Το διαστημόπλοιο Orion της Αμερικής, μέρος της αποστολής Artemis II, έφτασε στη Σελήνη μετά από ένα ταξίδι διάρκειας περίπου τεσσάρων ημερών, χωρίς να υπολογίζεται η πρώτη ημέρα σε τροχιά γύρω από τη Γη. Η επιστροφή αναμένεται να διαρκέσει παρόμοιο χρονικό διάστημα.
Σε αντίθεση με τις αποστολές Apollo μισό αιώνα πριν, το Orion δεν θα εισέλθει σε σεληνιακή τροχιά. Αντ’ αυτού, θα ακολουθήσει μια τροχιά ελεύθερης επιστροφής, κάνοντας ένα πέρασμα γύρω από τη Σελήνη και χρησιμοποιώντας τη βαρύτητά της για να επιστρέψει προς τη Γη, μια ελιγμός που έσωσε το πλήρωμα του Apollo 13.
Η επιλογή αυτή είναι σκόπιμη. Το Artemis II αποτελεί πρωτίστως μια δοκιμαστική πτήση, με τη NASA να επιλέγει να ελαχιστοποιήσει τους κινδύνους. Αντί να στείλει το Orion απευθείας στη Σελήνη, το σκάφος εισήλθε αρχικά σε χαμηλή γήινη τροχιά χρησιμοποιώντας το ανώτερο στάδιο του πυραύλου, και στη συνέχεια ξεκίνησε την πορεία του με τον δικό του κινητήρα χαμηλής ώσης.
Εάν ο κινητήρας αποτύγχανε, το Orion θα επέστρεφε απλώς στην ατμόσφαιρα της Γης μετά από μερικές τροχιές και θα προσγειωνόταν. Η τροχιά του ήταν σκόπιμα συντηρητική: στο χαμηλότερο σημείο της, το σκάφος πέρασε μόλις 185 χιλιόμετρα πάνω από τη Γη, «αγκαλιάζοντας» ουσιαστικά την ατμόσφαιρα. Μόλις ο κινητήρας είχε λειτουργήσει επιτυχώς, οι επαναλαμβανόμενες πυροδοτήσεις έγιναν λιγότερο κρίσιμες.
Αυτή η προσεκτική προσέγγιση έχει ένα κόστος. Το Orion δεν πέρασε ιδιαίτερα κοντά στη Σελήνη. Η πλησιέστερη προσέγγισή του ήταν περίπου 6.500 χιλιόμετρα, σχεδόν διπλάσια από τη διάμετρο της Σελήνης. Ως αποτέλεσμα, οι προσδοκίες για εντυπωσιακές εικόνες πρέπει να περιοριστούν. Το επιστημονικό σκέλος της αποστολής στη Σελήνη είναι σε μεγάλο βαθμό συμβολικό. Ο πραγματικός του σκοπός είναι η δοκιμή συστημάτων και διαδικασιών.
Παρόλα αυτά, το Artemis II έχει ήδη σημειώσει ένα ρεκόρ. Ποτέ άλλοτε άνθρωποι δεν ταξίδεψαν τόσο μακριά από τη Γη. Το προηγούμενο ρεκόρ, που κατείχε το Apollo 13, ξεπεράστηκε τη Δευτέρα. Καθώς το Orion περνούσε πίσω από τη Σελήνη, οι επικοινωνίες χάθηκαν για περίπου 40 λεπτά. Η προσθαλάσωση στον Ειρηνικό έχει προγραμματιστεί για το Σάββατο.
Μέχρι στιγμής, η πτήση έχει προχωρήσει χωρίς σημαντικά απρόοπτα. Αναφέρθηκαν μερικές τεχνικές δυσλειτουργίες, αλλά τίποτα ασυνήθιστο για μια αποστολή αυτής της πολυπλοκότητας. Στο έδαφος, ωστόσο, η κατάσταση είναι πολύ λιγότερο σταθερή.
Η πιο σημαντική πρόσφατη εξέλιξη δεν είναι στο διάστημα, αλλά στην Ουάσινγκτον. Το αμερικανικό σεληνιακό πρόγραμμα υφίσταται μια θεμελιώδη αναδιάρθρωση.
Στις 24 Μαρτίου, ο διευθυντής της NASA, Jared Isaacman, αποκάλυψε την πρωτοβουλία «Ignition». Στην πράξη, αυτό σηματοδοτεί το τέλος του Artemis όπως αρχικά είχε συλληφθεί το 2019.
Το πρώτο σημάδι αλλαγής ήρθε με την ανακοίνωση ότι το Artemis III, που αρχικά προγραμματιζόταν για το 2028, θα προωθηθεί στο 2027, αλλά χωρίς σεληνιακή προσγείωση. Αντ’ αυτού, η αποστολή θα επικεντρωθεί στη δοκιμή σεληνιακών οχημάτων προσγείωσης σε τροχιά κοντά στη Γη.
Δύο ανταγωνιστικά συστήματα βρίσκονται υπό ανάπτυξη: ένα από τη SpaceX, το άλλο από την Blue Origin. Εάν τουλάχιστον ένα είναι έτοιμο, η NASA θα προχωρήσει. Το Orion θα συνδεθεί με το όχημα προσγείωσης ή τα οχήματα, θα πραγματοποιήσει ελιγμούς και θα δοκιμάσει τα συστήματα ελέγχου. Η αποστολή θα μπορούσε να διαρκέσει έως και τρεις εβδομάδες.
Μια επανδρωμένη προσγείωση ωθείται πλέον στο Artemis IV, που προγραμματίζεται για το 2028. Αυτή η αποστολή, εάν προχωρήσει στο χρονοδιάγραμμα, θα δει δύο αστροναύτες να περνούν έως και μία εβδομάδα στην επιφάνεια της Σελήνης, ενώ άλλοι δύο θα παραμείνουν σε τροχιά, ξεπερνώντας άνετα το ρεκόρ τριών ημερών του Apollo 17.
Υπάρχουν επίσης προσωρινά σχέδια για μια αποστολή Artemis V την ίδια χρονιά, αν και δεδομένης της ιστορίας των καθυστερήσεων του προγράμματος, αυτό φαίνεται αισιόδοξο στην καλύτερη περίπτωση. Ακόμα πιο αξιοσημείωτο, ωστόσο, είναι αυτό που έχει αφαιρεθεί. Το Lunar Gateway, ένας μικρός διαστημικός σταθμός που προοριζόταν να περιστρέφεται γύρω από τη Σελήνη, έχει ουσιαστικά ακυρωθεί.
Αυτό δεν προκαλεί πλήρη έκπληξη. Η ιδέα του Gateway προκαλούσε εδώ και καιρό επικρίσεις. Η ελλειπτική τροχιά του θα το τοποθετούσε μακριά από τη Σελήνη για το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου, περιορίζοντας τη χρησιμότητά του για επιχειρήσεις στην επιφάνεια. Σε ορισμένα σενάρια, ακόμη και η εκκένωση αστροναυτών από τη Σελήνη προς τον σταθμό θα ήταν μη πρακτική.
Ωστόσο, το Gateway ήταν βαθιά ενσωματωμένο στον αμερικανικό σχεδιασμό. Οι ρίζες του πηγαίνουν σε παλαιότερα προγράμματα υπό τη διοίκηση Ομπάμα, όταν συλλήφθηκε λιγότερο ως σεληνιακό φυλάκιο και περισσότερο ως σκαλοπάτι για το βαθύ διάστημα. Η Σελήνη, σε αυτό το πλαίσιο, ήταν απλώς ένα βολικό σημείο στάσης.
Η ενσωμάτωση του Gateway στο πρόγραμμα Artemis δημιούργησε επιπλέον επιπλοκές. Το Orion, για παράδειγμα, σχεδιάστηκε με έναν σχετικά αδύναμο κινητήρα, βελτιστοποιημένο για την επίτευξη της ενεργειακά αποδοτικής τροχιάς του Gateway παρά για ευέλικτη λειτουργία γύρω από τη Σελήνη.
Εν τω μεταξύ, το μέγεθος του προτεινόμενου οχήματος προσγείωσης της SpaceX έθεσε σοβαρά τεχνικά ερωτήματα σχετικά με τη σύνδεση με έναν τόσο μικρό σταθμό. Παρά αυτά τα ζητήματα, έχουν ήδη επενδυθεί σημαντικά κεφάλαια στο Gateway. Για να αντιμετωπιστούν οι ανησυχίες για σπατάλη πόρων, η NASA σχεδιάζει τώρα να επαναχρησιμοποιήσει τα εξαρτήματά του.
Μια πρόταση είναι ιδιαίτερα φιλόδοξη: ο συνδυασμός του συστήματος πρόωσης του σταθμού με έναν πρωτότυπο πυρηνικό αντιδραστήρα και μια μονάδα καθόδου εξοπλισμένη με τέσσερα ελικόπτερα, δημιουργώντας ένα νέο διαστημόπλοιο με την ονομασία SR-1 Freedom. Αυτό θα αποσταλεί στον Άρη ήδη από τον Δεκέμβριο του 2028.
Θεωρητικά, θα γινόταν ο πρώτος μη επανδρωμένος διαπλανητικός σταθμός που τροφοδοτείται από πυρηνικό αντιδραστήρα. Στην πράξη, το χρονοδιάγραμμα φαίνεται εξαιρετικά αισιόδοξο. Ακόμη και με τα πρότυπα της διαστημικής βιομηχανίας, ένα τέτοιο έργο θα ήταν δύσκολο. Και ο προϋπολογισμός της NASA παραμένει περιορισμένος, με την προτεραιότητα να εξακολουθεί να δίνεται στην επίτευξη σεληνιακής προσγείωσης.
Ταυτόχρονα, οι Ηνωμένες Πολιτείες σχεδιάζουν μια μεγάλη επέκταση μη επανδρωμένων σεληνιακών αποστολών. Μέχρι το τέλος του 2028, αναμένονται πάνω από είκοσι οχήματα προσγείωσης να σταλούν στη Σελήνη, μεταφέροντας εξοπλισμό για τα πρώτα στάδια μιας μόνιμης βάσης. Αυτά περιλαμβάνουν ρόβερ, σεληνιακά οχήματα και λεγόμενα «hopper» drones, σκάφη που τροφοδοτούνται από πυραύλους και έχουν σχεδιαστεί για να ερευνούν εδάφη όπου τα συμβατικά drones δεν μπορούν να λειτουργήσουν. Επιπλέον, σχεδιάζονται δορυφόροι επικοινωνιών και παρατήρησης για την σεληνιακή τροχιά.
Κοιτάζοντας πιο μπροστά, οι αμερικανικές φιλοδοξίες παραμένουν ευρείες. Μέχρι περίπου το 2033, σύμφωνα με τα τρέχοντα σχέδια, μια μόνιμη σεληνιακή βάση θα μπορούσε να έχει εγκατασταθεί, με αστροναύτες να εργάζονται εκεί για έως και ένα μήνα τη φορά. Η βάση θα τροφοδοτείται εν μέρει από έναν μικρό πυρηνικό αντιδραστήρα, και ο κύριος σκοπός της θα είναι η δοκιμή της χρήσης σεληνιακών πόρων.
Όλα αυτά ευθυγραμμίζονται με την ευρύτερη κατεύθυνση της αμερικανικής διαστημικής πολιτικής. Τον Δεκέμβριο του 2025, ο Πρόεδρος Donald Trump υπέγραψε ένα εκτελεστικό διάταγμα με τίτλο «Διασφάλιση της Αμερικανικής Υπεροχής στο Διάστημα». Ο στόχος είναι σαφής: η εξασφάλιση τεχνολογικής και στρατηγικής κυριαρχίας στο διάστημα.
Η κλίμακα αυτών των φιλοδοξιών είναι εντυπωσιακή. Αλλά το ίδιο ισχύει και για τις αβεβαιότητες. Το Artemis II μπορεί να προχωρά σύμφωνα με το σχέδιο. Το πρόγραμμα στο σύνολό του, όμως, όχι.
