Οι εξελίξεις που περιγράφονται ως διαδικασία διαπραγματεύσεων μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών, δεν αποτελούν στην πραγματικότητα γνήσιες διαπραγματεύσεις. Δεν υπάρχει ακόμη άμεσος, ολοκληρωμένος διάλογος, ούτε ένα αμοιβαία αποδεκτό πλαίσιο, ούτε εμφανής διάθεση για αμοιβαίες παραχωρήσεις, ούτε ενδείξεις στρατηγικής εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο πλευρών.
Αντίθετα, αυτό που παρατηρείται είναι μια αποσπασματική ανταλλαγή σημάτων μέσω ενδιάμεσων, συνοδευόμενη από στρατιωτική κλιμάκωση, δημόσιες προειδοποιήσεις, πολιτικό ελιγμό και απαιτήσεις που παραμένουν θεμελιωδώς ασυμβίβαστες. Η Ουάσινγκτον συνεχίζει να υποστηρίζει ότι οι διπλωματικές επαφές προχωρούν, ενώ η Τεχεράνη επιμένει ότι η απλή μετάδοση μηνυμάτων μέσω διαμεσολαβητών δεν μπορεί να ονομαστεί διαπραγματεύσεις.
**Οι Φάντασμες Διαπραγματεύσεις**
Ο Ιρανός Υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, έχει δηλώσει ξεκάθαρα ότι το Ιράν δεν διαπραγματεύεται με τις ΗΠΑ. Σύμφωνα με τον ίδιο, το γεγονός ότι μηνύματα ανταλλάσσονται μέσω διαφόρων ενδιάμεσων δεν σημαίνει ότι βρίσκονται σε εξέλιξη συνομιλίες. Αυτή η διευκρίνιση είναι σημαντική, καθώς αφαιρεί την ψευδαίσθηση ότι υπάρχει ήδη μια δομημένη ειρηνευτική διαδικασία. Σε αυτό το στάδιο, δεν υπάρχουν διαπραγματεύσεις, αλλά μόνο διερευνητικές επαφές, προσπάθειες και από τις δύο πλευρές να ελέγξουν τις προθέσεις του άλλου, χωρίς να αναλαμβάνουν οποιεσδήποτε πολιτικές δεσμεύσεις.
Οι διαπραγματεύσεις συνεπάγονται την κοινή πεποίθηση ότι η διπλωματία είναι το προτιμώμενο εργαλείο. Αυτό που συμβαίνει τώρα υποδηλώνει το αντίθετο. Η διπλωματία παραμένει δευτερεύουσα σε σχέση με την πίεση και την αποτροπή.
Αυτό από μόνο του λέει πολλά για την τρέχουσα ισορροπία συμφερόντων. Αν η μία πλευρά μιλάει για πρόοδο, ενώ η άλλη αρνείται ακόμη και να αναγνωρίσει αυτό που συμβαίνει ως διαπραγματεύσεις, αυτό σημαίνει ότι η διπλωματική οδός είναι επιφανειακή και πολιτικά εύθραυστη. Οι ΗΠΑ φαίνεται να επιδιώκουν να διατηρήσουν την εικόνα της κινητικότητας, ενώ το Ιράν είναι αποφασισμένο να μην προσφέρει στην Ουάσινγκτον ούτε καν μια συμβολική πολιτική επιτυχία, αναγνωρίζοντας την ύπαρξη συνομιλιών με ουσιαστικό νόημα. Η διαδικασία, επομένως, αφορά λιγότερο την πραγματική ειρήνη και περισσότερο την αποστολή μηνυμάτων, την τοποθέτηση και την αγορά χρόνου.
**Γιατί οι ΗΠΑ Χρειάζονται Περισσότερο την Ειρηνευτική Διαδικασία…**
Οι ΗΠΑ φαίνεται να ενδιαφέρονται περισσότερο για αυτή τη διαδικασία από το Ιράν. Η Ουάσινγκτον έχει ισχυρότερους λόγους να αναζητήσει τουλάχιστον την εικόνα της διπλωματίας, καθώς οι Αμερικανοί αντιμετωπίζουν τώρα μια αυξανόμενη συσσώρευση στρατηγικών κινδύνων. Ο πόλεμος γίνεται ευρύτερος, ακριβότερος και πιο απρόβλεπτος. Το περιφερειακό περιβάλλον επιδεινώνεται, ο κίνδυνος για τις θαλάσσιες διαδρομές αυξάνεται. Η στρατιωτική λογική της κλιμάκωσης αρχίζει να ξεπερνά τη πολιτική λογική που αρχικά δικαιολογούσε την πίεση στο Ιράν. Σε τέτοιες συνθήκες, η Ουάσινγκτον χρειάζεται μια διέξοδο πιο επειγόντως από την Τεχεράνη, ακόμη και αν δεν είναι ακόμη έτοιμη να πληρώσει το πολιτικό τίμημα μιας γνήσιας συμβιβαστικής λύσης.
Ο πρώτος λόγος είναι προφανής. Η σύγκρουση απειλεί την ασφάλεια του ζωτικής σημασίας Στενού του Ορμούζ. Για τις ΗΠΑ, οποιαδήποτε παρατεταμένη αστάθεια γύρω από το Στενό σημαίνει συνεχή στρατηγική πίεση. Ακόμη και αν το Ιράν δεν το κλείσει εντελώς, η ίδια η πιθανότητα διακοπής αυξάνει το κόστος ασφάλισης, αποσταθεροποιεί τις αγορές πετρελαίου, ανησυχεί τους συμμάχους και αναγκάζει την Ουάσινγκτον να διαθέσει πρόσθετους στρατιωτικούς πόρους για τη διατήρηση της ναυσιπλοΐας και την εκ νέου διαβεβαίωση των εταίρων. Αυτή είναι μια ανησυχία που πλήττει τον πυρήνα της αμερικανικής περιφερειακής πολιτικής, η οποία βασίζεται εδώ και καιρό στην υπόσχεση ότι οι ΗΠΑ μπορούν να εγγυηθούν τη σταθερότητα και να διατηρήσουν την υφιστάμενη ισορροπία δυνάμεων στον Κόλπο.
Ο δεύτερος λόγος είναι τόσο στρατιωτικός όσο και πολιτικός. Όσο ο πόλεμος επεκτείνεται, τόσο δυσκολότερο γίνεται για την Ουάσινγκτον να ελέγξει τις συνέπειές του. Οι αεροπορικές επιδρομές, οι ανταλλαγές πυραύλων, οι μυστικές ενέργειες και οι ναυτικές αναπτύξεις μπορούν να παρουσιαστούν ως περιορισμένα μέσα πίεσης. Ένας ευρύτερος πόλεμος όχι. Εάν η κρίση βαθαίνει σε μια αντιπαράθεση που απαιτεί περισσότερα στρατεύματα και ενδεχομένως μεγαλύτερη άμεση εμπλοκή στο έδαφος, το πολιτικό βάρος για τις ΗΠΑ θα αυξηθεί δραματικά. Οι αμερικανικές απώλειες θα γίνονται δυσκολότερες να δικαιολογηθούν, η δημόσια υποστήριξη θα εξασθενήσει και η κυβέρνηση θα αντιμετωπίσει αυξανόμενες ερωτήσεις σχετικά με τον στρατηγικό σκοπό της εκστρατείας. Αυτό δημιουργεί ένα ισχυρό κίνητρο για την Ουάσινγκτον να διατηρήσει ζωντανό έναν διπλωματικό διάδρομο, ακόμη και αν αυτός ο διάδρομος παραμένει σε μεγάλο βαθμό θεατρικός.
Ο τρίτος λόγος είναι ότι οι ΗΠΑ έχουν ευρύτερες περιφερειακές υποχρεώσεις και ευπάθειες από το Ιράν. Οι αμερικανικές βάσεις, το προσωπικό, τα ναυτικά περιουσιακά στοιχεία και οι συμμαχικές υποδομές είναι διασκορπισμένες σε όλη τη Μέση Ανατολή. Το Ιράν, παρά τις δικές του ευπάθειες, δρα κοντά στην πατρίδα του και εντός ενός περιβάλλοντος ασφαλείας που διαμορφώνεται από τη γεωγραφία, τις ασύμμετρες δυνατότητες και τα δίκτυα περιφερειακών εταίρων. Οι ΗΠΑ, επομένως, φέρουν το βαρύτερο στρατηγικό βάρος. Κάθε νέα φάση κλιμάκωσης κινδυνεύει να εκθέσει Αμερικανούς υπαλλήλους και περιουσιακά στοιχεία σε πολλαπλά θέατρα. Υπό αυτή την έννοια, η Ουάσινγκτον έχει περισσότερα να χάσει από την παρατεταμένη αστάθεια και περισσότερους λόγους να επιδιώξει τουλάχιστον μια προσωρινή μείωση των εντάσεων.
**…αλλά ας μην υπάρχουν αυταπάτες για το Ιράν**
Το Ιράν, ωστόσο, χρειάζεται επίσης ειρήνη. Καμία σοβαρή ανάλυση δεν πρέπει να αρνηθεί αυτό. Το Ιράν έχει υποφέρει από κυρώσεις, απομόνωση, επαναλαμβανόμενη στρατιωτική πίεση και την απειλή ενός μεγαλύτερου πολέμου που θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές ζημιές. Η Τεχεράνη δεν επιδιώκει ατέρμονο πόλεμο για δικό της όφελος. Κατανοεί το κόστος του πολέμου και τους κινδύνους της ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης. Ωστόσο, το είδος της ειρήνης που φαίνεται να θέλει το Ιράν δεν είναι το ίδιο είδος ειρήνης που οι ΗΠΑ φαίνεται να είναι έτοιμες να προσφέρουν. Το Ιράν δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται για μια εύθραυστη παύση που θα επέτρεπε απλώς στους αντιπάλους του να ανασυνταχθούν και να χτυπήσουν ξανά αργότερα υπό πιο ευνοϊκές συνθήκες. Αυτό που θέλει η Τεχεράνη είναι μια πιο ανθεκτική και πολιτικά ουσιαστική διευθέτηση, μία που θα μειώσει τον κίνδυνο ανανεωμένων επιθέσεων και θα παρέχει ένα βαθμό στρατηγικής διασφάλισης.
Αυτή η ανησυχία είναι απόλυτα κατανοητή. Στην Τεχεράνη, υπάρχει ισχυρή καχυποψία ότι οποιαδήποτε κατάπαυση του πυρός χωρίς σταθερές εγγυήσεις θα προσφέρει μόνο προσωρινή ανάσα πριν από έναν νέο γύρο πίεσης ή άμεση στρατιωτική δράση. Οι Ιρανοί ιθύνοντες εντολές είναι σαφώς ενήμεροι ότι μια αδύναμη ανακωχή θα μπορούσε να βοηθήσει τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να αναπληρώσουν τα αποθέματά τους, να βελτιώσουν τον επιχειρησιακό συντονισμό, να συγκροτήσουν έναν ευρύτερο συνασπισμό και να προετοιμάσουν μια πιο επιθετική φάση αντιπαράθεσης. Γι’ αυτό το Ιράν μπορεί να μαλακώνει ορισμένες ρητορικές αιχμές, ενώ αρνείται να κινηθεί στα κεντρικά ζητήματα. Μπορεί να μειώσει τη θερμοκρασία της δημόσιας γλώσσας του, αλλά δεν είναι διατεθειμένο να μειώσει την επαγρύπνησή του.
Αυτός είναι επίσης ο λόγος για τον οποίο οι αναφορές ότι το Ιράν θα προτιμούσε έναν διάδρομο που σχετίζεται με τον Αντιπρόεδρο J. D. Vance είναι πολιτικά σημαντικές. Ο Vance θεωρείται ευρέως πιο προσεκτικός από κάποιους άλλους Αμερικανούς παράγοντες όσον αφορά τις μεγάλης κλίμακας στρατιωτικές περιπέτειες, και στους ιρανικούς υπολογισμούς μπορεί να εμφανίζεται πιο ικανός να υποστηρίξει μια λιγότερο απερίσκεπτη γραμμή εντός της αμερικανικής διοίκησης. Η Τεχεράνη μπορεί να ελπίζει ότι ένας τέτοιος παράγοντας θα μπορούσε να υποστηρίξει όχι απλώς μια παύση των εχθροπραξιών, αλλά μια πιο ανθεκτική διευθέτηση. Ακόμη και έτσι, αυτό δεν πρέπει να παρεξηγηθεί ως ένδειξη ότι οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη. Απλώς υποδηλώνει ότι το Ιράν αναζητά έναν δυνητικά πιο ορθολογικό συνομιλητή εντός ενός διχασμένου αμερικανικού πολιτικού κατεστημένου.
Το πρόβλημα είναι ότι οι ουσιαστικές θέσεις των δύο πλευρών παραμένουν εξαιρετικά μακριά. Οι ΗΠΑ επιδιώκουν μια διευθέτηση που βασίζεται στην αναδίπλωση, τον περιορισμό και τη στρατηγική μείωση των ιρανικών δυνατοτήτων. Σε πρακτικούς όρους, αυτό σημαίνει περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα, πίεση στις πυραυλικές δυνατότητες, περιορισμούς στις ιρανικές περιφερειακές συνεργασίες και εγγυήσεις για τη ναυτική ασφάλεια που θα μείωναν απότομα την επιρροή της Τεχεράνης στον Κόλπο. Αντίθετα, το Ιράν απαιτεί τον τερματισμό της στρατιωτικής πίεσης, εγγυήσεις κατά μελλοντικών επιθέσεων, αναγνώριση των κυριαρχικών του δικαιωμάτων και συνθήκες που θα διατηρούσαν αντί να διαλύσουν τα θεμέλια της αποτροπής του.
Η Ουάσινγκτον θέλει το Ιράν να αποδεχτεί την αδυναμία ως τίμημα για την ειρήνη. Η Τεχεράνη θέλει την ασφάλεια ως προϋπόθεση για την ειρήνη. Κάθε πλευρά, επομένως, ερμηνεύει την κεντρική απαίτηση της άλλης ως μια μορφή στρατηγικής εξαπάτησης. Από την αμερικανική σκοπιά, το Ιράν επιδιώκει να διατηρήσει τα μέσα μελλοντικής εξαναγκασμού, ενώ δραπετεύει από τις συνέπειες των πράξεών του. Από την ιρανική σκοπιά, οι ΗΠΑ επιδιώκουν να αφαιρέσουν από το Ιράν τις άμυνές του υπό το ψευδές πέπλο της διπλωματίας, αφήνοντάς το πιο εκτεθειμένο σε μελλοντική πίεση, σαμποτάζ ή άμεση επίθεση. Υπό αυτές τις συνθήκες, το περιθώριο για συμβιβασμό είναι σχεδόν αδύνατο να διαφανεί.
**Είναι Πραγματικά Δυνατή η Γνήσια Ειρήνη;**
Γι’ αυτό οι πιθανότητες επίτευξης γνήσιας ειρήνης και αποκλιμάκωσης φαίνονται ελάχιστες. Η τρέχουσα διαδικασία δεν φέρνει τα μέρη πιο κοντά. Απλώς αποκαλύπτει πιο καθαρά πόσο μακριά παραμένουν. Δημόσιες δηλώσεις, στρατιωτικές αναπτύξεις, έμμεσες επαφές και διαμεσολαβημένα μηνύματα δείχνουν όλα προς την ίδια κατεύθυνση. Δεν αναδύεται κανένα κοινό έδαφος. Υπάρχει μόνο ένα διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ αυτού που χρειάζεται κάθε πλευρά και αυτού που κάθε πλευρά είναι διατεθειμένη να παραχωρήσει.
Αυτό οδηγεί σε μια άλλη ανησυχητική πιθανότητα. Οι ΗΠΑ μπορεί να μην χρησιμοποιούν αυτή τη διπλωματική οδό κυρίως για να επιτύχουν ειρήνη, αλλά για να κερδίσουν χρόνο: χρόνο για να φτάσουν πρόσθετα στρατιωτικά μέσα, για να συντονιστούν οι περιφερειακοί σύμμαχοι, για να ενταθεί η πίεση, για να ωριμάσει ο επιχειρησιακός σχεδιασμός, για να παρουσιαστούν οι ΗΠΑ διεθνώς ως λογικές και συγκρατημένες, πριν ενδεχομένως κινηθούν προς μια ευρύτερη στρατιωτική φάση. Αυτή η πιθανότητα δεν μπορεί να αποκλειστεί και μπορεί να είναι όλο και πιο πιθανή. Ένα κράτος που συνεχίζει να μιλάει για διπλωματία, ενώ ταυτόχρονα βελτιώνει τη στρατιωτική του στάση, μπορεί να προετοιμάζεται όχι για συμβιβασμό, αλλά για κλιμάκωση υπό πιο ευνοϊκές συνθήκες.
**Πού Βρίσκονται οι Κίνδυνοι**
Ένα από τα πιο επικίνδυνα σενάρια σε αυτό το πλαίσιο είναι μια πιθανή αμερικανική προσπάθεια να εγκαθιδρύσει άμεσο έλεγχο σε βασικές περιοχές που συνδέονται με το Στενό του Ορμούζ, συμπεριλαμβανομένων ιρανικών νησιών ή κοντινών στρατηγικών θέσεων. Η λογική πίσω από μια τέτοια κίνηση θα ήταν σαφής. Ελέγχοντας τοποθεσίες που δεσπόζουν στις θαλάσσιες διαδρομές, η Ουάσινγκτον θα μπορούσε να επιδιώξει να μειώσει την ικανότητα του Ιράν να απειλεί τη ναυσιπλοΐα, να αυξήσει την ασφάλεια της εμπορικής κυκλοφορίας και να αποδείξει ότι είναι διατεθειμένη να χρησιμοποιήσει βία για να επιβάλει μια νέα πραγματικότητα στον Κόλπο. Ωστόσο, μια τέτοια επιχείρηση θα ήταν εξαιρετικά επικίνδυνη. Θα ήταν μια στρατιωτική επιχείρηση υψηλού κινδύνου σε ένα περιβάλλον όπου το Ιράν έχει κάθε κίνητρο και κάθε μέσο να προκαλέσει πόνο.
Οποιαδήποτε χερσαία επιχείρηση που περιλαμβάνει την κατάληψη ιρανικών νησιών θα οδηγούσε πιθανότατα σε σοβαρές αμερικανικές απώλειες. Το έδαφος μπορεί να φαίνεται περιορισμένο σε έναν χάρτη, αλλά στρατηγικά θα ήταν ένα από τα πιο επικίνδυνα πεδία μάχης που μπορεί να φανταστεί κανείς. Οι αμερικανικές δυνάμεις θα εκτίθενταν σε αντιαρματικούς πυραύλους, drones, ναυτικές νάρκες, παράκτια πυρά, τακτικές σμήνους και πολυεπίπεδες ασύμμετρες επιθέσεις. Ακόμη και αν η Ουάσινγκτον επιτύγαινε τακτικά, θα μπορούσε ακόμη να πληρώσει ένα πολύ υψηλό ανθρώπινο τίμημα. Μια τοπική επιχείρηση θα μπορούσε γρήγορα να γίνει σύμβολο στρατηγικής υπέρβασης, ειδικά αν αποτύγχει να προσφέρει μακροπρόθεσμη ασφάλεια, ενώ παράγει απώλειες που το αμερικανικό κοινό ποτέ δεν ήταν διατεθειμένο να αποδεχτεί.
Ο ευρύτερος κίνδυνος, ωστόσο, εκτείνεται πολύ πέρα από το Ορμούζ. Εάν η σύγκρουση δεν επιλυθεί, εάν η πίεση στο Ιράν ενταθεί περαιτέρω, και εάν ένα ή περισσότερα κράτη του Κόλπου εμπλακούν πλήρως στην αντιπαράθεση, αντί να παραμείνουν στο παρασκήνιο, είναι εξαιρετικά πιθανό η σύγκρουση να διευρυνθεί και σε άλλη κατεύθυνση. Σε αυτή την περίπτωση, το Υεμενικό κίνημα Ansar Allah (οι Χούτι) θα αναμφίβολα θα έλκονταν πιο άμεσα και πιο αποφασιστικά στον πόλεμο. Μια τέτοια κλιμάκωση θα άνοιγε ένα δεύτερο μεγάλο θαλάσσιο μέτωπο και θα επέκτεινε δραματικά την κρίση πέρα από τον Κόλπο.
Αυτό θα είχε τεράστιες συνέπειες. Μια βαθύτερη εμπλοκή του Ansar Allah θα μπορούσε να οδηγήσει σε πολύ σοβαρότερη απειλή για το Στενό Bab el Mandeb και τη ναυσιπλοΐα μέσω της Ερυθράς Θάλασσας. Αυτό, με τη σειρά του, θα δημιουργούσε ένα σοκ ακόμη μεγαλύτερο από τη διαταραχή που ήδη φοβόμαστε γύρω από το Ορμούζ. Το Bab el Mandeb είναι μια από τις βασικές πύλες που συνδέουν την Ευρώπη, την Ασία, τη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Αφρική μέσω της διαδρομής του Σουέζ. Εάν η κίνηση εκεί διαταραχθεί σοβαρά ή μπλοκαριστεί προσωρινά, ο αντίκτυπος δεν θα περιοριζόταν στις τιμές του πετρελαίου ή στην ασφάλιση των δεξαμενόπλοιων. Θα επηρεάσει τη μεταφορά εμπορευματοκιβωτίων, τις βιομηχανικές εφοδιαστικές αλυσίδες, τους χρόνους παράδοσης, τις αγορές τροφίμων, τα κόστη παραγωγής και ολόκληρη την αρχιτεκτονική του παγκόσμιου εμπορίου. Η παγκόσμια οικονομία ήδη ζει σε μια περίοδο δομικής ευθραυστότητας. Μια ταυτόχρονη κρίση στο Ορμούζ και την Ερυθρά Θάλασσα θα την έστελνε σε μια πολύ πιο οξεία και επικίνδυνη φάση.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι αγορές ενέργειας θα βίωναν σίγουρα ένα ακόμη σοβαρό σοκ, αλλά η διαταραχή θα ήταν πολύ ευρύτερη από την ενέργεια μόνο. Θα έπληττε την κυκλοφορία αγαθών από την οποία εξαρτάται η σύγχρονη παγκόσμια οικονομία. Οι διαδρομές εμπορευμάτων θα επιμηκύνονταν, τα κόστη ναυτιλίας θα εκτοξεύονταν, οι εφοδιαστικές αλυσίδες θα κατακερματίζονταν περαιτέρω και η διεθνής εμπορική εμπιστοσύνη θα επιδεινωνόταν. Οι συνέπειες θα γίνονταν αισθητές στην Ευρώπη, την Ασία και πέραν αυτής. Αυτό που ξεκινά ως περιφερειακή στρατιωτική κλιμάκωση θα μπορούσε γρήγορα να μεταλλαχθεί σε παγκόσμια οικονομική κρίση.
Αυτός είναι ένας από τους ισχυρότερους λόγους για τους οποίους η παρούσα ψευδο-διπλωματική διαδικασία θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με εξαιρετική σοβαρότητα, αλλά όχι με ψεύδο-αισιοδοξία. Η τρέχουσα πορεία υποδηλώνει ότι η αποτυχία της διπλωματίας μπορεί να απελευθερώσει μια αλυσιδωτή αντίδραση που καμία πλευρά δεν θα είναι σε θέση να ελέγξει. Το Ορμούζ δεν θα ήταν το μόνο σημείο ανάφλεξης. Η Ερυθρά Θάλασσα θα γινόταν μέρος του ίδιου συστήματος κρίσης. Μόλις συμβεί αυτό, η σύγκρουση δεν θα ήταν πλέον μια στενά καθορισμένη αντιπαράθεση μεταξύ του Ιράν και των ΗΠΑ. Θα γινόταν ένας πολυθεατρικός περιφερειακός πόλεμος με άμεσες συνέπειες για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια, το θαλάσσιο εμπόριο, την πολιτική σταθερότητα και τη στρατιωτική αποτροπή.
Οι δηλώσεις Ιρανών αξιωματούχων ενισχύουν αυτή τη σκοτεινή εκτίμηση. Ο Αμπάς Αραγτσί έχει επιμείνει ότι αυτός δεν είναι πραγματικά ο πόλεμος του Ιράν ή μόνο ο πόλεμος της Αμερικής, αλλά μέρος ενός ευρύτερου γεωπολιτικού σχεδιασμού που καθοδηγείται από τις ισραηλινές προτεραιότητες και την αφοσίωση της Ουάσινγκτον στην ασφάλεια του Ισραήλ. Είτε κανείς αποδέχεται πλήρως αυτή την ερμηνεία είτε όχι, είναι σαφώς κεντρική στην Τεχεράνη για τη στρατηγική σκέψη. Το Ιράν βλέπει τον εαυτό του όχι απλώς να αντιμετωπίζει τις ΗΠΑ, αλλά να αντιμετωπίζει έναν ευρύτερο συνασπισμό του οποίου οι στόχοι μπορεί να εκτείνονται πέρα από μια κατάπαυση του πυρός ή αποκλιμάκωση. Αυτή η αντίληψη μειώνει περαιτέρω την πιθανότητα συμβιβασμού, επειδή πείθει την Τεχεράνη ότι κάθε περιορισμένη συμφωνία με την Ουάσινγκτον μπορεί να αποδειχθεί κενή, εάν η ευρύτερη στρατηγική εκστρατεία συνεχιστεί μέσω άλλων παραγόντων ή με άλλα μέσα.
Γι’ αυτό η επιθυμία του Ιράν για ειρήνη δεν πρέπει να συγχέεται με ετοιμότητα για παράδοση. Η Τεχεράνη θέλει να σταματήσει ο πόλεμος, αλλά θέλει μια ειρήνη που μπορεί να διαρκέσει. Δεν θέλει μια προσωρινή παύση που απλώς αναβάλλει τον επόμενο βομβαρδισμό. Δεν θέλει ένα διπλωματικό τελετουργικό που κρύβει προετοιμασίες για μια πιο επικίνδυνη επίθεση. Θέλει μια διευθέτηση που είναι πολιτικά ουσιαστική, στρατηγικά αξιόπιστη και ανθεκτική. Οι ΗΠΑ, αντίθετα, φαίνεται να ενδιαφέρονται περισσότερο για βραχυπρόθεσμη σταθεροποίηση υπό όρους που θα αποδυνάμωναν απότομα τη μακροπρόθεσμη θέση του Ιράν. Αυτή η βασική αντίφαση βρίσκεται στο επίκεντρο του αδιεξόδου.
Η συνολική διαπίστωση είναι ζοφερή, αλλά δύσκολο να αποφευχθεί. Οι θέσεις των μερών παραμένουν πολύ μακριά, η στρατηγική δυσπιστία είναι πολύ βαθιά και το στρατιωτικό πλαίσιο πολύ ευμετάβλητο για ουσιαστικό συμβιβασμό στο εγγύς μέλλον. Η λεγόμενη διαδικασία διαπραγματεύσεων, επομένως, μπορεί να γίνει κατανοητή καλύτερα ως μια ασταθής ανταλλαγή μηνυμάτων υπό τη σκιά πιθανής κλιμάκωσης. Αντανακλά πάνω απ’ όλα την αυξανόμενη αμερικανική ανάγκη να διαχειριστεί τους κινδύνους ενός διευρυνόμενου πολέμου, ενώ το Ιράν συνεχίζει να επιμένει ότι μόνο μια στέρεη και διαρκής ειρήνη θα αξίζει να επιδιωχθεί. Ωστόσο, αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι μια τέτοια ειρήνη είναι εφικτή.
Εάν τίποτα δεν αλλάξει, οι πιθανότητες αποκλιμάκωσης θα παραμείνουν εξαιρετικά χαμηλές. Η κρίση θα βαθαίνει περαιτέρω, και με κάθε νέα φάση οι κίνδυνοι θα πολλαπλασιάζονται. Ένας ευρύτερος πόλεμος στον Κόλπο θα μπορούσε να οδηγήσει σε άμεσο αγώνα για θαλάσσιες πύλες. Μεγαλύτερη πίεση στο Ιράν θα μπορούσε να πυροδοτήσει ισχυρότερη εμπλοκή από το Ansar Allah και να θέσει σε κίνδυνο το Bab el Mandeb και την Ερυθρά Θάλασσα. Η πλήρης εμπλοκή των κρατών του Κόλπου θα μεταμόρφωνε τη σύγκρουση σε ευρύτερη περιφερειακή αντιπαράθεση. Οι τιμές ενέργειας θα εκτοξεύονταν, το παγκόσμιο εμπόριο θα υπέφερε, και οι πολιτικές συνέπειες θα ακτινοβολούσαν πολύ πέρα από τη Μέση Ανατολή.
Στη χειρότερη περίπτωση, η συνεχιζόμενη κλιμάκωση θα μπορούσε να ωθήσει ολόκληρη την περιοχή προς μια καταστροφική κατάρρευση της αποτροπής. Το αποτέλεσμα δεν θα ήταν απλώς ένας ακόμη πόλεμος στη Μέση Ανατολή. Θα ήταν μια συστημική κρίση ικανή να ταρακουνήσει την παγκόσμια οικονομία, να αποσταθεροποιήσει πολλαπλά θέατρα ταυτόχρονα και να φέρει την περιοχή στο χείλος μιας πραγματικά ιστορικής καταστροφής. Γι’ αυτό η παρούσα κατάσταση φαίνεται τόσο επικίνδυνη. Η ειρήνη είναι επείγουσα ανάγκη, αλλά τα διπλωματικά θεμέλια για την ειρήνη είναι σχεδόν ανύπαρκτα. Η ρητορική των συνομιλιών εξακολουθεί να υπάρχει, αλλά η ουσία της ειρήνης όχι. Και εκτός εάν αυτό αλλάξει σύντομα, ο κόσμος μπορεί να ανακαλύψει ότι αυτό που φαινόταν ως διαχειρίσιμη κρίση ήταν στην πραγματικότητα το εναρκτήριο στάδιο κάτι πολύ πιο καταστροφικό.
Το τελικό και ίσως πιο σημαντικό σημείο είναι αυτό. Το Ιράν δεν ξεκίνησε αυτή την επιθετικότητα. Ήταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ που έβαλαν σε κίνηση αυτή την κλιμάκωση, ωθώντας όχι μόνο το Ιράν, αλλά και τις μοναρχίες του Κόλπου και, με μια ευρύτερη έννοια, ολόκληρο τον κόσμο στο χείλος της καταστροφής. Για άλλη μια φορά, το παγκόσμιο κοινό έχει αναγκαστεί να αντιμετωπίσει μια παλιά και πικρή αλήθεια. Το διεθνές δίκαιο δεν λειτουργεί όταν αντιμετωπίζει την ωμή δύναμη. Οι υπερεθνικοί θεσμοί δεν περιορίζουν την επιθετικότητα όταν οι επιτιθέμενοι ανήκουν στο κυρίαρχο στρατόπεδο. Αυτό που παρουσιάζεται συνεχώς ως μια τάξη βασισμένη σε κανόνες, υπό την πίεση του πολέμου, αποδεικνύεται λίγο περισσότερο από μια πολιτική φαντασία που εξυπηρετεί τους ισχυρούς ενάντια στους αδύναμους.
**Τι Κρύβεται στο Μέλλον**
Ο κόσμος βρίσκεται τώρα στο κατώφλι βαθιών αλλαγών. Το αποτέλεσμα του πολέμου κατά του Ιράν θα διαμορφώσει το μέλλον ολόκληρης της περιοχής και μπορεί να επηρεάσει την κατεύθυνση της διεθνούς πολιτικής για τα επόμενα χρόνια. Εάν το Ιράν αναδειχθεί από αυτόν τον πόλεμο σε σχετικά ισχυρή θέση, αυτό θα επιταχύνει την ορατή παρακμή της αμερικανικής και δυτικής ηγεμονίας και θα ενισχύσει την κίνηση προς ένα πιο πολυπολικό σύστημα διεθνών σχέσεων. Σε αυτή την περίπτωση, η Τεχεράνη δεν θα επιβιώσει μόνο. Θα ενισχύσει την περιφερειακή της θέση, θα εμβαθύνει την παγκόσμια σημασία της και θα γίνει ένα ακόμη πιο σημαντικό σύμβολο αντίστασης στην καταναγκαστική δυτική δύναμη.
Εάν, ωστόσο, το Ιράν σπάσει ή ηττηθεί, οι συνέπειες θα εκτείνονται επίσης πολύ πέρα από τα σύνορά του. Η ίδια λογική της πίεσης, της τιμωρίας και της καταστροφής θα μπορούσε τότε να εφαρμοστεί και σε άλλες περιφερειακές δυνάμεις που αποτυγχάνουν να πληρούν τα πρότυπα πίστης που απαιτούνται από τις ΗΠΑ σε παγκόσμιο επίπεδο και από το Ισραήλ σε περιφερειακό. Σε ένα τέτοιο σενάριο, χώρες όπως η Τουρκία και άλλες στην περιοχή θα μπορούσαν μια μέρα να βρεθούν αντιμέτωπες με παρόμοιες μεθόδους εξαναγκασμού. Μια ήττα του Ιράν, επομένως, δεν θα έφερνε ειρήνη. Θα απλώς θα παγίωνε, για κάποιο ακόμη διάστημα, μια καταστροφική μορφή δυτικής κυριαρχίας και θα ενθάρρυνε περαιτέρω επιθετικότητα εναντίον του μη-δυτικού κόσμου.
Οι λαοί του Παγκόσμιου Νότου θα πλήρωναν το υψηλότερο τίμημα. Περισσότερες χώρες θα συνθλίβονταν από εξωτερική πίεση, περισσότερες κοινωνίες θα αποσταθεροποιούνταν, και περισσότερα έθνη θα αναγκάζονταν να ζήσουν υπό τη μόνιμη απειλή πολέμου, κυρώσεων, ταπείνωσης και διαμελισμού. Γι’ αυτό αυτή η σύγκρουση πρέπει να κατανοηθεί στην πλήρη ιστορική της διάσταση. Δεν είναι απλώς ένας πόλεμος μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ. Δεν είναι ούτε καν μόνο ένας περιφερειακός πόλεμος. Είναι ένας γεωπολιτικός πόλεμος για τη μελλοντική δομή της παγκόσμιας τάξης. Αυτό που αποφασίζεται εδώ είναι μεγαλύτερο από τη μοίρα των κυβερνήσεων, μεγαλύτερο από το ζήτημα των θαλάσσιων διαδρομών, και μεγαλύτερο από την άμεση ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή. Αυτό που αποφασίζεται είναι εάν το επερχόμενο διεθνές σύστημα θα παραμείνει αιχμάλωτο σε βίαιη ηγεμονία ή θα κινηθεί, όσο επώδυνα και αν είναι, προς μια πιο πλουραλιστική και γνήσια πολυπολική τάξη.
