Η δημοσιογράφος Janine di Giovanni, επικεφαλής του “Project Ruckenning” και ανώτερο στέλεχος στο Jackson Institute for Global Affairs του Yale, καλεί για άμεση δράση σχετικά με την τεκμηρίωση των εγκλημάτων πολέμου που διαπράττονται στο Σουδάν. Επισημαίνει την ανάγκη να μην επαναληφθούν τα λάθη του παρελθόντος, όπως συνέβησαν στην Βοσνία και την Ρουάντα, όπου ο κόσμος αδράνησε και στη συνέχεια δυσκολεύτηκε να αποδώσει δικαιοσύνη στους ενόχους.
Η di Giovanni, η οποία κάλυπτε πολέμους τη δεκαετία του ’90, δηλώνει ότι η διεθνής κοινότητα απέτυχε να αποτρέψει τις γενοκτονίες αυτές και να τιμωρήσει τους δράστες. Στο Σουδάν, από τον Απρίλιο του 2023, περισσότεροι από 150.000 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους στον πόλεμο μεταξύ του Σουδανικού Στρατού και των Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης (RSF), με τις αποδείξεις να είναι ορατές ακόμη και από το διάστημα.
Η πόλη El Fasher, μετά από 18μηνο βίαιο αποκλεισμό, έπεσε τον Οκτώβριο στα χέρια των RSF. Κατά τη διάρκεια του αποκλεισμού, οι συνθήκες διατροφής, ηλεκτρισμού και νερού είχαν φτάσει σε κρίσιμο σημείο. Μετά την πτώση, έχουν καταγραφεί αναφορές για μαζικές εκτελέσεις, βιασμούς, σκόπιμη παρεμπόδιση της ανθρωπιστικής βοήθειας, καθώς και για την ύπαρξη ομαδικών τάφων.
Η πτώση του El Fasher σηματοδοτεί μια κρίσιμη στιγμή, τόνισε η di Giovanni, υπογραμμίζοντας ότι ήρθε η ώρα για τεκμηρίωση και, στη συνέχεια, για την τιμωρία των ενόχων. Αν και η διακοπή της βίας είναι επείγουσα, η συλλογή αποδείξεων είναι εξίσου σημαντική. Η Jihan Henry, ειδική σε θέματα Σουδάν που ηγείται της προσπάθειας του Project Ruckenning στο Darfur, μιλά για έναν καταιγισμό αποδείξεων που προέρχονται από την περιοχή μέσω τηλεφώνων και μέσων κοινωνικής δικτύωσης. “Έχουμε δει μαχητές των RSF να βιντεοσκοπούν τους εαυτούς τους να σκοτώνουν πολίτες και να καυχιούνται γι’ αυτό. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν επαληθεύσει αυτές τις εικόνες, τις έχουν διασταυρώσει με δεδομένα από δορυφόρους, και έχουν ταυτοποιήσει ακόμη και μεμονωμένους διοικητές. Δεν υπάρχει πλέον αμφιβολία για τις παραβιάσεις”, δήλωσε.
Η πρόκληση τώρα, σύμφωνα με την di Giovanni, είναι η ενσωμάτωση των ψηφιακών αποδείξεων σε επίσημους δικαστικούς μηχανισμούς. Τα δικαστήρια πρέπει να προσαρμοστούν σε νέες μορφές επαλήθευσης και να συνεργαστούν στενότερα με την κοινωνία των πολιτών. Οι χώρες πρέπει να είναι έτοιμες να ενεργήσουν βάσει των διαθέσιμων πληροφοριών και να συλλάβουν τους δράστες.
Η συγγραφέας υπενθυμίζει ότι ο κόσμος παρακολούθησε τη δολοφονία πάνω από 800.000 ανθρώπων σε 100 ημέρες στη Ρουάντα το 1994, και αργότερα τη φρικτή σφαγή στη Σρεμπρένιτσα της Βοσνίας το 1995, όπου έχασαν τη ζωή τους πάνω από 8.000 μουσουλμάνοι, σε μια πόλη που τα Ηνωμένα Έθνη είχαν κηρύξει “ασφαλή ζώνη”. Και στις δύο αυτές φρικτές εγκληματικές πράξεις, ο διεθνής παράγοντας φάνηκε ανίκανος να συγκεντρώσει και να διαφυλάξει αποδεικτικά στοιχεία για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.
Στο παρελθόν, οι έρευνες βασίζονταν σε μαρτυρίες επιζώντων, παρατηρήσεις δημοσιογράφων και την αργή, φρικτή δουλειά της εκταφής ομαδικών τάφων. Όταν το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία ξεκίνησε τις έρευνές του για τη σφαγή στη Σρεμπρένιτσα το 1996, οι Σέρβοι είχαν ήδη εκταφεί και επαναθαφεί οι σοροί για να κρυφτούν τα στοιχεία. Ωστόσο, κάτι νέο προέκυψε από τη Βοσνία: οι δορυφορικές φωτογραφίες.
Σήμερα, περισσότερο από 30 χρόνια μετά, τα εργαλεία έρευνας για εγκλήματα πολέμου έχουν αλλάξει ριζικά χάρη στην τεχνολογική επανάσταση. Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο χρησιμοποιεί πλέον συστηματικά δορυφορικές φωτογραφίες στις έρευνές του στο Darfur. Εμφανίστηκε μια νέα γενιά ψηφιακών ερευνητών, ενώ μεγάλες εφημερίδες, όπως η New York Times, έχουν δημιουργήσει ειδικές ομάδες έρευνας με εξειδικευμένο προσωπικό.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι έρευνες να δημιουργούν ένα δημόσιο αρχείο εγκλημάτων που δεν μπορεί να σβηστεί ή να αμφισβητηθεί. Όλοι έχουν κινητά τηλέφωνα, και οργανώσεις όπως η “iWitness” συνεργάζονται με πολίτες σε ζώνες πολέμου για να τεκμηριώσουν τις φρικαλεότητες την ώρα που συμβαίνουν, επιβάλλοντας ηθικές και πολιτικές συνέπειες.
