούλιο, σε μια ψηφοφορία που επικρίθηκε ευρέως – στο Μπαγκλαντές και διεθνώς – ως μη νόμιμη.
* **2018 – Η Awami League κερδίζει υπερπλειοψηφία:** Οι επόμενες γενικές εκλογές διεξήχθησαν στις 30 Δεκεμβρίου 2018, με μεγάλες τεχνολογικές αναβαθμίσεις. Για πρώτη φορά, οι ψηφοφόροι μπορούσαν να ψηφίσουν ηλεκτρονικά. Ωστόσο, το BNP και άλλα κόμματα της αντιπολίτευσης κατηγόρησαν την τότε κυβερνώσα συμμαχία Awami League-Jatiya Party για νοθεία, παρά τις αναβαθμίσεις. Υπήρξαν ξανά αναφορές βίας κατά μελών του BNP της αντιπολίτευσης και υποστηρικτών του κόμματος, καθώς και ισχυρισμοί για νοθεία ψήφων. Η κυβέρνηση της Awami League είχε επίσης απαγορεύσει το Jamaat-e-Islami, το μεγαλύτερο ισλαμικό κόμμα της χώρας και σύμμαχο του BNP εκείνη την εποχή. Αρκετοί ηγέτες του Jamaat εκτελέστηκαν μετά από καταδίκες από δικαστήριο που είχε ορίσει η Χασίνα για φερόμενα εγκλήματα πολέμου το 1971. Η κυβέρνηση είχε επίσης κλείσει το κινητό διαδίκτυο πριν από την ψηφοφορία για να σταματήσει τη διάδοση ψευδών ειδήσεων, όπως ισχυρίστηκε. Η Χαλέντα Ζία του BNP αποκλείστηκε εντελώς από τη συμμετοχή, αφού καταδικάστηκε και της επιβλήθηκε ποινή φυλάκισης 17 ετών σε υπόθεση διαφθοράς. Το BNP διατήρησε ότι η δίκη ήταν πολιτικά υποκινούμενη. Η Ζία αθωώθηκε μετά την ανατροπή της Χασίνα. Η συμμαχία Awami League-Jatiya Party κέρδισε υπερπλειοψηφία – περισσότερο από το 90% των κοινοβουλευτικών εδρών. Οι εκλογές θεωρήθηκαν ευρέως ως φάρσα.
* **2024 εκλογές – ο πρόλογος της ανατροπής της Χασίνα:** Η τελευταία εκλογή που διεξήχθη υπό τη διοίκηση της Χασίνα ήταν στις 7 Ιανουαρίου 2024. Η Χασίνα συνέχισε την καταστολή πολιτικών της αντιπολίτευσης και θεωρήθηκε ευρέως ότι είχε σχεδόν απόλυτη επιρροή στην εκλογική επιτροπή που είχε ιδρυθεί το 1972. Το αντιπολιτευόμενο BNP μποϊκόταρε τις εκλογές, και το Jamaat ήταν ακόμα υπό απαγόρευση, ανοίγοντας τον δρόμο για τη Χασίνα να κερδίσει την πέμπτη θητεία της και να εδραιώσει την κυβέρνησή της ως τη μακροβιότερη διοίκηση στην ιστορία του Μπαγκλαντές. Το Μπαγκλαντές είχε ουσιαστικά γίνει ξανά ένα μονοκομματικό κράτος. Τον Ιούλιο, ξέσπασαν μαζικές διαμαρτυρίες υπό την ηγεσία φοιτητών, μετά την επαναφορά από τον Άρειο Πάγο ενός συστήματος ποσοστώσεων που ευνοούσε τους απογόνους των ακτιβιστών της απελευθέρωσης της χώρας. Ο νόμος 46 ετών είχε αρχικά ανατραπεί το 2018, μετά από φοιτητικές διαμαρτυρίες. Η επαναφορά του έφερε χιλιάδες φοιτητές ξανά στους δρόμους σε αυτό που ονομάστηκε η Επανάσταση του Ιουλίου. Ωστόσο, οι διαμαρτυρίες κατέληξαν σε βία, όταν η κυβέρνηση της Χασίνα απάντησε βίαια. Οι αρχές ασφαλείας σφαγίασαν διαδηλωτές στους δρόμους, με αποτέλεσμα τον θάνατο τουλάχιστον 1.400 ανθρώπων. Στις 5 Αυγούστου, η Χασίνα παραιτήθηκε και διέφυγε στη χώρα προς την Ινδία. Στις 8 Αυγούστου, ο Μουχάμεντ Γιουνίς, παγκοσμίως αναγνωρισμένος οικονομολόγος και νικητής του βραβείου Νόμπελ Ειρήνης το 2006, ανέλαβε ως μεταβατικός ηγέτης.
