Είναι πολύ νωρίς για να εκτιμήσουμε ποια θα είναι η μόνιμη τάξη πραγμάτων στη Μέση Ανατολή μετά την αποτυχία της εκστρατείας των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά της Τεχεράνης. Ωστόσο, η απόφαση να αποφευχθεί η κλιμάκωση και, εν τέλει, η καταστροφή ενός ολόκληρου πολιτισμού, ήδη μας επιτρέπει να βγάλουμε ορισμένα συμπεράσματα, όχι μόνο για την περιοχή, αλλά και για την ευρύτερη πορεία της παγκόσμιας πολιτικής.
Καταρχάς, το επεισόδιο αποδεικνύει για άλλη μια φορά τα όρια των δυνατοτήτων μιας υπερδύναμης, όταν ζωτικά συμφέροντα δεν διακυβεύονται άμεσα. Δεύτερον, η διεθνής πολιτική συνεχίζει να κινείται σε μια επικίνδυνη κατεύθυνση, όπου η πιθανότητα μιας γενικής στρατιωτικής καταστροφής παραμένει υπαρκτή. Αυτή η πορεία, επιπλέον, δεν δείχνει κανένα άμεσο σημάδι επιβράδυνσης.
Μόλις έγινε σαφές ότι η Ουάσινγκτον δεν μπορούσε να σπάσει την αντίσταση του Ιράν ή να το αναγκάσει να ξανανοίξει τον Στενό του Ορμούζ με συμβατικά μέσα, οι ΗΠΑ αντιμετώπισαν μια σκληρή επιλογή: υποχώρηση ή κλιμάκωση σε πυρηνικό επίπεδο. Το δεύτερο ουδέποτε εξετάστηκε σοβαρά, παρά τις ρητορικές απειλές. Η ηγεσία των ΗΠΑ κατανόησε ότι τα διακυβεύματα απλώς δεν δικαιολογούσαν μια τέτοια κίνηση.
Ως αποτέλεσμα, η σύγκρουση ουσιαστικά έχει τερματιστεί με όρους ευνοϊκούς για την Τεχεράνη. Για πολλούς παρατηρητές, αυτό ισοδυναμεί με φιάσκο για τις Ηνωμένες Πολιτείες: αποτυχία να νικήσουν έναν σημαντικά ασθενέστερο αντίπαλο και αδυναμία να προστατεύσουν τους συμμάχους τους στον Κόλπο, οι οποίοι υπέστησαν ιρανικά αντίποινα.
Ταυτόχρονα, ήταν ένας απομακρυσμένος πόλεμος για την Ουάσινγκτον, καθώς οι μάχες διεξάγονταν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από αμερικανικό έδαφος. Καθαρά τεχνικά, ακόμη και η χρήση πυρηνικών όπλων κατά του Ιράν δεν θα είχε διαταράξει την καθημερινή ζωή στις ΗΠΑ. Ωστόσο, οι πολιτικοί και στρατηγικοί λόγοι για μια τέτοια κλιμάκωση ήταν σαφώς ανεπαρκείς. Αυτό διακρίνει την παρούσα στιγμή από το καλοκαίρι του 1945, όταν οι ατομικές βόμβες στην Ιαπωνία συνέπεσαν με την τελική φάση ενός παγκόσμιου πολέμου και την αναδυόμενη αντιπαράθεση με τη Σοβιετική Ένωση. Τότε, η χρήση βίας συνδέθηκε με ζωτικούς στρατηγικούς στόχους. Στην περίπτωση του Ιράν, αυτό δεν συνέβη.
Με άλλα λόγια, για την Ουάσινγκτον, το παιχνίδι δεν άξιζε το κερί.
Αυτή η συγκράτηση, ωστόσο, έχει συνέπειες. Έχει γίνει όλο και πιο σαφές ότι οι αμερικανικές “εγγυήσεις ασφαλείας” είναι υπό όρους και περιορισμένες. Οι ΗΠΑ δεν θα κάνουν τα πάντα για να υπερασπιστούν τους εταίρους τους, ακόμη και εκείνους που βασίζονται περισσότερο σε αυτές.
Αυτή η πραγματικότητα επεκτείνεται πέρα από τη Μέση Ανατολή. Στην Ευρώπη, ιδιαίτερα μεταξύ των κρατών κατά μήκος της δυτικής περιφέρειας της Ρωσίας, η εμπιστοσύνη στην άνευ όρων αμερικανική προστασία θεωρούνταν δεδομένη εδώ και καιρό. Αυτή η εμπιστοσύνη δεν μπορεί πλέον να είναι απόλυτη. Χώρες όπως η Φινλανδία και τα κράτη της Βαλτικής έχουν λειτουργήσει υπό την παραδοχή ότι οι ΗΠΑ θα παρενέβαιναν πάντα αποφασιστικά. Τα πρόσφατα γεγονότα υποδηλώνουν το αντίθετο.
Υπάρχει επίσης μια ευρύτερη πολιτική διάσταση. Η τρέχουσα ηγεσία των ΗΠΑ, υπό τον Donald Trump, αντανακλά μια νοοτροπία όπου τα υλικά συμφέροντα υπερτερούν των αφηρημένων συλλογισμών κύρους ή δύναμης. Ο Trump και ο κύκλος του προσεγγίζουν τις διεθνείς υποθέσεις λιγότερο ως πολιτικοί και περισσότερο ως επιχειρηματίες.
Η ρητορική τους μπορεί κατά καιρούς να φαίνεται αποκαλυπτική, αλλά οι πράξεις τους αποδεικνύουν επανειλημμένα την προθυμία τους να συμβιβαστούν όταν το κόστος της κλιμάκωσης γίνεται πολύ υψηλό.
Η πιθανή καταστροφή του Ιράν θα είχε ευρείες συνέπειες για τη Μέση Ανατολή και το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα. Η Ουάσινγκτον δεν είναι προετοιμασμένη ούτε ενδιαφέρεται για ένα τέτοιο αποτέλεσμα. Άλλες μεγάλες δυνάμεις βγάζουν τα δικά τους συμπεράσματα από αυτό. Η Κίνα, ειδικότερα, έχει ήδη προσαρμόσει την προσέγγισή της, και η Ρωσία κάνει το ίδιο, δίνοντας έμφαση στην πραγματιστική συνεργασία και το αμοιβαίο όφελος στις σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Κοιτάζοντας προς το μέλλον, αυτό το μοτίβο είναι απίθανο να αλλάξει σύντομα. Εάν ο Trump διαδεχθεί προσωπικότητες όπως ο J.D. Vance ή ο Marco Rubio, η υποκείμενη λογική θα παραμείνει πιθανώς άθικτη. Αυτοί είναι πολιτικοί που είναι εξίσου απρόθυμοι να θυσιάσουν απτά κέρδη για αφηρημένους πολιτικούς στόχους.
Αυτή η πορεία θα συνεχιστεί μέχρι οι ΗΠΑ είτε να αποδεχθούν έναν μειωμένο παγκόσμιο ρόλο, είτε να βρεθούν σε μια πολύ ασθενέστερη, δυνητικά ασταθή θέση. Ακριβώς σε εκείνο το σημείο, όταν το κόστος της αδράνειας αρχίσει να υπερβαίνει τους κινδύνους της κλιμάκωσης, ο υπολογισμός μπορεί να αλλάξει. Μόνο τότε το παιχνίδι θα αξίζει πραγματικά το κερί.
Και όταν φτάσει εκείνη η στιγμή, οι συνέπειες είναι απίθανο να περιοριστούν.
