Μια ενδιαφέρουσα αντίφαση έρχεται να ταράξει τον χώρο της εκπαίδευσης στην Αφρική, σύμφωνα με μια έρευνα που διεξήχθη από το περιοδικό Africa Report σε συνεργασία με το Κέντρο Ερευνών Sagesi της Κένυας. Παρόλο που η πλειοψηφία των ερωτηθέντων εκφράζει την εμπιστοσύνη της στα εθνικά εκπαιδευτικά συστήματα, τα δύο τρίτα σχεδιάζουν να στείλουν τα παιδιά τους στο εξωτερικό για να συνεχίσουν τις σπουδές τους. Αυτό δείχνει ότι οι Αφρικανοί αναγνωρίζουν την αξία της εκπαίδευσης στη χώρα τους, αλλά παράλληλα θεωρούν τα διεθνή, και ιδίως τα δυτικά, ιδρύματα ως την πραγματική πύλη για την ανταγωνιστικότητα, την κύρος και τις ευκαιρίες.
Η έρευνα, που περιέλαβε 47 αφρικανικές χώρες και πάνω από 7.000 συμμετέχοντες από την ανώτερη μεσαία τάξη, πραγματοποιήθηκε τον Αύγουστο και Σεπτέμβριο του 2025. Στο ερώτημα της εμπιστοσύνης στα συστήματα εκπαίδευσης, οι πολίτες της Γκάνας και της Κένυας εμφανίστηκαν να έχουν τη μεγαλύτερη πίστη, ενώ οι Νιγηριανοί και οι Νοτιοαφρικανοί βρέθηκαν κοντά στον ηπειρωτικό μέσο όρο του 62%. Στη Γκάνα, το 73% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι εμπιστεύεται τα σχολεία της χώρας τους “κάπως” ή “απολύτως”, ποσοστό που ήταν αντίστοιχο και στην Κένυα.
Επιφανειακά, οι δύο αυτές χώρες παρουσιάζονται ως ιστορίες επιτυχίας, με τη Γκάνα να διαθέτει φημισμένα λύκεια όπως το Achimota, το Prempeh College και το Wesley Girls, και την Κένυα να έχει ένα αξιόλογο δίκτυο λυκείων και πανεπιστημίων. Ωστόσο, η αντίφαση γίνεται εμφανής όταν οι γονείς ερωτώνται για τα εκπαιδευτικά σχέδια των παιδιών τους: το 76% των Γκανέζων και το 67% των Κενυατών έχουν ήδη στείλει ή σχεδιάζουν να στείλουν τα παιδιά τους στο εξωτερικό. Όπως εξηγεί ο Samuel Olandu, εκτελεστικός διευθυντής του Pamoja Foundation στο Ναϊρόμπι, “η πλειοψηφία εξακολουθεί να πιστεύει ότι η εκπαίδευση στο εξωτερικό διευκολύνει την εύρεση εργασίας, είτε στο εξωτερικό είτε κατά την επιστροφή στην Κένυα. Είναι μια αναζήτηση για πράσινα λιβάδια μέσω της εκπαίδευσης.”
Οι πιο δημοφιλείς προορισμοί είναι ο Καναδάς, ακολουθούμενος από τη Βρετανία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα. Αυτό αντανακλά την κληρονομιά του αποικισμού και τους γλωσσικούς δεσμούς, καθώς τα εκπαιδευτικά συστήματα της Γκάνας και της Κένυας βασίζονται στο βρετανικό μοντέλο. Η Κίνα, από την άλλη, έχει αναδειχθεί ως δευτερεύων προορισμός χάρη στη εκπαιδευτική της διπλωματία μέσω υποτροφιών και Ινστιτούτων Κομφούκιου.
Στη Γκάνα, ο πρόεδρος της Ένωσης Εκπαιδευτικών, Isaac Ofori, αποδίδει την αντίφαση στα “βάρη των μεταρρυθμίσεων”, ειδικά μετά την πολιτική της δωρεάν δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης από το 2017. Αυτή η πολιτική διεύρυνε την πρόσβαση, αλλά αποκάλυψε και σημαντικά κενά. “Πολλοί μαθητές βασίζονται σε ιδιωτικά μαθήματα, και όσοι δεν μπορούν να τα πληρώσουν μένουν πίσω. Ακόμη και τα φημισμένα σχολεία έχουν δει τα πρότυπά τους να πέφτουν”, προσθέτει.
Ο Theophilus Richard, Γκανέζος εκπαιδευτικός που κέρδισε τον τίτλο “Καλύτερος Δάσκαλος της Χρονιάς 2025”, συνδέει το φαινόμενο με την “αποικιακή νοοτροπία και την αίσθηση ανωτερότητας του ξένου”. “Οι γονείς θεωρούν την εκπαίδευση των παιδιών τους στο εξωτερικό πηγή κύρους, αλλά ταυτόχρονα αναζητούν εκπαίδευση που να προσθέτει πρακτική αξία και να παρέχει δεξιότητες του 21ου αιώνα”, δηλώνει.
Η έρευνα έδειξε επίσης ότι ορισμένοι γονείς προτιμούν άλλες αφρικανικές χώρες, όπως η Νότια Αφρική, το Μαρόκο, η Σενεγάλη, η Αίγυπτος, ακόμη και η ίδια η Γκάνα. Εντυπωσιακό είναι ότι το 43% των Γκανέζων που σκέφτονται να στείλουν τα παιδιά τους σε άλλη αφρικανική χώρα επέλεξαν την Αίγυπτο, λόγω των ισχυρών προγραμμάτων της στην μηχανική και την ιατρική.
Ωστόσο, το οικονομικό κόστος είναι τεράστιο: δισεκατομμύρια δολάρια δαπανώνται ετησίως για εκπαίδευση στο εξωτερικό, στερώντας από τα τοπικά πανεπιστήμια πόρους που θα μπορούσαν να ενισχύσουν τις δομές τους. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η “διαρροή εγκεφάλων” επιδεινώνει την κρίση, καθώς οι απόφοιτοι σπάνια επιστρέφουν, και όσοι επιστρέφουν βρίσκουν τις πιστοποιήσεις τους μη συμβατές με την τοπική αγορά εργασίας.
Ο Ofori καταλήγει ότι “η Γκάνα χρειάζεται να ξαναχτίσει την εμπιστοσύνη στο εκπαιδευτικό της σύστημα από τα θεμέλια, διασφαλίζοντας την ποιότητα, τη συνάφεια και τα πρακτικά αποτελέσματα, ώστε οι γονείς να είναι βέβαιοι ότι το μέλλον των παιδιών τους είναι ασφαλές εδώ, στην πατρίδα.”
