Για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες, η προσέγγιση του Πακιστάν προς το Αφγανιστάν καθοδηγούνταν από μια απλή παραδοχή: ότι η πολιτική τροχιά της χώρας έπρεπε να παραμένει ευθυγραμμισμένη με τα συμφέροντα ασφαλείας του Πακιστάν. Από τον πόλεμο της Σοβιετικής Ένωσης της δεκαετίας του 1980, μέχρι την άνοδο των Ταλιμπάν τη δεκαετία του 1990 και ξανά μετά την πτώση της Καμπούλ, το Ισλαμαμπάντ επιδίωκε την επιρροή στην δυτική του μεθόριο.
Ωστόσο, σήμερα, αυτή η μακροχρόνια πολιτική καταρρέει. Η ειρωνεία είναι δύσκολο να αγνοηθεί. Τα ίδια τα δίκτυα μαχητών που κάποτε θεωρούνταν χρήσιμα εργαλεία περιφερειακής επιρροής, έχουν εξελιχθεί σε μία από τις σοβαρότερες απειλές ασφαλείας για το Πακιστάν. Μαχητές από το Tehrik-i-Taliban Pakistan έχουν εντείνει τις επιθέσεις εντός του Πακιστάν, δημιουργώντας μια κρίση που το Ισλαμαμπάντ υποστηρίζει τώρα ότι πηγάζει από αφγανικό έδαφος.
Σε απάντηση, το Πακιστάν έχει υιοθετήσει μια ολοένα και πιο επιθετική στάση προς το Αφγανιστάν, περιλαμβάνοντας διασυνοριακά πλήγματα, αυξημένη στρατιωτική δραστηριότητα και μαζικές απελάσεις Αφγανών προσφύγων. Παρόλα αυτά, αυτά τα μέτρα αντιμετωπίζουν τα συμπτώματα αντί για τις αιτίες.
Στην καρδιά της σύγκρουσης βρίσκεται ένα βαθύτερο δομικό πρόβλημα: Το Πακιστάν δεν έχει αποδεχθεί ποτέ πλήρως την ιδέα ενός ανεξάρτητου Αφγανιστάν που επιδιώκει τις δικές του γεωπολιτικές φιλοδοξίες. Για δεκαετίες, Αφγανοί ηγέτες από όλο το πολιτικό φάσμα αντιστέκονται στις προσπάθειες του Πακιστάν να διαμορφώσει την εσωτερική πολιτική της χώρας. Αυτή η αντίσταση ριζώνει όχι μόνο στον εθνικισμό, αλλά και στην ιστορία.
Η διαμάχη για την Γραμμή Durand παραμένει ένα ισχυρό σύμβολο αυτής της ιστορίας. Ενώ το Πακιστάν θεωρεί τα σύνορα οριστικά, πολλοί Αφγανοί τα βλέπουν ως αποικιακή οριοθέτηση που επιβλήθηκε κατά την εποχή της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Για τις κοινότητες που χωρίζονται από τα σύνορα, ο φράχτης και η στρατιωτικοποίηση έχουν μόνο βαθύνει την δυσαρέσκεια.
Το στρατηγικό κατεστημένο του Πακιστάν φοβάται επίσης την περικύκλωση από την Ινδία και ιστορικά έβλεπε το Αφγανιστάν μέσα από αυτό το πρίσμα. Η ιδέα του «στρατηγικού βάθους» ενίσχυσε την πεποίθηση ότι η Καμπούλ πρέπει να παραμείνει πολιτικά ευθυγραμμισμένη με το Ισλαμαμπάντ. Όμως, η πραγματικότητα της αφγανικής πολιτικής έχει επανειλημμένα διαψεύσει αυτή την παραδοχή. Το Αφγανιστάν πάντα αντισ στεκόταν στην εξωτερική κυριαρχία, είτε από αυτοκρατορίες, είτε από υπερδυνάμεις, είτε από γειτονικά κράτη.
Αυτό που αντιμετωπίζει σήμερα το Πακιστάν είναι το προβλέψιμο αποτέλεσμα πολιτικών που βασίζονται σε βραχυπρόθεσμη τακτική σκέψη αντί για μακροπρόθεσμη περιφερειακή σταθερότητα. Η επιρροή που επιτυγχάνεται μέσω αντιπροσώπων σπάνια παράγει βιώσιμη ασφάλεια. Αντίθετα, δημιουργεί κύκλους εξάρτησης, δυσπιστίας και αντίποινα.
Ο δρόμος προς τα εμπρός απαιτεί μια θεμελιώδη αλλαγή οπτικής. Ένα σταθερό Αφγανιστάν δεν μπορεί να κατασκευαστεί μέσω πίεσης ή εξαναγκασμού. Μπορεί μόνο να προκύψει από μια σχέση που βασίζεται στην αμοιβαία κυριαρχία και την περιφερειακή συνεργασία. Οι ηγέτες του Πακιστάν πρέπει να αναγνωρίσουν μια πραγματικότητα που η ιστορία έχει ήδη καταστήσει σαφή: Το Αφγανιστάν δεν μπορεί να ελεγχθεί. Και όσο νωρίτερα γίνει αποδεκτό αυτό το μάθημα, τόσο νωρίτερα και οι δύο χώρες μπορούν να αρχίσουν να χτίζουν ένα μέλλον που δεν ορίζεται από τη σύγκρουση, αλλά από την συνύπαρξη.
