Δύο χρόνια μετά τον εκτοπισμό τους λόγω του εμφυλίου πολέμου, η Rafeeda Abubakr και ο σύζυγός της επέστρεψαν στο σπίτι τους στο Χαρτούμ. Εκεί, ξεκίνησαν ένα δύσκολο ταξίδι για να αποκαταστήσουν τον 21χρονο γιο τους από τον εθισμό σε ναρκωτικά, ο οποίος τον είχε οδηγήσει στην απομόνωση και τον είχε κάνει επιθετικό.
Ο Muaz, κάποτε ένας χαρούμενος φοιτητής πολιτικών μηχανικών στο Πανεπιστήμιο του Σουδάν, είχε μετατραπεί σε έναν εσωστρεφή, κακοδιάθετο νέο, επιρρεπή σε ξαφνικές εκρήξεις, εξαιτίας του εθισμού του στην “ice”, μια παραλλαγή μεθαμφεταμίνης που έχει εξαπλωθεί ραγδαία στο Σουδάν από την έναρξη του πολέμου.
Η οικογένεια, αρχικά από το Shuqailab, μια πόλη περίπου 90 χιλιόμετρα νότια του κεντρικού Χαρτούμ, είχε καταφύγει στην al-Duwaym στην Πολιτεία Λευκού Νείλου, όταν ξέσπασε ο πόλεμος μεταξύ του σουδανικού στρατού και των παραστρατιωτικών Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης (RSF) στις 15 Απριλίου 2023.
Εκεί, τον Ιούλιο του 2024, ο εθισμός του Muaz έγινε εμφανής. Είχε μπλεχτεί με μια ομάδα νεαρών κατά τη διάρκεια του εκτοπισμού της οικογένειας, και η χρήση ναρκωτικών ουσιών είχε ξεφύγει από κάθε έλεγχο.
Μέσα στη δραματική ανθρωπιστική κρίση που ακολούθησε στη χώρα, και με την σχεδόν πλήρη απουσία ιατρικής περίθαλψης, καθώς τα νοσοκομεία γίνονταν στόχοι και οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας εκτοπίζονταν, ο Muaz και άλλοι ασθενείς με ψυχιατρικά προβλήματα δεν λάμβαναν καμία φροντίδα.
Όταν οι συνθήκες στο Χαρτούμ σταθεροποιήθηκαν αρκετά ώστε να επιστρέψουν, η Rafeeda έφερε τον γιο της στο σπίτι και άρχισε να αναζητά θεραπεία. Την βρήκε μόνο στο Νοσοκομείο Ψυχιατρικών και Νευρολογικών Νόσων Al-Tijani Al-Mahi.
“Ακούσαμε ότι το νοσοκομείο είχε ξανανοίξει και είχε ξεκινήσει μια πρωτοβουλία για ασθενείς πολέμου, άτομα με τραύμα και εθισμό”, δήλωσε η Rafeeda στο Al Jazeera. “Από τον Νοέμβριο, ερχόμαστε κάθε δύο εβδομάδες. Η θεραπεία είναι δωρεάν, και αισθάνομαι ότι ο γιος μου βελτιώνεται λίγο. Αυτό μου έχει προσφέρει κάποια ανακούφιση.”
Τη στιγμή που μπαίνει κανείς στο Νοσοκομείο Al-Tijani Al-Mahi, η καταστροφή είναι εμφανής. Ιατρικός εξοπλισμός, κρεβάτια, έπιπλα, ηλεκτρικά καλώδια και μονάδες κλιματισμού έχουν αφαιρεθεί. Καλύκες και θραύσματα οβίδων είναι ακόμα ορατά σε όποιον επισκέπτεται την περίμετρο μιας εγκατάστασης που κάποτε έφερε το όνομα ενός από τους πιο διάσημους ψυχιάτρους του Σουδάν.
Η αποκατάσταση προχωρά αργά. Οι οικονομικές δυσκολίες, που έχουν επιδεινωθεί από τον πόλεμο, καθιστούν την ταχύτητα αδύνατη, και οι ανάγκες είναι τεράστιες. Ωστόσο, η ομάδα πίσω από την “Πρωτοβουλία Ασθενών Πολέμου” εργάζεται παρά ταύτα, λαμβάνοντας περιστατικά και γράφοντας συνταγές από ετοιμόρροφα γραφεία κάτω από τον ανοιχτό ουρανό.
Το Al-Tijani Al-Mahi ιδρύθηκε το 1971 και συγκαταλέγεται στις παλαιότερες ψυχιατρικές μονάδες της Κεντρικής και Ανατολικής Αφρικής. Μέχρι τη στιγμή που ο πόλεμος έφτασε στην Omdurman, “είχε λεηλατηθεί, οι πτέρυγές του είχαν υποστεί ζημιές, ο εξοπλισμός του είχε κλαπεί, και τα κτίριά του είχαν εγκαταλειφθεί σε κατάσταση φθοράς που, σύμφωνα με εκτιμήσεις του νοσοκομείου, έχει προκαλέσει ζημιές εκατομμυρίων δολαρίων”, δήλωσε στο Al Jazeera η Δρ. Mai Mohamed Youssef, διευθύντρια του νοσοκομείου.
Τον Οκτώβριο του 2024, το Υπουργείο Υγείας του Σουδάν εξέδωσε διαταγή για την κατεδάφιση ό,τι είχε απομείνει από τα κτίρια. Η Youssef, η οποία είχε περάσει όλη της την καριέρα στο Al-Tijani Al-Mahi απόφοιτη της ιατρικής σχολής του Ισλαμικού Πανεπιστημίου Omdurman το 1998, απέρριψε την απόφαση. “Το συζητήσαμε για μέρες”, είπε. “Τότε αποφασίσαμε να πολεμήσουμε την απόφαση.”
Μαζί με κάποιους συναδέλφους της, κατάφερε να ανατρέψει την εντολή κατεδάφισης. Στις 13 Ιουλίου 2025, η Youssef επέστρεψε στο νοσοκομείο με έναν μόνο συνάδελφο. Οι δύο αποφάσισαν να ξανανοίξουν τη μονάδα.
Η Youssef είχε παραμείνει στην Omdurman καθ’ όλη τη διάρκεια των μαχών, κρυμμένη στο σπίτι της στη γειτονιά Rabatab μαζί με τον γιο και τη μητέρα της, ενώ οι οβίδες πετούσαν γύρω τους. Περιέγραψε πώς διαχειρίστηκε το δικό της ψυχολογικό τραύμα μέσα από την απόφαση να μείνει. Η ίδια αποφασιστικότητα διαμόρφωσε αυτό που ακολούθησε.
Η πρώτη της πρόκληση ήταν η υποδομή. Το νοσοκομείο δεν είχε τρεχούμενο νερό ούτε ηλεκτρικό ρεύμα. Το προσωπικό εγκατέστησε ηλιακά πάνελ για την τροφοδοσία βασικών λειτουργιών και εργάστηκε για τη δημιουργία ενός λειτουργικού φαρμακείου.
Τις πρώτες εβδομάδες, δεν υπήρχαν ενδονοσοκομειακά κρεβάτια. Κάθε περιστατικό που χρειαζόταν νοσηλεία μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο al-Naw ή στην εγκατάσταση του Στρατιωτικού Ιατρικού Σώματος στην Omdurman.
Η εξωτερική κλινική ξεκίνησε με ψυχιατρικές συμβουλευτικές, συνταγογραφήσεις και παραπομπές. Μέσα σε ένα μήνα, η εθελοντική ιατρική ομάδα αυξήθηκε από δύο σε έξι γιατρούς. Τώρα ανέρχεται σε εννέα, συμπεριλαμβανομένων δύο συμβούλων, όλοι εργάζονται εντός αυτού που το νοσοκομείο αποκαλεί κλινική παραπομπής.
“Το νοσοκομείο δέχεται αυτήν τη στιγμή μεταξύ 60 και 70 ασθενείς καθημερινά, από περίπου 50 όταν ξανανοίξαμε. Μεταξύ των περιστατικών περιλαμβάνονται παιδιά, γυναίκες και άνδρες που υποφέρουν από μετατραυματική διαταραχή στρες, κατάθλιψη, άγχος και εθισμό σε ουσίες. Οι περισσότερες περιπτώσεις εθισμού αφορούν “ice” ή κρυσταλλική μεθαμφεταμίνη, και η πλειοψηφία των ασθενών είναι νέοι μεταξύ 23 και 40 ετών”, δήλωσε η Youssef στο Al Jazeera. “Πολλοί από αυτούς εκτοπίστηκαν σε γειτονικές χώρες και επέστρεψαν στο Σουδάν αφού υποχώρησαν οι μάχες”, είπε. “Επέστρεψαν με εθισμούς.”
Μια περίπτωση που της έμεινε αξέχαστη ήταν αυτή ενός άνδρα στις αρχές των τριάντα που προσπάθησε να αυτοκτονήσει μετά από παρατεταμένη χρήση ουσιών. “Ήταν μια φρικτή και επώδυνη σκηνή”, πρόσθεσε η Youssef.
Σύμφωνα με την Έκκληση για Επείγουσα Υγεία του ΠΟΥ που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 2026, ο πόλεμος στο Σουδάν έχει δημιουργήσει μια από τις σοβαρότερες ανθρωπιστικές κρίσεις στον κόσμο από την έναρξη των μαχών τον Απρίλιο του 2023, με 33,7 εκατομμύρια ανθρώπους να χρειάζονται επείγουσα βοήθεια. Περισσότερα από 9,3 εκατομμύρια άνθρωποι είναι εσωτερικά εκτοπισμένοι και επιπλέον 4,3 εκατομμύρια έχουν διαφύγει σε γειτονικές χώρες.
Ο ΠΟΥ σημειώνει ότι η παρατεταμένη έκθεση σε συγκρούσεις, βία και αστάθεια έχει προκαλέσει εκτεταμένη ψυχολογική δυσφορία, με μεγάλους αριθμούς ανθρώπων να βιώνουν κατάθλιψη, άγχος και μετατραυματική διαταραχή στρες. Ωστόσο, σημαντικά κενά στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας αφήνουν τις περισσότερες από αυτές τις ανάγκες ανεκπλήρωτες.
Εκτιμάται ότι το 38% των εγκαταστάσεων υγείας σε εθνικό επίπεδο είναι μη λειτουργικές, και οι εταίροι υγείας έφτασαν σε λιγότερο από το ήμισυ του πληθυσμού-στόχου τους το 2025, υπογραμμίζοντας αυτό που ο οργανισμός περιγράφει ως την επείγουσα ανάγκη για επέκταση της ανθρωπιστικής πρόσβασης και διατήρηση της χρηματοδότησης για σωτήρια βοήθεια.
Μια Στιγματική Συνθήκη που ο Πόλεμος Άρχισε να Σπάει Η Youssef σημείωσε μια αλλαγή που θα ήταν δύσκολο να φανταστεί κανείς πριν τον πόλεμο. Στην σουδανική κοινωνία, είπε, “η αναζήτηση ψυχιατρικής βοήθειας έφερε εδώ και πολύ καιρό στίγμα, με πολλές οικογένειες να στρέφονται αντίθετα σε παραδοσιακούς θεραπευτές ή θρησκευτικές φιγούρες. Αυτό αλλάζει”, είπε. “Οι άνθρωποι είδαν ότι η προσφυγή σε σεΐχηδες [μουσουλμάνους κληρικούς] και θεραπευτές δεν λειτουργεί”, είπε. “Δεν υπάρχει πλέον εναλλακτική λύση παρά να έρθεις σε έναν ψυχίατρο.”
Η Δρ. Ghada al-Samani, η οποία αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο Imam al-Hadi στην Omdurman το 2020, εντάχθηκε στην πρωτοβουλία αφού είδε μια ανακοίνωση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Πήγε κατευθείαν στη διοίκηση του νοσοκομείου για να υποβάλει αίτηση ως εθελόντρια και από τότε εργάζεται με την ομάδα που περιθάλπει ψυχιατρικούς ασθενείς που επηρεάστηκαν από τον πόλεμο.
Η ενδονοσοκομειακή περίθαλψη παραμένει σε αναστολή. Το νοσοκομείο ανακαινίζει τις εναπομείνασες πτέρυγες και τις εγκαταστάσεις του, και αναμένεται να μπορεί να νοσηλεύει ασθενείς εντός τριών μηνών. Όταν αυτό καταστεί δυνατό, η Youssef δήλωσε ότι το νοσοκομείο σκοπεύει να αναπτυχθεί ώστε να φτάσει διεθνή πρότυπα, συμπεριλαμβανομένου ενός εξειδικευμένου κέντρου έρευνας εθισμών και ξεχωριστών μονάδων για τη θεραπεία κατάθλιψης και τραύματος.
Προς το παρόν, το νοσοκομείο λειτουργεί με ηλιακή ενέργεια, μια μικρή εθελοντική ομάδα και την αποφασιστικότητα μιας διευθύντριας που ήταν ακόμα στο γραφείο της όταν άρχισαν οι βομβαρδισμοί και επέστρεψε όταν σταμάτησαν.
Η Rafeeda συνεχίζει να φέρνει τον Muaz για επίσκεψη μία φορά κάθε δύο εβδομάδες.
