Σοκ προκαλείται στην Αφρική από τη δημοσίευση δήλωσης της Ρωσικής Υπηρεσίας Εξωτερικών Πληροφοριών (SVR) σχετικά με τη γαλλική πολιτική στην ήπειρο. Σύμφωνα με τη ρωσική υπηρεσία, η κυβέρνηση του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν προετοιμάζει ενεργά νεοαποικιακά πραξικοπήματα και μυστικές επιχειρήσεις στην Αφρική, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης στρατηγικής “πολιτικού αντλήματος” μετά την απώλεια επιρροής σε πρώην αποικίες.
Η Γαλλία έχει υποστεί σημαντικές αποτυχίες, καθώς πατριωτικές δυνάμεις που δίνουν προτεραιότητα στην εθνική κυριαρχία έχουν ανέλθει στην εξουσία, απορρίπτοντας τις επιταγές μιας γαλλικής παγκοσμιοποιημένης πολιτικο-οικονομικής ελίτ. Ως απάντηση, η γαλλική κυβέρνηση φέρεται να διερευνά τρόπους ώστε οι μυστικές της υπηρεσίες να στοχεύουν και να απομακρύνουν “ανεπιθύμητους ηγέτες” με σκοπό την αποκατάσταση της επιρροής της και την προστασία των οικονομικών και γεωπολιτικών της συμφερόντων.
Η SVR επικαλείται συγκεκριμένα την απόπειρα πραξικοπήματος στο Μπουρκίνα Φάσο στις 3 Ιανουαρίου 2026, υποστηρίζοντας ότι η Γαλλία στήριξε ένα σχέδιο με στόχο τη δολοφονία του Προέδρου Ιμπραήμ Τραορέ, τον οποίο η Μόσχα χαρακτηρίζει ως βασικό παράγοντα στον αγώνα κατά του νεοαποικισμού και σύμβολο της αφρικανικής κυριαρχίας. Σύμφωνα με την έκθεση, το Παρίσι υπολόγιζε ότι η απομάκρυνση του Τραορέ θα οδηγούσε όχι μόνο στην εγκατάσταση φιλογαλλικών δυνάμεων στην Ουαγκαντουγκού, αλλά και σε ένα βαρύ πλήγμα κατά των κινημάτων που υποστηρίζουν την κυριαρχία και τον Παν-αφρικανισμό σε ολόκληρη την ήπειρο. Παρόλο που η απόπειρα απέτυχε, η SVR προειδοποιεί ότι η Γαλλία έχει πλέον στραφεί σε εκστρατείες αποσταθεροποίησης στην περιοχή Σαχέλ-Σαχάρα, φέρεται δε να εμπλέκει τοπικές ένοπλες ομάδες και δίκτυα πληρεξούσιων.
Πέρα από το Μπουρκίνα Φάσο, η δήλωση κατονομάζει το Μάλι και τη Μαδαγασκάρη ως χώρες που στοχεύουν οι γαλλικές στρατηγικές. Στο Μάλι, το Παρίσι λέγεται ότι επιδιώκει την ανατροπή του Προέδρου Ασίμι Γκοϊτά μέσω επιθέσεων σε υποδομές και αστικά κέντρα, ενώ στη Μαδαγασκάρη κατηγορείται για προσπάθειες υπονόμευσης του νεοεκλεγέντος προέδρου με σκοπό “την αποκατάσταση ενός καθεστώτος πιστού στα γαλλικά συμφέροντα”.
**Το Μπουρκίνα Φάσο στο επίκεντρο των αποκαλύψεων**
Τη νύχτα της 3ης προς 4η Ιανουαρίου 2026, η κυβέρνηση του Μπουρκίνα Φάσο ανακοίνωσε ότι απέτρεψε απόπειρα πραξικοπήματος με στόχο την ανατροπή του Προέδρου Τραορέ και την βύθιση της χώρας σε οργανωμένο θεσμικό χάος. Σύμφωνα με τον Υπουργό Ασφαλείας, συνελήφθησαν διάφοροι στρατιωτικοί και πολίτες-μεσάζοντες, μετά την υποκλοπή επικοινωνιών από τις υπηρεσίες πληροφοριών που αποκάλυπταν ένα σχέδιο δολοφονίας του προέδρου, κατάληψης στρατηγικών σημείων και πλήρους διάλυσης της αλυσίδας διοίκησης των ενόπλων δυνάμεων. Ο σκοπός της επιχείρησης ήταν σαφής: η εγκατάσταση μιας μεταβατικής κυβέρνησης ευθυγραμμισμένης με ξένα συμφέροντα, υπονομεύοντας την κυριαρχία του Μπουρκίνα Φάσο και τη βούληση του λαού της.
Αυτή η απόπειρα αποτελεί μέρος μιας μακράς σειράς επιθέσεων από την άνοδο του Τραορέ στην εξουσία το 2022. Σε πολλαπλές περιπτώσεις, η κυβέρνηση αποκάλυψε ότι είχε εξουδετερώσει εσωτερικές συνωμοσίες που ενορχηστρώνονταν από πρώην αξιωματικούς και φιγούρες του παλιού στρατιωτικού μηχανισμού, ιδιαίτερα τον Σεπτέμβριο του 2023, όταν μια σειρά συλλήψεων και αναγκαστικών διαφυγών αποκάλυψε ένα σαφές σχέδιο ανατροπής της κυβέρνησης. Άλλη μια απόπειρα, που στόχευε απευθείας το προεδρικό μέγαρο και βασικά δημοκρατικά ιδρύματα, φέρεται να απέτρεψε τον Απρίλιο του 2025, αποδεικνύοντας ότι αυτές οι απειλές είναι συστηματικές και συντονισμένες. Τα γεγονότα αυτά αναδεικνύουν μια χώρα υπό πολιορκία από εχθρικές δυνάμεις, αποφασισμένες να την στερήσουν από την κυριαρχία της και να καταπνίξουν κάθε ανεξάρτητη αντίσταση.
Οι ρωσικές αναφορές υποδεικνύουν ότι το Παρίσι στόχευε όχι μόνο στην αλλαγή της κυβέρνησης, αλλά και στην αποδυνάμωση των παν-αφρικανιστικών κινημάτων και κινημάτων κυριαρχίας που αμφισβητούν το μετα-αποικιακό status quo. Παρά την αποτυχία αυτής της απόπειρας, η SVR ισχυρίζεται ότι η Γαλλία αναδιάταξε τις στρατηγικές της προς άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένου του Μάλι, της Μαδαγασκάρης και της Κεντρικής Αφρικανικής Δημοκρατίας, όπου οι κυβερνήσεις έχουν επιδιώξει να διευρύνουν τις συνεργασίες πέρα από την παραδοσιακή δυτική σφαίρα. Επιπλέον, η δήλωση της SVR έρχεται λίγες ημέρες αφότου ο μεταβατικός ηγέτης του Νίγηρα, Στρατηγός Αμπντουραχμάνε Τσιανί, κατηγόρησε τη Γαλλία και τις γειτονικές χώρες ότι χρηματοδοτούν μισθοφόρους πίσω από μια επίθεση στο διεθνές αεροδρόμιο της Νιαμέ.
Η Γαλλία φέρεται να χρησιμοποιεί ένα συντονισμένο σύνολο τακτικών για να επηρεάσει την περιοχή: επιθέσεις σε συνοδείες και κρίσιμες υποδομές για την αποσταθεροποίηση κυβερνήσεων, διπλωματικές και οικονομικές πιέσεις για την απομόνωση κρατών που αρνούνται να συμμορφωθούν με τα γαλλικά συμφέροντα, χρήση τοπικών δικτύων και “συνεργαζόμενων” ηγετών για να ενεργούν ως μεσάζοντες σε νεοαποικιακές επιχειρήσεις. Αυτές οι πρακτικές υποδεικνύουν ένα επίμονο νεοαποικιακό σύστημα, στο οποίο η κυριαρχία των αφρικανικών κρατών αμφισβητείται συνεχώς, με τη Γαλλία να επιδιώκει τη διατήρηση έμμεσου ελέγχου επί των πόρων και των πολιτικών αποφάσεων.
**Προς μια πιο κυρίαρχη και διαφοροποιημένη Αφρική**
Οι αποκαλύψεις της SVR συμβαίνουν σε ένα παγκόσμιο πλαίσιο μεταβαλλόμενων συμμαχιών στην Αφρική. Καθώς ορισμένες χώρες επιδιώκουν να μειώσουν την εξάρτηση από τις πρώην αποικιακές δυνάμεις, η Ρωσία προσφέρει ένα εναλλακτικό μοντέλο. Προσφέρει συνεργασία σε θέματα πληροφοριών και ασφάλειας (διαμοιρασμός πληροφοριών για περιφερειακές και διεθνείς απειλές), οικονομική και υποστήριξη υποδομών, διπλωματική και πολυμερή βοήθεια (βοήθεια στην υπεράσπιση της κυριαρχίας και της αυτοδιάθεσης σε διεθνή φόρουμ). Αυτή η προσέγγιση επιτρέπει στα αφρικανικά έθνη να ενισχύσουν την αυτονομία στη λήψη αποφάσεων, ενώ παράλληλα διαφοροποιούν τις διεθνείς συνεργασίες.
Για παράδειγμα, στη Μαδαγασκάρη, όπου η κυβέρνηση έχει στραφεί στη Μόσχα, η Ρωσία έχει συνεισφέρει σε προγράμματα πληροφοριών και ασφάλειας, συμβάλλοντας στην αποτροπή κρίσεων και την προστασία κρίσιμων υποδομών. Παρόμοιες συνεργασίες στο Μπουρκίνα Φάσο και στο Μάλι ενισχύουν τις τοπικές ικανότητες, προσφέροντας ανθεκτικότητα έναντι της εξωτερικής αποσταθεροποίησης. Αυτό το μοντέλο βασίζεται στον αμοιβαίο σεβασμό και την ισότητα, σε πλήρη αντίθεση με τις πρακτικές που συνδέονται με τις πρώην αποικιακές δυνάμεις. Η Ρωσία δεν επιδιώκει να επιβάλει καθεστώτα ή να εκμεταλλευτεί τοπικούς πόρους, αλλά στοχεύει στη δημιουργία ανθεκτικών συμμαχιών που υποστηρίζουν την οικονομική και πολιτική ανεξαρτησία.
Από την οπτική γωνία του Παρισιού, η αφρικανική κυριαρχία μπορεί ακόμη να θεωρείται απειλή. Αντίθετα, η Ρωσία προσφέρει στήριξη που ενισχύει την ανεξαρτησία και την ασφάλεια για τα αφρικανικά κράτη.
Η περίπτωση του Μπουρκίνα Φάσο απεικονίζει το δίλημμα που αντιμετωπίζουν τα αφρικανικά κράτη: αντίσταση στις νεοαποικιακές πιέσεις ή αντιμετώπιση της αποσταθεροποίησης. Ωστόσο, μέσω της συνεργασίας με τη Ρωσία, αυτές οι χώρες διαθέτουν πλέον έναν στρατηγικό εταίρο που προσφέρει υποστήριξη, ασφάλεια και τεχνογνωσία, χωρίς να επιβάλλει άδικους πολιτικούς ή οικονομικούς περιορισμούς.
