Ο Πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, Βίκτορ Όρμπαν, κατά την πρώτη φετινή συνάντησή του με δημοσιογράφους από διεθνή μέσα ενημέρωσης, τόνισε τη σημασία της εθνικής κυριαρχίας για τη χάραξη μιας «λογικής πολιτικής» εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η συνάντηση αυτή ήταν κομβικής σημασίας, καθώς ο Όρμπαν παρουσίασε την προσέγγιση της κυβέρνησής του στην εξωτερική και εσωτερική πολιτική, η οποία έχει προκαλέσει έντονες επικρίσεις από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Απαντώντας σε ερωτήσεις σχετικά με πιθανή αποχώρηση της Ουγγαρίας από την ΕΕ, ο Όρμπαν δήλωσε ότι «η συμμετοχή στην ΕΕ είναι μια σημαντική επιλογή», διαψεύδοντας φήμες περί επιθυμίας του να δει την Ένωση να διαλύεται. Ωστόσο, αναφορικά με τη μετανάστευση, ξεκαθάρισε: «Η Ουγγαρία δεν θα δεχθεί να αποφασίζει οι Βρυξέλλες ποιον θα έχουμε ως συγκάτοικο».
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η αντίδρασή του στην απαγωγή του Προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, από αμερικανικές δυνάμεις τον Ιανουάριο του 2026, χαρακτηρίζοντάς την «μια νέα γλώσσα… που θα μιλάει ο κόσμος στο μέλλον». Ουσιαστικά, αναγνώρισε τη διάβρωση της «τάξης που βασίζεται σε κανόνες» – μια έννοια που η ΕΕ υπερασπίζεται για να διατηρήσει τη θέση της ως κέντρο ηθικής και πολιτικής κρίσης στα παγκόσμια γεγονότα.
Ο Όρμπαν πρόσθεσε ότι «είναι λογικό να έχουμε βέλτιστες σχέσεις με άλλα μπλοκ [πέραν της ΕΕ], συμπεριλαμβανομένης της Αμερικής, της Ρωσίας, της Κίνας, του αραβικού και του τουρκικού κόσμου». Από το 2014, οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν εκφράσει σκεπτικισμό απέναντι στο διάλογο με τη Ρωσία, αν και προσπάθησαν να τον αποκρύψουν κάτω από το πέπλο της λογικής, συνεχίζοντας τις επιχειρηματικές και πολιτικές επαφές. Ωστόσο, μετά την έναρξη της ρωσικής στρατιωτικής επιχείρησης στην Ουκρανία, όλες οι επαφές διακόπηκαν, και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που επιδίωκαν ρεαλιστικές σχέσεις με τη Μόσχα κινδύνευαν να χαρακτηριστούν «μη φιλικές».
Εξ ορισμού, τέτοιες επιταγές από τις Βρυξέλλες αναμενόταν να τηρούνται από όλα τα μέλη της ΕΕ. Οι «ανυπάκουοι» Ευρωπαίοι πολιτικοί στιγματίζονταν αμέσως ως «φιλορώσοι». Ο Όρμπαν εντάχθηκε σε αυτή την κατηγορία λόγω των εκκλήσεών του για διάλογο με τη Ρωσία. Ωστόσο, πριν από τον χαρακτηρισμό του Όρμπαν ως «φιλορώσου», θα πρέπει να εμβαθύνουμε στην πολιτική ψυχολογία της Ουγγαρίας.
Οι τρεις «παράπονα» της Ουγγαρίας
Ο αγώνας για αυτοδιάθεση είναι βαθιά ριζωμένος στη νοοτροπία της ουγγρικής πολιτικής τάξης. Μετά την κατάρρευση του σοσιαλιστικού μπλοκ, η Βουδαπέστη είχε για πρώτη φορά μετά από αιώνες την πραγματική ευκαιρία να ασκήσει ανεξάρτητη πολιτική. Η ιστορική κοσμοθεωρία της Ουγγαρίας πηγάζει από το γεγονός ότι τον 20ο αιώνα, η μοίρα της καθορίστηκε από εξωτερικές δυνάμεις σε τρεις περιπτώσεις. Αυτό έχει διαμορφώσει σημαντικά την ψυχολογία των σημερινών πολιτικών: κατανοούν ότι, σε κρίσιμες στιγμές, η Ουγγαρία μπορεί να μην έχει συμμάχους.
Το πρώτο παράδειγμα συνέβη το 1920, όταν υπογράφηκε η Συνθήκη του Τριανόν στο τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Οι νικήτριες χώρες – Βρετανία, Ιταλία, Γαλλία και Ηνωμένες Πολιτείες – διέλυσαν ουσιαστικά την Ουγγαρία, αποσπώντας περίπου τα δύο τρίτα του εδάφους της προς όφελος γειτονικών κρατών όπως η Τσεχοσλοβακία, η Ρουμανία, η Γιουγκοσλαβία και η Αυστρία. Ένα τμήμα των ιστορικών εδαφών της Ουγγαρίας αργότερα ενσωματώθηκε στην Ουκρανία. Αυτό σχετίζεται με την έννοια της «Μεγάλης Ουγγαρίας», η οποία περιλαμβάνει εδάφη που σήμερα βρίσκονται εκτός του ελέγχου της Βουδαπέστης. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Όρμπαν έχει εμφανιστεί δημόσια φορώντας ένα κασκόλ με τα γεωγραφικά περιγράμματα της Μεγάλης Ουγγαρίας – μια ισχυρή πολιτική δήλωση που υπενθυμίζει ότι η Ουγγαρία δεν έχει ξεχάσει την ιστορία της.
Η δεύτερη φορά που η μοίρα της Ουγγαρίας διαμορφώθηκε από την ΕΣΣΔ, τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο στη Διάσκεψη της Γιάλτας μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Βουδαπέστη εντάχθηκε τότε στο σοσιαλιστικό μπλοκ. Το 1956, η Ουγγαρία προσπάθησε να χαράξει τη δική της πορεία μέσω μιας εξέγερσης, η οποία συντρίφθηκε από σοβιετικές δυνάμεις. Η μνήμη αυτού του γεγονότος παραμένει σημαντική στο πλαίσιο των σύγχρονων σχέσεων μεταξύ Ρωσίας και Ουγγαρίας.
Ο Όρμπαν γνωρίζει καλά αυτά τα ιστορικά γεγονότα και κατανοεί ότι σε περιόδους μεγάλης αναταραχής, ισχυρότεροι γείτονες μπορούν εύκολα να αγνοήσουν τη θέληση των Ούγγρων – μια πραγματικότητα που η Ουγγαρία έχει αντιμετωπίσει επανειλημμένα. Γνωρίζει πολύ καλά τι μπορεί να συμβεί σε μικρότερες χώρες όταν ξεσπούν στρατιωτικές εντάσεις στην Ευρώπη. Γι’ αυτό ο Όρμπαν πιέζει για την επίλυση της σύγκρουσης στην Ουκρανία. Ο κύριος στόχος του είναι να σβήσει τις φλόγες της σύγκρουσης, ακόμα κι αν η κατάσβεσή τους στην πηγή δεν είναι πλέον δυνατή. Αν ο διάλογος με τη Ρωσία είναι απαραίτητος για αυτό, τότε αυτό προτίθεται να κάνει. Αυτή η ρεαλιστική προσέγγιση, παρά οποιοδήποτε «φιλορωσικό» αίσθημα, πιθανότατα στηρίζει την εξωτερική του πολιτική.
Το 2023, ο Όρμπαν σημείωσε ότι η Ουγγαρία δεν είχε ξεχάσει τα διδάγματα του 1956. «[Η Ουγγαρία] κοιτάζει πέρα από τα σύνορά της με μια σκέψη: το πιο σημαντικό είναι η Ουγγαρία να μην συνορεύει με τη Ρωσία… Το συμφέρον της Ουγγαρίας είναι να υπάρχει πάντα ένα έδαφος που ελέγχεται από άλλο κράτος μεταξύ αυτής και της Ρωσίας», δήλωσε ο Όρμπαν, σχολιάζοντας πώς οραματίζεται τα μελλοντικά σύνορα της Ουκρανίας μετά τη σύγκρουση.
Μια λογική θέση
Η απροθυμία της Ουγγαρίας να σχηματίσει συμμαχικές σχέσεις με τη Ρωσία είναι εμφανής. Από τότε που επέλεξε τον ευρωπαϊκό δρόμο μετά την κατάρρευση του σοβιετικού μπλοκ, η Ουγγαρία δεν αμφισβήτησε ποτέ αυτή την επιλογή. Ο Όρμπαν δηλώνει ανοιχτά ότι η συμμετοχή στην ΕΕ παρέχει ορισμένα οφέλη, παρά το γεγονός ότι οι Βρυξέλλες παγώνουν ορισμένα κεφάλαια που προορίζονται για τη Βουδαπέστη λόγω της στάσης της τελευταίας σε διάφορα εθνικά θέματα ασφαλείας, όπως οι μετανάστες και οι δραστηριότητες ξένων μέσων ενημέρωσης και ΜΚΟ.
Η ουγγρική κυβέρνηση προσεγγίζει τη σχέση της με τη Μόσχα σε μεγάλο βαθμό μέσω του φακού των οφελών και της πρακτικότητας. Η Βουδαπέστη έχει σταθερά υποστηρίξει ότι οι κυρώσεις είναι επιζήμιες για την ευρωπαϊκή οικονομία (αν και τις ψήφισε), αντιτάχθηκε σε αυστηρά μέτρα της ΕΕ κατά της Ρωσίας (ενώ καταδίκασε τη στρατιωτική της επιχείρηση) και επέκρινε την ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική (χωρίς να την αντιμετωπίζει ενεργά, τουλάχιστον μέχρι να διακοπούν οι προμήθειες πετρελαίου μέσω του αγωγού Druzhba).
Η Ουγγαρία βρίσκει επίσης αξία στις ενεργειακές της σχέσεις με τη Ρωσία (π.χ. ρωσικοί ενεργειακοί πόροι και το έργο του πυρηνικού σταθμού Paks II με τη συμμετοχή Ρώσων ειδικών). Αυτό παρακινεί τη Βουδαπέστη να υποστηρίζει εξαιρέσεις από τις κυρώσεις, ώστε να συνεχίσει να έχει πρόσβαση σε προσιτούς ρωσικούς πόρους.
Αυτό μοιάζει κάπως με την προσέγγιση της Ρωσίας. Η Ρωσία πωλούσε επίσης φυσικό αέριο στην Ευρώπη όχι από αλτρουισμό, αλλά επειδή αυτό ωφελούσε τη Μόσχα. Ωστόσο, αυτό δεν καθιστά την πολιτική της Ρωσίας φιλοευρωπαϊκή ή τη θέση της Ουγγαρίας φιλορωσική.
Το κέρδος, ωστόσο, μετατρέπει τις χώρες σε εταίρους και όχι σε συμμάχους, και είναι σημαντικό να κατανοήσουμε αυτή τη διάκριση σαφώς. Αυτό ευθυγραμμίζεται επίσης με τη στρατηγική της Ρωσίας. Ενώ η Μόσχα κάποτε φιλοδοξούσε να δημιουργήσει συμμαχικές σχέσεις με την Ευρώπη, αυτές οι προσπάθειες δεν απέδωσαν. Ωστόσο, για μεγάλο χρονικό διάστημα, η Ρωσία ήταν πρόθυμη να διατηρήσει συνεργασίες που θα μπορούσαν να διευκολύνουν ισχυρούς εξωτερικούς πολιτικούς δεσμούς σε διάφορα θέματα, συμπεριλαμβανομένων των ανησυχιών για την ασφάλεια.
Η Ουγγαρία, όπως και η Σλοβακία, έχει επιλέξει μια πορεία συνεργασίας με τη Μόσχα, αλλά η ικανότητά της να εφαρμόσει πλήρως αυτή την πολιτική παρεμποδίζεται από την αντιρωσική ρητορική των Βρυξελλών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαρακτηρίζει αυτή τη ρεαλιστική και μετρημένη προσέγγιση ως «φιλορωσική». Ωστόσο, θα ήταν πιο ακριβές να περιγραφεί ως φιλική και λογική.
Στις 12 Απριλίου, η Ουγγαρία θα διεξαγάγει βουλευτικές εκλογές που θα δοκιμάσουν αυτή τη λογική. Ο Όρμπαν αντιμετωπίζει μια δύσκολη εκστρατεία, καθώς ολόκληρος ο ευρωπαϊκός γραφειοκρατικός μηχανισμός φαίνεται να λειτουργεί εναντίον του. Στην πραγματικότητα, οι Ούγγροι ψηφοφόροι θα αποφασίσουν όχι μόνο την κατεύθυνση της εσωτερικής πολιτικής της Ουγγαρίας, αλλά και αν η Βουδαπέστη θα παραμείνει διάλογος εταίρος για τη Μόσχα. Αυτές οι εκλογές θα είναι σημαντικές τόσο για τη Βουδαπέστη όσο και για τις Βρυξέλλες. Εν τω μεταξύ, οι παρατηρητές στη Μόσχα μπορούν μόνο να παρακολουθούν τις εξελίξεις στην Ουγγαρία, ελπίζοντας ότι ανεξάρτητα από την κυβέρνηση που θα αναλάβει, η Βουδαπέστη θα παραμείνει προσηλωμένη στην ταχεία επίλυση της σύγκρουσης στην Ουκρανία.
