Μια νέα επιστημονική μελέτη, δημοσιευμένη στο περιοδικό Nature, φέρνει στο φως ανησυχητικές αλλαγές στον ρόλο των αφρικανικών δασών και των δασωμένων σαβανών, τα οποία για χρόνια αποτελούσαν κρίσιμο παράγοντα στην απορρόφηση του ατμοσφαιρικού άνθρακα. Η έρευνα διαπιστώνει ότι, ως αποτέλεσμα της ανθρώπινης δραστηριότητας, οι περιοχές αυτές έχουν περάσει από τη λειτουργία “αντλιοστασίου άνθρακα” (carbon sink) σε “πηγή άνθρακα” (carbon source), μεταβάλλοντας τον ρόλο τους στην κλιματική αλλαγή.
Χρησιμοποιώντας δεδομένα από δορυφόρους, ερευνητές του National Centre for Earth Observation στο Ηνωμένο Βασίλειο παρακολούθησαν τις μεταβολές στην ποσότητα άνθρακα που απορροφάται από τα δέντρα και τις ξυλώδεις εκτάσεις. Τα ευρήματα είναι σοβαρά: τα αφρικανικά δάση, τα οποία ιστορικά συνέβαλαν στην απομάκρυνση του ατμοσφαιρικού άνθρακα και στην αποθήκευσή του ως βιομάζα, παρουσίασαν μια κρίσιμη μετάβαση από “αντλιοστάσιο” σε “πηγή” άνθρακα την περίοδο μεταξύ 2010 και 2017.
Η σημασία αυτής της αλλαγής είναι τεράστια. Τα αφρικανικά δάση και οι εκτάσεις τους είναι υπεύθυνα για περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας απομάκρυνσης άνθρακα. Η απώλεια αυτής της ικανότητας επιδεινώνει το χάσμα των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, δυσχεραίνοντας την επίτευξη των στόχων της Συμφωνίας του Παρισιού, η οποία επιδιώκει να διατηρήσει την άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας κάτω από 2 βαθμούς Κελσίου σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα.
Η μελέτη καταδεικνύει ότι τα αφρικανικά δάση αντιμετωπίζουν αυξανόμενες πιέσεις που έχουν μειώσει δραστικά την ικανότητά τους να απορροφούν άνθρακα. Μάλιστα, μεταξύ 2011 και 2017, οι αφρικανικές δασικές εκτάσεις έχασαν 106 εκατομμύρια τόνους βιομάζας ετησίως. Οι πιο πληγείσες περιοχές είναι τα τροπικά φυλλοβόλα δάση στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, τη Μαδαγασκάρη και άλλα μέρη της Δυτικής Αφρικής.
Η αύξηση της εκπομπής άνθρακα, που οφείλεται κυρίως στην καύση ορυκτών καυσίμων, έχει επιβαρύνει σημαντικά τα δάση. Η αυξημένη υλοτομία για τη δημιουργία γεωργικής γης και την παροχή υλικών για υποδομές, σε συνδυασμό με την αύξηση του πληθυσμού στην Αφρική, την αυξανόμενη ζήτηση από την Ασία και την πίεση στους φυσικούς πόρους, επιδεινώνουν την κατάσταση.
Τα “αντλιοστάσια άνθρακα” είναι περιοχές που απορροφούν περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα από ό,τι παράγουν. Σε χερσαίες περιοχές, αυτό επιτυγχάνεται μέσω της φωτοσύνθεσης των φυτών και των δέντρων, με τον άνθρακα να αποθηκεύεται στη βιομάζα και στο έδαφος. Η γεωργία, ωστόσο, μπορεί να διαταράξει αυτή τη διαδικασία. Ο ωκεανός αποτελεί το μεγαλύτερο “αντλιοστάσιο άνθρακα” παγκοσμίως.
Εκτός από την Αφρική, και ο Αμαζόνιος αντιμετωπίζει παρόμοιες ανησυχίες, καθώς η αποψίλωση των δασών του μειώνει την ικανότητα απορρόφησης άνθρακα. Η απώλεια των δασικών “αντλιοστασίων άνθρακα” παγκοσμίως αναμένεται να έχει “καταστροφικές συνέπειες”.
Η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί εντατικοποίηση των προσπαθειών για την προστασία των αφρικανικών “αντλιοστασίων άνθρακα” και την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Χρειάζονται πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές δράσεις για την ενίσχυση της ικανότητας και τη βελτίωση της διακυβέρνησης των δασών. Ταυτόχρονα, η μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα παραμένει επιτακτική ανάγκη.
