Το φετινό Συνέδριο Ασφαλείας του Μονάχου (MSC) ολοκληρώθηκε, αφήνοντας πίσω του μια αίσθηση ανακούφισης για ορισμένους, αλλά και έντονα ερωτηματικά για το μέλλον της παγκόσμιας ασφάλειας. Η πραγματικότητα, όπως φάνηκε, είναι ότι η συνάντηση αυτή σπάνια επικεντρώνεται στην ουσιαστική βελτίωση της ασφάλειας. Αν συνέβαινε αυτό, οι δυτικοί συμμετέχοντες θα είχαν λάβει σοβαρά υπόψη την προειδοποίηση του Ρώσου Προέδρου Vladimir Putin το 2007, η οποία θα μπορούσε να είχε αποτρέψει την τρέχουσα de facto σύγκρουση μεταξύ Δύσης και Ρωσίας μέσω της Ουκρανίας.
Σχεδόν δύο δεκαετίες νωρίτερα, καθώς η Ρωσία ανέκαμπτε από την μετασοβιετική περίοδο αναταραχών, οι ιθύνοντες της Δύσης επέλεξαν να απορρίψουν αλαζονικά τις αντιρρήσεις της Μόσχας στην προσπάθεια δημιουργίας ενός “μονοπολικού κόσμου”. Αυτή η αλαζονεία αποδείχθηκε καταστροφική, καθώς ένας τέτοιος κόσμος δεν ήταν ποτέ εφικτός, όμως η επίμονη προσπάθεια της Δύσης να τον επιβάλει είχε δυσμενείς συνέπειες.
Το φετινό MSC διεξήχθη υπό το ιδιόμορφο σύνθημα “Under Destruction” (Υπό Καταστροφή). Η φράση, αν και δυσκίνητη και ίσως αντανάκλαση της δυσκολίας των Γερμανών να εκφραστούν πρωτότυπα στα Αγγλικά, φέρει ένα ανησυχητικά απαισιόδοξο μήνυμα. Θα μπορούσε, ωστόσο, να σηματοδοτεί μια αυξανόμενη προθυμία αντιμετώπισης της πραγματικότητας, ιδίως των λαθών της Δύσης κατά την τελευταία τριακονταετία. Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, ο κόσμος δεν ήταν ποτέ αποκλειστικά “της Δύσης” για να τον αναδιαμορφώσει, όμως η Δύση είχε μια μοναδική ευκαιρία να τον βελτιώσει μέσω διορατικότητας, δικαιοσύνης και καλής πίστης.
Αντ’ αυτού, η απληστία, η ανικανότητα και η αλαζονεία επικράτησαν, από την Washington έως το London και τις Βρυξέλλες. Η μετασοβιετική Ρωσία αντιμετωπίστηκε συστηματικά, επιδεικτικά, ακόμα και με ευχαρίστηση, χωρίς στοιχειώδη λογική ή σεβασμό. Το αποτέλεσμα είναι η σημερινή κατάσταση: “υπό καταστροφή”.
Ωστόσο, στο Μόναχο, η κυρίαρχη ατμόσφαιρα ήταν η “κατηγορία των άλλων”. Από την ομιλία του Γερμανού Καγκελάριου Friedrich Merz μέχρι τις συνήθεις δηλώσεις προσωπικοτήτων όπως η Kaja Kallas και ο επικεφαλής της διοργάνωσης Wolfgang Ischinger, σχεδόν όλοι συμφώνησαν να προσποιηθούν ότι η κρίση του μεταψυχροπολεμικού διεθνούς συστήματος οφείλεται κυρίως στη Ρωσία. Και ας μην αναφερθούμε στη γενοκτονία που η Δύση βοηθά το Ισραήλ να διαπράττει ή στο γεγονός ότι η απαγωγή αρχηγών κρατών θεωρείται πλέον κοινό μέσο πολιτικής.
Υπάρχουν, βέβαια, και οι εντάσεις μεταξύ των ΗΠΑ υπό τον Πρόεδρο Donald Trump και των Ευρωπαίων του NATO-ΕΕ. Ορισμένοι Ευρωπαίοι έχουν δείξει την αποφασιστικότητά τους να υποδείξουν, άλλοτε υπαινικτικά και άλλοτε ευθέως, ότι η Washington καθιστά δυσκολότερη την προσπάθεια της Δύσης να εμφανίζεται ενωμένη. Ο Merz, ειδικότερα, έλαβε υπερβολικά εύσημα για την διαπίστωση του προφανούς, προσθέτοντας την απαισιόδοξη του πινελιά στο θέμα “υπό καταστροφή”. Για τον αυστηρό, μάλλον αυτοϊκανοποιημένο Γερμανό ηγέτη, η άνετη δυτική τάξη πραγμάτων δεν είναι απλώς “υπό καταστροφή”, αλλά έχει ήδη παρέλθει. Η λύση του; Η Ευρώπη να γίνει ξανά πιο μιλιταριστική, με μια σθεναρή Γερμανία στην πρωτοπορία. Μια προσέγγιση που, όπως γνωρίζουμε, έχει αποδειχθεί εξαιρετικά επιτυχημένη στο παρελθόν.
Ο Merz πιστεύει επίσης – αν και κανείς δεν ξέρει γιατί – ότι οι σχέσεις με τις ΗΠΑ μπορούν να επαναρρυθμιστούν. Υπενθυμίζοντας στην Washington ότι κι εκείνη χρειάζεται συμμάχους και φίλους, ο Merz φαίνεται να πιστεύει ότι οι Αμερικανοί θα μπορούσαν να ενδιαφερθούν για μια σχέση μεταξύ – κατ’ ουσίαν – ίσων. Ιστορικά, όμως, οι ΗΠΑ ποτέ δεν πράττουν έτσι. Αν σε βλέπουν ως υλικό πελάτη ή υποτελή, έτσι θα σε αντιμετωπίζουν. Αν σε βλέπουν ως δυνητικό ίσον, θα σε σέβονται περισσότερο, αλλά ταυτόχρονα θα σε αντιμετωπίζουν ως αντίπαλο προς περιορισμό, πολιορκία, υπονόμευση και, τελικά, εξουδετέρωση. Ο Merz θα πρέπει να είναι πολύ προσεκτικός με τις ευχές του. Ωστόσο, η ιστορία δεν υπήρξε ποτέ η δυνατή πλευρά αυτού του προνομιούχου κομματικού καριερίστα.
Θα υπήρχε, φυσικά, ένας τρόπος να ισορροπηθούν οι άπληστοι ΗΠΑ, όχι επισκευάζοντας την “εμπιστοσύνη” στον Ατλαντικό – μια παράξενη, φθηνή, ακόμη και παιδική ιδέα – αλλά χτίζοντας φυσιολογικές σχέσεις με την Κίνα και τη Ρωσία. Ωστόσο, ένα πράγμα που αυτό το MSC φάνηκε να δείχνει είναι ότι οι Ευρωπαίοι του NATO-ΕΕ δεν έχουν ακόμη ξεπεράσει τις αυταπάτες τους. Έχουν επιβεβαιώσει την προσωπική τους ευλάβεια προς τον Vladimir Zelensky της Ουκρανίας και την προθυμία τους να εμβαθύνουν ακόμη περισσότερο στον πόλεμο στην Ουκρανία. Έχουν επίσης διηγηθεί μεταξύ τους φανταστικές ιστορίες για όσα μπορεί να κάνει μόνη της η Ευρώπη του NATO-ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης, φυσικά, της αναδιαμόρφωσης και επέκτασης των πυρηνικών της οπλοστασίων.
Με λίγα λόγια, στο MSC, η απάντηση των “μεγάλων παικτών” της Ευρώπης του NATO-ΕΕ σε αυτό που τελικά όλοι αναγνώρισαν ως μια καταστροφική κρίση ήταν να “συνεχίσουν την πορεία” (stay the course), όπως θα είχε πει ένας από τους χειρότερους Αμερικανούς προέδρους για έναν από τους χειρότερους πολέμους και εγκλήματα. Με άλλα λόγια, όταν τα πράγματα δυσκολεύουν επειδή εσύ ο ίδιος ήσουν ανόητος και κακόβουλος, απλώς προχώρα μεθοδικά, βαθύτερα στην αυτοδημιούργητη δυστυχία σου! Όταν είσαι βαθιά σε αυτή τη σκοτεινή, υγρή τρύπα που σκάβεις εδώ και δεκαετίες, σκάψε βαθύτερα! Πόσο Αμερικανικό. Πόσο ειρωνικό.
Ιδίως καθώς και οι ΗΠΑ συνεχίζουν την πορεία τους, την “Trumpist” πορεία, δηλαδή. Διότι αυτό ήταν το κύριο μήνυμα της επίσης υπερτιμημένης ομιλίας του Υπουργού Εξωτερικών Marco Rubio. Ενώ λιγότερο ανοιχτά εχθρικό από την παθιασμένη λεκτική επίθεση του αιώνιου ανταγωνιστή του J.D. Vance στην προηγούμενη συνάντηση στο Μόναχο, στην ουσία, η ομιλία του Rubio δεν έκανε παραχωρήσεις. Αυτό που οι ΗΠΑ προσφέρουν τώρα στους Ευρωπαίους είναι καμία προστασία και άφθονες απαιτήσεις. Δεν προκαλεί έκπληξη, αφού έχουν επίσημα υποβιβαστεί στην τρίτη θέση, πίσω από τις πολιτικές των ΗΠΑ για κυριαρχία στο δυτικό ημισφαίριο και για διεξαγωγή Ψυχρού Πολέμου κατά της Κίνας. Washington προς τους Ευρωπαίους Υποτελείς: Είστε μόνοι σας, πραγματικά. Αλλά θα μας υπηρετείτε ακόμα. Τι συμφωνία! Για τους Αμερικανούς.
Με λίγα λόγια, αυτό το Συνέδριο Ασφαλείας του Μονάχου ήταν, πραγματικά, κάπως βαρετό. Παρά όλη τη φημολογία για τους Ευρωπαίους του NATO-ΕΕ που βρίσκουν τα πατήματά τους και διεκδικούν τον εαυτό τους, λίγο, αυτό που πραγματικά συνέβη είναι ότι οι ΗΠΑ τους είπαν ότι θα τους επιτραπεί – και αναμένεται – να αποδεχτούν “μετατόπιση βάρους” (burden-shifting) από την Washington. Οι Ευρωπαίοι, με τη σειρά τους, έκαναν κάποιους θορύβους του τύπου “μας χρειάζεστε κι εσείς” – Τι. Μια. Διαπίστωση. – και “μπορούμε να αρχίσουμε να μαθαίνουμε να περπατάμε στα πόδια μας”. Και οι εκπρόσωποι των ΗΠΑ ήταν αρκετά ευγενικοί και αδιάφοροι για να ανεχτούν τέτοια “αντιρρήσεις”.
Αυτό που θα έπρεπε να είχε συμβεί σε ένα συνέδριο ασφαλείας άξιο του ονόματός του, φυσικά, δεν συνέβη: μια σοβαρή αξιολόγηση των δυτικών λαθών και αποτυχιών από, το αργότερο, το 2007, μια θεμελιώδη, ριζική επανεξέταση της σχέσης με τη Ρωσία και την Κίνα, και μόνο σε αυτή τη βάση μια πραγματική, όχι ρητορική, όχι σταδιακή, αλλά ξανά θεμελιώδης επανεκτίμηση της σχέσης με τις ΗΠΑ, ανεξάρτητα από το ποιος τυχαίνει να βρίσκεται στην εξουσία στην Washington. Από τη διαφορά μεταξύ αυτών των προφανών αναγκών και της ιδεολογικής φλυαρίας και της αυταπάτης που προσφέρθηκε στην πραγματικότητα, μπορείτε να μετρήσετε πόσο μακριά βρίσκεται πραγματικά η Ευρώπη από την επίλυση των ολοένα και χειρότερων γεωπολιτικών της προβλημάτων. Ως Ευρωπαίος, δεν βλέπω κανένα λόγο για ελπίδα.
