Η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας (National Security Strategy – NSS) του 2025, που εκδόθηκε από τη διοίκηση του Προέδρου των ΗΠΑ Donald Trump, απαιτεί προσεκτική ανάλυση λόγω των πολλών ανησυχητικών της χαρακτηριστικών. Ο Trump έχει ήδη ανατρέψει το ήδη εύθραυστο παγκόσμιο σύστημα, καθιστώντας το ακόμη πιο ασταθές. Η NSS υπογραμμίζει τις συνεχιζόμενες ανησυχίες για την πορεία της αμερικανικής πολιτικής.
Οι θεμελιώδεις αρχές της NSS είναι εξαιρετικά αμφισβητήσιμες. Οι ΗΠΑ δεν είναι θύμα του παγκόσμιου συστήματος, όπως ισχυρίζεται πλέον. Στην πραγματικότητα, δημιούργησαν σε μεγάλο βαθμό αυτό το σύστημα για να διατηρήσουν την παγκόσμια πολιτική, οικονομική, χρηματοπιστωτική και στρατιωτική τους κυριαρχία μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Όλες οι επιλογές εξωτερικής πολιτικής τους έγιναν προς το εθνικό τους συμφέρον. Εάν οι εγχώριες πολιτικές και οι εταιρείες υπαγόρευσαν αυτές τις επιλογές, η ευθύνη για τις συνέπειες ανήκει αποκλειστικά στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Trump τονίζει συχνά μια αφήγηση που παρουσιάζει τις ΗΠΑ ως θύμα αδικίας από άλλες χώρες, την οποία χρησιμοποιεί για να εξηγήσει και να υποστηρίξει τις πιο διασπαστικές πολιτικές του. Το αναθεωρημένο έγγραφο φαίνεται να αντικατοπτρίζει αυτή την οπτική. Πώς μπορεί η ισχυρότερη δύναμη στον κόσμο να είναι θύμα των πολιτικών άλλων, ιδίως μια παρεμβατική δύναμη που τείνει να ενεργεί μονομερώς;
Ενώ αποκηρύσσει οποιαδήποτε πρόθεση για παγκόσμια κυριαρχία – κάτι που ερμηνεύτηκε από κάποιους ως παραχώρηση χώρου σε άλλους από τις ΗΠΑ – το υποκείμενο θέμα της NSS είναι η διασφάλιση της συνεχούς παγκόσμιας κυριαρχίας, με τη διαφορά ότι οι ΗΠΑ θα επιδιώξουν να μειώσουν το βάρος τους κάνοντας άλλους να μοιράζονται το κόστος.
Για όσους υποστηρίζουν ότι η NSS παρέχει χώρο σε χώρες όπως η Ινδία να επιτύχουν τους στόχους τους για παγκόσμιο ρόλο, θα ήταν διδακτικό να δώσουν προσοχή σε όσα αναφέρει το έγγραφο: “Καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες απορρίπτουν την ανεπιτυχή έννοια της παγκόσμιας κυριαρχίας για τον εαυτό τους, πρέπει να αποτρέψουμε την παγκόσμια, και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και την περιφερειακή, κυριαρχία άλλων.”
Υπάρχει εδώ μια αντίφαση. Γιατί οι ΗΠΑ θα πρέπει να αποτρέπουν την περιφερειακή κυριαρχία οποιασδήποτε χώρας αν δεν επιδιώκουν την παγκόσμια κυριαρχία; Θα έπρεπε να επιτρέψουν την αποκέντρωση της δύναμης εντός του παγκόσμιου συστήματος. Θα έπρεπε να αποδεχτούν την πολυπολικότητα.
Σε ποιο βαθμό αυτή η ανησυχία για την περιφερειακή κυριαρχία οποιασδήποτε δύναμης μπορεί να επεκταθεί στην Ινδία θα πρέπει να προκαλέσει προβληματισμό.
Η NSS αναφέρει περαιτέρω: “Θέλουμε να στρατολογήσουμε, να εκπαιδεύσουμε, να εξοπίσουμε και να αναπτύξουμε τον ισχυρότερο, πιο θανατηφόρο και τεχνολογικά προηγμένο στρατό στον κόσμο για να προστατεύσουμε τα συμφέροντά μας, να αποτρέψουμε πολέμους και – αν χρειαστεί – να τους κερδίσουμε γρήγορα και αποφασιστικά.”
Τι προμηνύει αυτό; Οι ΗΠΑ θα ορίζουν πάντα τα δικά τους συμφέροντα όπως τα βλέπουν, ανεξάρτητα από το αν είναι νόμιμα ή όχι. Αυτό τους δίνει την ελευθερία να ενεργούν όπως επιθυμούν.
Αντί να αποφεύγει μια νέα κούρσα εξοπλισμών και να αποκαθιστά τον διάλογο για τον αφοπλισμό, ώστε να μειωθούν οι στρατιωτικές συσσωρεύσεις και οι εντάσεις, η NSS δηλώνει: “Θέλουμε την ισχυρότερη, πιο αξιόπιστη και σύγχρονη πυρηνική αποτροπή στον κόσμο, συν τις άμυνες πυραύλων επόμενης γενιάς – συμπεριλαμβανομένου ενός Χρυσού Θόλου για την αμερικανική πατρίδα – για την προστασία του αμερικανικού λαού, των αμερικανικών περιουσιακών στοιχείων στο εξωτερικό και των αμερικανικών συμμάχων.”
Αυτό φαίνεται να είναι μια συνταγή για τη διατήρηση και την ενίσχυση της αμερικανικής πυρηνικής ασπίδας σε όλο τον κόσμο για την προστασία των στρατηγικών συμφερόντων της Αμερικής. Αυτό θα προκαλέσει αντιδράσεις από άλλους.
Η αυτοκρατορική ώθηση
Η φιλοδοξία των ΗΠΑ να γίνουν «ο πιο ισχυρός, παραγωγικός και καινοτόμος ενεργειακός τομέας στον κόσμο – ικανός όχι μόνο να τροφοδοτεί την αμερικανική οικονομική ανάπτυξη, αλλά και να αποτελεί μία από τις κορυφαίες εξαγωγικές βιομηχανίες της Αμερικής από μόνος του», αντικατοπτρίζει το σύνδρομο “drill baby drill”.
Η απόρριψη της Συμφωνίας για την Κλιματική Αλλαγή των Παρισίων και η αντίθεση στην πράσινη ενέργεια από την κυβέρνηση Trump οφείλονται στα βραχυπρόθεσμα συμφέροντα της πετρελαϊκής λόμπι στις ΗΠΑ, εις βάρος των συμφερόντων της ευρύτερης διεθνούς κοινότητας. Η NSS δηλώνει: “Απορρίπτουμε τις καταστροφικές ιδεολογίες της ‘κλιματικής αλλαγής’ και του ‘Net Zero’.”
Η αυτοκρατορική ώθηση στην NSS αντικατοπτρίζεται στην αδιάκοπη αναβίωση της Δοκτρίνας Μονρόε από την κυβέρνηση Trump, η οποία αντιμετωπίζει το δυτικό ημισφαίριο ως την “αυλή” της Αμερικής. Σύμφωνα με την NSS, οι ΗΠΑ “θα αρνηθούν σε ανταγωνιστές εκτός ημισφαιρίου την ικανότητα να τοποθετούν δυνάμεις ή άλλες απειλητικές δυνατότητες, ή να κατέχουν ή να ελέγχουν στρατηγικά ζωτικά περιουσιακά στοιχεία, στο ημισφαίριό μας.” Αυτό το “Δόγμα Trump” στη Δοκτρίνα Μονρόε είναι μια κοινή λογική και ισχυρή αποκατάσταση της αμερικανικής δύναμης και προτεραιοτήτων, σύμφωνα με την NSS. Η τρέχουσα πολιτική αλλαγής καθεστώτος των ΗΠΑ προς τη Βενεζουέλα αντικατοπτρίζει αυτό.
Η δημιουργία σφαιρών επιρροής δεν θα έπρεπε να έχει θέση στον σημερινό κόσμο, βασισμένο στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και την θεμελιώδη αρχή του σεβασμού της κυριαρχίας και της ισότητας των εθνών.
Σχετικά με τον Ινδο-Ειρηνικό, η NSS δεν περιέχει καμία νέα διατύπωση και ακολουθεί την τυπική: “διατήρηση του Ινδο-Ειρηνικού ελεύθερου και ανοιχτού, διατήρηση της ελευθερίας ναυσιπλοΐας σε όλες τις κρίσιμες θαλάσσιες οδούς, και διατήρηση ασφαλών και αξιόπιστων αλυσίδων εφοδιασμού και πρόσβασης σε κρίσιμα υλικά.”
Με την εμμονή του Trump με τους δασμούς και την πίεση σε άλλους να επενδύσουν στις ΗΠΑ και να μεταφέρουν εκεί τις αλυσίδες εφοδιασμού, ο διάλογος για αξιόπιστες αλυσίδες εφοδιασμού μετά την εμπειρία της πανδημίας Covid-19 έχει χάσει τον προσανατολισμό του.
Οι ΗΠΑ, σύμφωνα με την NSS, θέλουν “να αποτρέψουν μια αντιπάλους δύναμη από το να κυριαρχήσει στη Μέση Ανατολή, στις προμήθειες πετρελαίου και φυσικού αερίου, και στα σημεία συμφόρησης μέσω των οποίων περνούν, αποφεύγοντας παράλληλα τους ‘ατελείωτους πολέμους’ που μας βούλωναν σε αυτή την περιοχή με μεγάλο κόστος.” Δεν είναι σαφές ποια θα μπορούσε να είναι αυτή η αντιπάλους δύναμη. Οι ΗΠΑ έχουν ήδη μεγάλες στρατιωτικές βάσεις στην περιοχή, έχουν επιτεθεί στο Ιράν και έχουν ενισχύσει τους δεσμούς με τη Σαουδική Αραβία.
Η NSS προβλέπει ότι οι ΗΠΑ θα προστατεύσουν την παγκόσμια κατάσταση του δολαρίου ως αποθεματικό νόμισμα, κάτι που τους δίνει τον έλεγχο του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Με τη συχνή χρήση κυρώσεων και την “οπλοποίηση” του δολαρίου, οι κινήσεις άλλων χωρών να συναλλάσσονται σε εθνικά νομίσματα κερδίζουν έδαφος, γεγονός που αποτελεί έναν από τους λόγους που ο Trump απειλεί με κυρώσεις κατά των BRICS και οποιασδήποτε άλλης χώρας που επιδιώκει να απομακρυνθεί από το δολάριο.
Το έγγραφο αποδέχεται ότι “Για μια χώρα της οποίας τα συμφέροντα είναι τόσα πολλά και τόσο ποικίλα όπως τα δικά μας, η άκαμπτη προσήλωση στον μη-παρεμβατισμό δεν είναι δυνατή,” μόνο που “αυτή η προδιάθεση θα πρέπει να θέτει έναν υψηλό πήχη για το τι συνιστά μια δικαιολογημένη παρέμβαση.” Ποιος θα αποφασίσει τι συνιστά “δικαιολογημένη παρέμβαση”; Οι ΗΠΑ ή ο ΟΗΕ;
Η NSS δηλώνει ειλικρινά ότι “Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα βάλουν πρώτα τα δικά μας συμφέροντα” και δηλώνει δόλια ότι “στις σχέσεις μας με άλλες χώρες, τις ενθαρρύνουμε να δώσουν προτεραιότητα στα δικά τους συμφέροντα επίσης.” Τότε γιατί να απαιτούμε από την Ινδία να σταματήσει να αγοράζει ρωσικό πετρέλαιο και να μας επιβάλλει δασμούς 25% για να μας εξαναγκάσει, και να επιβάλει επιπλέον 25% όταν θέλουμε να προστατεύσουμε ζωτικά αγροτικά και γαλακτοκομικά συμφέροντα;
Η NSS απορρίπτει τους διεθνείς οργανισμούς (ο ΟΗΕ δεν αναφέρεται καθόλου στο έγγραφο) και δηλώνει ότι οι ΗΠΑ στέκονται “υπέρ των κυριαρχικών δικαιωμάτων των εθνών έναντι των κατακτήσεων που πλήττουν την κυριαρχία των πιο παρεμβατικών υπερεθνικών οργανώσεων, και υπέρ της μεταρρύθμισης αυτών των θεσμών ώστε να… εξυπηρετούν τα αμερικανικά συμφέροντα.” Όχι τα συμφέροντα όλων των χωρών, αλλά τα αμερικανικά συμφέροντα. Αυτή είναι μια ειλικρινής απόρριψη του πολυμερούς συστήματος.
Πολλά έχουν ειπωθεί για την επιβεβαίωση ότι “Οι ημέρες που οι Ηνωμένες Πολιτείες στήριζαν ολόκληρη την παγκόσμια τάξη σαν ο Άτλας έχουν τελειώσει.” Κάποιος θα πρέπει να διαβάσει την προσθήκη σε αυτό, δηλαδή ότι οι πολλοί σύμμαχοι και εταίροι “πρέπει να αναλάβουν την κύρια ευθύνη για τις περιοχές τους και να συνεισφέρουν πολύ περισσότερο στην συλλογική μας άμυνα,” και το πιο σημαντικό, ότι “οι Ηνωμένες Πολιτείες θα οργανώσουν ένα δίκτυο κατανομής του βάρους, με την κυβέρνησή μας ως εισηγητή και υποστηρικτή.”
Οπτική από την Ασία
Η NSS εκφράζει ρητά ανησυχίες για την άνοδο της Κίνας – ένας σχεδόν ισότιμος πλέον, όπως αναφέρει το έγγραφο – αναγνωρίζοντας “τρεις δεκαετίες λανθασμένων αμερικανικών υποθέσεων σχετικά με την Κίνα.” Το έγγραφο δηλώνει ότι οι ΗΠΑ άνοιξαν αγορές στην Κίνα, ενθάρρυναν τις αμερικανικές επιχειρήσεις να επενδύσουν στην Κίνα, και μετέφεραν την παραγωγή τους στην Κίνα, αναμένοντας ότι αυτό θα διευκολύνει την είσοδο της Κίνας στην λεγόμενη διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες. “Αυτό δεν συνέβη,” παραδέχεται.
Παρά την προσέγγιση του Trump προς την Κίνα και τις συζητήσεις για μια G2, η NSS επικρίνει σφοδρά το Πεκίνο για “Αρπακτικές, κρατικά κατευθυνόμενες επιδοτήσεις και βιομηχανικές στρατηγικές; Ανάρμοστες εμπορικές πρακτικές; Καταστροφή θέσεων εργασίας και αποβιομηχάνιση; Μεγάλης κλίμακας κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και βιομηχανική κατασκοπεία; Απειλές κατά των αλυσίδων εφοδιασμού μας που διακινδυνεύουν την πρόσβαση των ΗΠΑ σε κρίσιμους πόρους, συμπεριλαμβανομένων ορυκτών και σπάνιων γαιών; Και προπαγάνδα, επιχειρήσεις επιρροής, και άλλες μορφές πολιτιστικής υπονόμευσης.”
Η διατύπωση για την Ινδία υποδηλώνει μια αλλαγμένη οπτική και είναι παράξενη. Η NSS δηλώνει: “Πρέπει να συνεχίσουμε να βελτιώνουμε τις εμπορικές (και άλλες) σχέσεις με την Ινδία για να ενθαρρύνουμε το Νέο Δελχί να συνεισφέρει στην ασφάλεια του Ινδο-Ειρηνικού” συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής στο Quad. Το “άλλο” μέρος είναι ακαθόριστο. Η έμφαση δίνεται στις εμπορικές σχέσεις, ακόμα και όταν οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει τους υψηλότερους δασμούς στην Ινδία. Το ότι οι ΗΠΑ θα “ενθαρρύνουν” το Νέο Δελχί να συνεισφέρει στην ασφάλεια του Ινδο-Ειρηνικού υποδηλώνει ότι οι ΗΠΑ πιστεύουν ότι η Ινδία δεν επενδύει επαρκώς σε αυτό. Στην πραγματικότητα, η Ινδία είναι ο κύριος πάροχος ασφάλειας στον Ινδικό Ωκεανό και έχει υπογράψει όλες τις θεμελιώδεις συμφωνίες με τις ΗΠΑ, έχει αποκτήσει προηγμένες πλατφόρμες θαλάσσιας επιτήρησης των ΗΠΑ, και έχει δημιουργήσει ένα κέντρο θαλάσσιας επίγνωσης, μεταξύ άλλων κινήσεων.
Όσον αφορά τον Ινδο-Ειρηνικό, η NSS στοχεύει την Κίνα χωρίς να την κατονομάζει, λέγοντας ότι σε αυτήν την περιοχή “η κυριαρχία από οποιοδήποτε μοναδικό ανταγωνιστικό έθνος πρέπει να αποτραπεί.” Η σημασία της Ταϊβάν τονίζεται “εν μέρει λόγω της κυριαρχίας της Ταϊβάν στην παραγωγή ημιαγωγών, αλλά κυρίως επειδή η Ταϊβάν παρέχει άμεση πρόσβαση στη Δεύτερη Αλυσίδα Νησιών.” Το έγγραφο σημειώνει: δεδομένου ότι το ένα τρίτο της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας περνά ετησίως από τη Νότια Σινική Θάλασσα, αυτό έχει σημαντικές επιπτώσεις στην αμερικανική οικονομία. “Ως εκ τούτου, η αποτροπή μιας σύγκρουσης για την Ταϊβάν, ιδανικά με τη διατήρηση στρατιωτικής υπεροχής, είναι προτεραιότητα.” Προσθέτει ότι οι ΗΠΑ θα πιέσουν τους “συμμάχους και εταίρους της Πρώτης Αλυσίδας Νησιών” να επιτρέψουν στις ΗΠΑ στρατιωτική πρόσβαση στις λιμενικές και άλλες εγκαταστάσεις τους.
Η γλώσσα για τη Νότια Σινική Θάλασσα είναι ισχυρή. Οι ΗΠΑ δεν θα επιτρέψουν “σε μια δυνητικά εχθρική δύναμη να επιβάλει σύστημα διοδίων σε μία από τις πιο ζωτικές εμπορικές οδούς του κόσμου ή – χειρότερα – να την κλείσει και να την ξανανοίξει κατά βούληση… Αυτό θα απαιτήσει όχι μόνο περαιτέρω επενδύσεις στις στρατιωτικές μας ικανότητες – ιδιαίτερα στο ναυτικό – αλλά και ισχυρή συνεργασία με κάθε έθνος που κινδυνεύει, από την Ινδία μέχρι την Ιαπωνία και πέρα, εάν αυτό το πρόβλημα δεν αντιμετωπιστεί.”
Επέκταση του ΝΑΤΟ
Η NSS είναι επίσης εξαιρετικά σκληρή με την Ευρώπη, αναφέροντας τη μείωση του μεριδίου της στο παγκόσμιο ΑΕΠ από 25% το 1990 σε 14% σήμερα, και πιο σοβαρά, “τη σκληρή προοπτική της πολιτισμικής εξάλειψης.” Η NSS έχει γλώσσα για τη Ρωσία, παρά την σύγκρουση στην Ουκρανία, η οποία είναι εκπληκτικά ουδέτερη μεταξύ αυτής και της Ευρώπης. Μιλάει για “διαχείριση των ευρωπαϊκών σχέσεων με τη Ρωσία” μέσω “σημαντικής διπλωματικής δέσμευσης των ΗΠΑ, τόσο για την αποκατάσταση συνθηκών στρατηγικής σταθερότητας στην ευρασιατική χερσόνησο, όσο και για τον μετριασμό του κινδύνου σύγκρουσης μεταξύ Ρωσίας και ευρωπαϊκών κρατών.” Αυτό υποδηλώνει μια συμφωνία με τη Ρωσία σχετικά με την ανάπτυξη αμερικανικών στρατευμάτων και πυραύλων κοντά στα σύνορα της Ρωσίας. Η NSS προσθέτει: “Αποτελεί βασικό συμφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών να διαπραγματευτούν μια ταχεία παύση των εχθροπραξιών στην Ουκρανία.”
Το έγγραφο είναι σκεπτικό για το μέλλον του ΝΑΤΟ, αλλά από μια απροσδόκητη γωνία, δηλώνοντας ότι “Μακροπρόθεσμα, είναι κάτι παραπάνω από πιθανό ότι εντός λίγων δεκαετιών το αργότερο, ορισμένα μέλη του ΝΑΤΟ θα γίνουν πλειοψηφικά μη-ευρωπαϊκά. Ως εκ τούτου, είναι ανοιχτό ερώτημα εάν θα δουν τη θέση τους στον κόσμο, ή τη συμμαχία τους με τις Ηνωμένες Πολιτείες, με τον ίδιο τρόπο όπως εκείνοι που υπέγραψαν τον χάρτη του ΝΑΤΟ.”
Αντίστοιχα, προς έκπληξη όλων, και αναμφίβολα προς μεγάλη αναστάτωση της Ευρώπης και των υπέρ του ΝΑΤΟ και κατά της Ρωσίας λόμπι στις ΗΠΑ, η NSS αναφέρει: “οι ΗΠΑ θα δώσουν προτεραιότητα στην αποκατάσταση συνθηκών σταθερότητας εντός της Ευρώπης και στρατηγικής σταθερότητας με τη Ρωσία.” Το πιο σημαντικό, από στρατηγική άποψη, “ο τερματισμός της αντίληψης, και η πρόληψη της πραγματικότητας, του ΝΑΤΟ ως μιας διαρκώς επεκτεινόμενης συμμαχίας” θα είναι προτεραιότητα για τις ΗΠΑ. Για τη Ρωσία, η NSS προβάλλει μια θετική προοπτική για την Ευρώπη.
Συνολικά, η NSS είναι ένα έγγραφο που χρειάζεται προσεκτική ανάλυση.
